Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 września 2022 r., I SA/Wa 301/22

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 września 2022 r., I SA/Wa 301/22

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.) Sędzia WSA Magdalena Durzyńska Sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj Protokolant specjalista Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 września 2022 r. sprawy ze skargi P. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ostrołęce z dnia 7 grudnia 2021 r. nr SKO/4111/687/2021 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia 8 października 2021 r. nr ŚR.4411.22.1.2021.

Uzasadnienie

2 Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

3 W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:

4 Decyzją nr [...] z dnia [...] października 2021 r., organ I instancji odmówił przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji

5 z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką A. M. ur. [...].10.1950 r., legitymującą się orzeczeniem

6 Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...]

7 nr [...] z dnia [...] r. o zaliczeniu na stałe do znacznego stopnia niepełnosprawności. W orzeczeniu zawarte jest stwierdzenie, że trudno ustalić

8 od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...].02.2009 r. Organ uznał, że w przedmiotowej sprawie zachodzi negatywna przesłanka wynikająca z art 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.

9 Przepis ten stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje,

10 jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później

11 niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

12 Ponadto w sprawie stwierdzono, że występuje inna negatywna przesłanka,

13 a mianowicie wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych, której istnienie uniemożliwia przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie bowiem z tym przepisem, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje,

14 jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim,

15 chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W przedmiotowej sprawie taka sytuacja nie ma miejsca.

16 Inną negatywną przesłanką jest przesłanka określona w at. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy, zgodnie z którą świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje,

17 jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa

18 w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

19 P. M> ma zaś ustalone prawo i pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy w związku

20 z opieką nad matką przyznany decyzją z dnia [...].09.2020 r. nr [...]. Wnioskodawca złożył również w dniu [...].08.2021 r. kolejny wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres zasiłkowy 2021/2022.

21 Legitymowanie się ostateczną decyzją administracyjną przyznającą uprawnienie

22 do specjalnego zasiłku opiekuńczego wyłącza możliwość ustalenia prawa

23 do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ uznał zatem, że istnienie ww. negatywnych przesłanek z art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych – oznacza,

24 że świadczenie pielęgnacyjne dla syna nie przysługuje.

25 Odwołanie od powyższej decyzji złożył P. M..

26 Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpatrując sprawę wskazało,

27 że stosownie do art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji

28 z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

29 matce albo ojcu,

30 opiekunowi faktycznemu dziecka,

31 osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu

32 ustawy z dnia 9 czerwca 201 lr. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

33 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.

34 - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem

35 osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

36 - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej

37 w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem

38 o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

39 Zgodnie zaś z art. 17 ust. 1a ustawy, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki,

40 przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

41 rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni

42 praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

43 nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie

44 lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

45 nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem

46 o znacznym stopniu niepełnosprawności.

47 Z przepisu art. 17 ust. 1 a pkt 1 ustawy jednoznacznie wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje innym osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny pod warunkiem, że rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni

48 praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

49 W myśl przepisu art. 17 ust. 1 lit. b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

50 nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

51 w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później

52 niż do ukończenia 25. roku życia.

53 Stosownie zaś do art. 17 ust. 5 ustawy świadczenie pielęgnacyjne

54 nie przysługuje, jeżeli:

55 osoba sprawująca opiekę:

56 ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego,

57 ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie

58 z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

59 osoba wymagająca opieki:

60 a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

61 Kolegium podniosło, że P. M. składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dołączył do wniosku oświadczenie, że z dniem

62 [...].09.2021 r. rezygnuje z zatrudnienia w związku z opieką mad matką oraz,

63 że z dniem [...].02.2017 r. wyrejestrował się z Powiatowego Urzędu Pracy.

64 Złożył także oświadczenie, że ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką, która jest w związku małżeńskim,

65 a ojciec nie ma ustalonego stopnia niepełnosprawności. Oświadczył, że sprawuje

66 nad matką stałą całodobową opiekę, która polega na codziennej toalecie

67 i innych czynnościach dnia codziennego. Informuje, że pomaga matce w kontaktach

68 z lekarzami, przy higienie osobistej, sprzątaniu, robieniu zakupów, przygotowaniu posiłków, podawaniu leków i rehabilitacji.

69 Na podstawie zgromadzonych w sprawie dokumentów (złożonych

70 przez wnioskodawcę oświadczeń oraz pozyskanych drogą elektroniczną,

71 a także podczas przeprowadzonego wywiadu przez pracownika socjalnego) ustalono, że P. M. sprawuje faktyczną opiekę nad matką, i opieka ta jest odpowiednia,

72 i wystarczająca. Jest jedyną osobą, która może obecnie sprawować taką opiekę.

73 A.M. pozostaje w związku małżeńskim, jednak postanowieniem Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...].10.2018 r. orzeczono separację małżonków na zgodny wniosek stron bez orzekania o winie.

74 Kolegium stwierdziło, że stanowisko organu I instancji w zakresie

75 braku spełnienia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 lit. b ustawy do przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego, ze względu brak możliwości ustalenia

76 daty powstania niepełnosprawności A. M., jest sprzeczne

77 z postanowieniami Trybunału Konstytucyjnego, który wyrokiem

78 z dnia [...] października 2014 r., sygn. akt [...], orzekł, że art. 17 ust. 1 lit.b ustawy

79 w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

80 Z powyższego wynika, że organ rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) był zobowiązany zbadać,

81 czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone

82 w art. 17 ust. 1 lit. b ustawy, z wyłączeniem tej części tego przepisu,

83 która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

84 Prawidłowo natomiast organ I instancji stwierdził, że w niniejszej sprawie zachodzi negatywna przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a ustawy uniemożliwiająca przyznanie P. M. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie bowiem z tym przepisem, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

85 Niewątpliwie A. M. mimo orzeczonej separacji nadal pozostaje

86 w związku małżeńskim. Ponadto z ustaleń w sprawie nie wynika, aby S. M. legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

87 Z literalnego brzmienia przywołanego wyżej unormowania wynika, że zawsze, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a jej małżonek

88 nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało. W ocenie Kolegium pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem

89 o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza co do zasady z kręgu uprawnionych

90 do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku. Zobowiązanie współmałżonka

91 do sprawowania takiej opieki jest konsekwencją istnienia w sferze prawnej związku małżeńskiego, jako szczególnej więzi charakteryzującej się nie tylko elementami emocjonalnymi, ale także elementami natury prawnej. Z przepisu art. 23

92 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej K.r.o.) wynika bowiem, że małżonkowie

93 mają w małżeństwie równe nie tylko prawa, ale także obowiązki, a ponadto,

94 są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności

95 oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli.

96 Nawet w przypadku ustania małżeństwa w wyniku rozwodu, stosownie

97 do art. 60 § 1 K.r.o. małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i który znajduje się w niedostatku, może żądać od drugiego małżonka rozwiedzionego dostarczania środków utrzymania w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego oraz możliwościom zarobkowym i majątkowym zobowiązanego. Przepis art. 130 K.r.o. wskazuje natomiast, że obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka.

98 Podnoszona w odwołaniu okoliczność faktycznie sprawowanej przez skarżącego w ramach obowiązku alimentacyjnego opieki nad niepełnosprawną matką,

99 nie znosi obowiązków określonych w art. 23 K.r.o. ciążących na małżonku

100 S. M.. Rygoryzm przepisu, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a ustawy,

101 którego brzmienie jest jednoznaczne w swej treści, odpowiada celom ustawy.

102 Dopóki zatem skarżący nie wykaże, że małżonek S. M. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, brak realnego niewypełniania obowiązków małżeńskich pomiędzy tymi osobami nie stanowi wystarczającej podstawy do wyłączenia stosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy.

103 Kolejna negatywna przesłanka wynika z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b, a mianowicie świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

104 Jak wynika z akt sprawy, jak również z oświadczenia złożonego przez stronę, P. M. ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

105 Zgodnie z ast. 27 ust. 5 ustawy, w przypadku zbiegu uprawnień

106 do następujących świadczeń:

107 świadczenia rodzicielskiego lub

108 świadczenia pielęgnacyjnego, lub

109 specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub

110 dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub

111 zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r.

112 o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów

113 - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną

114 - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

115 Jak wynika z cytowanego wyżej art. 27 ust. 5, strona ma prawo wyboru korzystniejszego dla siebie świadczenia, jednak dopóki istnieje prawomocna decyzja przyznająca jedno z ww. świadczeń ( specjalnego zasiłku opiekuńczego), to do czasu wyeliminowania jej z obrotu prawnego niemożliwe jest ustalenie prawa do kolejnego świadczenia.

116 Słusznie zatem organ I instancji wskazał, że legitymowanie się ostateczną decyzją administracyjną przyznającą uprawnienie do specjalnego zasiłku opiekuńczego wyłącza możliwość ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

117 Skargę na decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

118 w Warszawie wniósł P. M., zarzucając jej naruszenie przepisów

119 prawa materialnego, a to art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych,

120 poprzez jego błędną interpretację polegającą na zastosowaniu tego przepisu,

121 mimo iż Trybunał Konstytucyjny uznał wskazany przepis za niezgodny

122 z Konstytucją RP.

123 Mając na uwadze powyższe, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

124 W uzasadnieniu skargi podniesiono, że błędna jest interpretacja

125 organu II instancji dotycząca obowiązku alimentacyjnego obciążającego małżonka

126 po orzeczeniu separacji. Ponadto skarżący, powołując się na wyroki

127 Naczelnego Sądu Administracyjnego i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

128 w Warszawie, wskazał, że w przypadku pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego ma prawo do dokonania wyboru świadczenia.

129 W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

130 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

131 Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej

132 pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa

133 w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

134 Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.

135 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325

136 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

137 Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów,

138 Sąd uznał skargę za zasadną.

139 Istotą sporu w niniejszej sprawie jest to, czy P. M. spełnia przesłanki

140 do skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego

141 z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką w sytuacji, gdy pozostaje ona w związku małżeńskim z osobą nielegitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a ponadto gdy w obrocie prawnym pozostaje decyzja

142 przyznająca skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy.

143 W pierwszej kolejności Sąd pragnie podkreślić, że w toku postępowania Kolegium, badając negatywną przesłankę przyznania wnioskowanego świadczenia określoną w art. 17 ust. 1b u.ś.r. - powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego

144 z dnia [...] października 2014 r., [...] – prawidłowo stwierdziło, że dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez znaczenia pozostaje data powstania niepełnosprawności. Z dniem 23 października 2014 r. art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie,

145 w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego

146 w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności,

147 został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Przepis uznany

148 za niezgodny z ustawą zasadniczą nie może stanowić podstawy wydania decyzji odmownej.

149 W niniejszej sprawie, co zostało zaznaczone na wstępie, najistotniejsza

150 jest wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., który Kolegium ostatecznie uczyniło podstawą wydania decyzji odmownej. Kolegium wskazało, że przeszkodą niepozwalającą na przyznanie skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego

151 jest pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim,

152 gdy jej współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

153 Okolicznością niesporną jest to, że P. M. sprawuje opiekę

154 nad niepełnosprawną matką, a także jest jedną z osób, na których zgodnie z przepisami K.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny względem wymagającej opieki matki.

155 Poza sporem pozostaje również fakt, że A. M. pozostaje

156 w związku małżeńskim ze S. M., który nie posiada orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności.

157 Z akt sprawy wynika jednak, że postanowieniem Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] października 2018 r. orzeczono separację małżeństwa A. M.

158 i S. M..

159 Należy szczególnie podkreślić, że zgodnie z art. 614 § 1 K.r.o.,

160 orzeczenie separacji ma skutki takie, jak rozwiązanie małżeństwa przez rozwód,

161 chyba że ustawa stanowi inaczej. W przywołanym przepisie chodzi o "skutki" wywoływane zarówno w sferze niemajątkowej, jak i majątkowej, na gruncie

162 nie tylko prawa rodzinnego, ale generalnie – w całym obszarze prawa.

163 W ten sposób ustawodawca pod względem prawnym zrównuje obie instytucje, zastrzegając jednocześnie ewentualność istnienia w prawie ściśle określnych wyjątków.

164 Jeden z tych wyjątków wynika z art. 614 § 3 K.r.o., który dotyczy zakresu obowiązków niemajątkowych małżonków. Otóż, jeżeli wymagają tego względy słuszności, małżonkowie pozostający w separacji obowiązani są do wzajemnej pomocy. Innymi słowy, ustawodawca spośród wyliczonych w art. 23 K.r.o. niemajątkowych praw

165 i obowiązków małżonków pozostawił w przypadku małżonków pozostających

166 w separacji wyłącznie obowiązek wzajemnej pomocy, dodatkowo uzależniając go

167 od istnienia uzasadnionych względami słuszności sytuacji. Obowiązek ten obwarowany jest jedynie tak zwaną sankcją pośrednią. Polega ona na tym, że prawo nie przewiduje możliwości zastosowania środków przymusu w celu wyegzekwowania tej powinności,

168 a jej niewypełnienie może jedynie skutkować negatywnymi następstwami w wypadku, gdy zaistnieje potrzeba zastosowania innych regulacji, które uzależniają określone skutki prawne od oceny postawy małżonków względem siebie. Brak tego elementu "przymusowości" w odniesieniu do obowiązku sprawowania opieki

169 nad współmałżonkiem w przypadku separacji prowadzi do wniosku, że w rzeczywistości nie musi on być wykonywany. W ślad za tym osoba wymagająca szczególnej opieki

170 ze względu na swoją niepełnosprawność może być jej faktycznie pozbawiona

171 ze względu na zachowanie współmałżonka, z którym jest w separacji, jak również

172 ze strony osoby spełniającej wymogi wynikające z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

173 W art. 614 § 3 K.r.o. nie ustanowiono obowiązku alimentacyjnego sensu stricte, lecz określono sytuację, w której jedna strona ma nieść pomoc drugiej. Dokonane

174 w jej ramach czynności nie mogą być jednocześnie oceniane jako wolicjonalne uzewnętrznienie dobrowolnej alimentacji. Już chociażby z tego względu rozróżnić należy szersze pojęcie obowiązku wzajemnego wspierania się członków rodziny

175 od ścisłych jego form, skonkretyzowanych w poszczególnych przepisach o prawach

176 i obowiązkach małżonków przed i po orzeczonej separacji

177 (podobnie: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie

178 z dnia 26 maja 2021 r., II SA/Rz 144/21, źródło: orzeczenia.nsa.gov.pl).

179 Ze względu na powyższe nie można stwierdzić, że małżonków w separacji

180 łączą więzy wzajemnego wsparcia czy wspólnego zaspokajania różnorodnych potrzeb jak w przypadku małżeństwa bez orzeczonej separacji.

181 Należy zgodzić się, że choroba i niepełnosprawność małżonka pozostającego

182 w separacji powinna zostać uznana za okoliczność objętą względami słuszności,

183 o których mowa w art. 614 § 3 K.r.o. (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

184 w Bydgoszczy z dnia 29 września 2010 r., II SA/Bd 797/10,

185 źródło: orzeczenia.nsa.gov.pl).

186 Jednakże, z uwagi na wyłożony charakter obowiązku niesienia pomocy,

187 należy postawić pytanie czy z tego obowiązku małżonek w praktyce się wywiązuje.

188 Orzeczenie o separacji, zgodnie z art. 611 § 1 K.r.o., warunkowane jest zupełnym rozkładem pożycia. Zatem separacja, podobnie jak rozwód, znosi wiążące się ze stosunkiem małżeństwa domniemanie istnienia pomiędzy małżonkami takich relacji natury emocjonalnej i fizycznej, które warunkują wykonywanie wobec siebie faktycznej opieki.

189 Tymczasem istota negatywnej przesłanki świadczeniowej wyrażona

190 w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. opiera się na założeniu bieżącego, a przede wszystkim nieprzymuszonego, wykonywania przez małżonków czynności opiekuńczych.

191 Jeżeli przyczyną orzeczenia separacji jest zupełny rozkład pożycia, to podobnie

192 jak w przypadku zniesienia małżeństwa przez rozwód, nie sposób domniemywać,

193 że sprawny małżonek będzie wyrażać gotowość podejmowania wymaganych

194 w tych okolicznościach czynności opiekuńczych. To samo tyczy się dostarczania środków utrzymania, z których można byłoby pokryć koszty takiej opieki.

195 Innymi słowy, separacja znosi przypisywane małżeństwu

196 gwarancje wykazywania przez małżonków wzajemnej troski o siebie,

197 a te są z kolei podstawą sformułowania negatywnej przesłanki świadczeniowej

198 z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.

199 Separacja pomiędzy A. M. i S. M. została formalnie orzeczona w 2018 r., a matka skarżącego nie otrzymuje od męża jakiejkolwiek pomocy. Jedyną osobą, która opiekuje się niepełnosprawną A. M., jest jej syn.

200 Orzeczenie o separacji oparte na stwierdzonym rozkładzie pożycia świadczy

201 o tym, że pomiędzy małżonkami od dawna nie istnieje relacja gwarantująca nieprzymuszoną opiekę i troskę. W takiej sytuacji, zdeterminowanej separacją małżonków, konieczne było wyjaśnienie gotowości wykonywania czynności opiekuńczych przez małżonka niepełnosprawnej matki skarżącego. Stwierdzony

202 przez sąd powszechny rozkład pożycia pomiędzy małżonkami należy, zdaniem Sądu, do obiektywnych przyczyn świadczących o istnieniu realnej przeszkody w sprawowaniu opieki. Odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego synowi niepełnosprawnej, który wykonuje czynności opiekuńcze, byłaby możliwa o ile S. M. wykazywałby gotowość wykonywania swych obowiązków.

203 Odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tej przyczyny, że nie doszło do orzeczenia rozwodu albo z uwagi na możliwość wyegzekwowania obowiązku alimentacji na drodze sądowej, narusza istotę tego rodzaju świadczenia

204 poprzez stworzenie nieuzasadnionej bariery w uzyskaniu od Państwa

205 środków utrzymania przez opiekuna niepełnosprawnego, który w tym celu zrezygnował lub nie podejmuje zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej, aby na co dzień

206 i stale opiekować się bliskim członkiem swej rodziny. Brak możliwości niezwłocznego wyegzekwowania prawnych obowiązków osób w separacji niezainteresowanych bytem swego współmałżonka, mogłaby doprowadzić do stanu, w którym niepełnosprawny wymagający opieki, tej opieki zostanie faktycznie pozbawiony.

207 Drugą przyczyną odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego był fakt pobierania przez niego specjalnego zasiłku opiekuńczego.

208 Sąd zauważa, że bezsporną jest okoliczność pobierania przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego. W tym miejscu Sąd wskazuje na ugruntowaną

209 linię orzeczniczą sądów administracyjnych, że w celu zagwarantowania stronie wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., nie można od strony wymagać rezygnacji z przyznanego wcześniej świadczenia przed otrzymaniem

210 zapewnienia organu, że drugie świadczenie rzeczywiście zostanie przyznane. Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej świadczenia przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawia ją w trudnej sytuacji, wprowadza w stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane

211 ze świadczeń w miejsce otrzymywanego. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie

212 wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić przeszkód w uzyskaniu przez nią, świadczenia korzystniejszego, a przeciwnie powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z prawa wyboru skorzystać (por. wyroki NSA: z 18 grudnia 2018 r.,

213 I OSK 1676/18; z 12 grudnia 2018 r., I OSK 1175/18; z 13 lipca 2018 r., I OSK 235/18 oraz wyroki WSA: w Gliwicach z 19 marca 2019 r., IV SA/Gl 985/18, w Białymstoku

214 z 10 marca 2020 r., II SA/Bk 48/20; wszystkie - opublikowane w CBOSA).

215 Na organie spoczywa główny ciężar znalezienia takiego rozwiązania procesowego, który gwarantowałby skarżącemu realizację żądania nie tylko w zakresie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale także do przyznania tego prawa na taki okres, jaki wynika z art. 24 ust. 2 u.ś.r., tj. począwszy od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie prawa z prawidłowo wypełnionymi dokumentami.

216 W zasadzie prawdy obiektywnej, wyrażonej art. 7 k.p.a., zawiera się bowiem obowiązek organu administracji publicznej załatwiania spraw z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Godzi interes społeczny i słuszny interes obywatela jednoczesne (tego samego dnia) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego

217 i uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy, czy rozstrzygnięcie

218 o tych uprawnieniach w ramach jednej, dwuaspektowej decyzji. W orzecznictwie

219 sądów administracyjnych wyrażony został także pogląd, również podzielony przez

220 skład orzekający w niniejszej sprawie, że jest możliwe rozliczenie obu świadczeń przyznanych na ten sam okres, z których jedno zostało wcześniej wypłacone,

221 poprzez skompensowanie świadczeń i wypłatę nowego świadczenia za okres pokrywających się uprawnień w wysokości różnicy pomiędzy kwotą świadczenia pielęgnacyjnego, a kwotą wypłaconego specjalnego zasiłku opiekuńczego

222 (por. wyrok WSA w Opolu z 20 września 2018 r., II SA/Op 302/18, WSA w Poznaniu

223 z 11 kwietnia 2019 r., II SA/Po 158/19, WSA we Wrocławiu z 7 listopada 2019 r.,

224 IV SA/Wr 360/19, WSA w Białymstoku z 10 marca 2020 r., II SA/Bk 48/20;

225 wszystkie – opublikowane w CBOSA).

226 Fakt zatem pobierania przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego

227 nie mógł również stanowić przeszkody do przyznania korzystniejszego świadczenia.

228 Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. oraz z naruszeniem przepisów

229 prawa materialnego, tj. art. 27 ust. 5 i art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

230 Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z dokonanych

231 w uzasadnieniu rozważań Sądu oraz oceny prawnej. W ponownym postępowaniu należy ustalić czy z uwagi na zupełny rozkład pożycia małżonków S. M. wykonuje obowiązki alimentacyjne i opiekuńcze wobec A. M..

232 Dodatkowo należy uwzględnić, że przesłanką separacji jest zupełny rozkład pożycia małżeńskiego (art. 611 § 1 K.r.o.), słusznościowy charakter obowiązków wynikających

233 z art. 614 § 3 K.r.o. oraz wąski zakres obowiązku alimentacyjnego z art. 614 § 4 K.r.o.

234 Prawidłowa wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie powinna uwzględniać

235 w pojęciu "małżonka" małżonka legitymującego się prawomocnym orzeczeniem

236 o separacji, za wyjątkiem sytuacji, w której separowany małżonek (nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności), mimo separacji wykonywałby

237 w wystarczającym zakresie swe obowiązki alimentacyjne czy opiekuńcze wobec swego niepełnosprawnego współmałżonka.

238 Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak

239 w sentencji.