Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 października 2021 r., I SA/Wa 2125/20
wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 października 2021 r., I SA/Wa 2125/20
Sentencja
1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Iwona Kosińska (spr.) sędzia WSA Monika Sawa asesor WSA Iwona Ścieszka Protokolant referent Aleksandra Cymerska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 2021 r. sprawy ze skargi D. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
2 Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania D. T., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
3 Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji wskazał, że odebrał od strony oświadczenia, z których wynika, że rezygnacja z zatrudnienia wnioskodawczyni nastąpiła w związku z koniecznością opieki nad matką (oświadczenie z dnia [...] kwietnia 2020 r.) a wobec pobierania zasiłku dla opiekuna wnioskodawca wybiera świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Z kolei oświadczeniem z dnia [...] maja 2020 r. wnioskodawczyni dokonała wyboru świadczeń, wskazując na świadczenie pielęgnacyjne. W tej sytuacji Wójt Gminy [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r. (która weszła do obrotu prawnego dnia [...] maja 2020 r.) nr [...] w pkt I przyznał wnioskodawczyni świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub inne pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4, w okresie od [...] maja 2020 r. bezterminowo, w pkt II wskazał, że składka na ubezpieczenie zdrowotne przekazywana będzie na konto Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i w pkt III odmówił wnioskodawczyni świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od dnia [...] listopada 2019 r. do [...] kwietnia 2020 r. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że z uwagi na fakt, że wnioskodawczyni w okresie od dnia [...] listopada 2019 r. do dnia [...] kwietnia 2020 r. pobierała zasiłek dla opiekuna na niepełnosprawną matkę, organ odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej za ten sam okres.
4 Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, D. T. wniosła odwołanie, kwestionując pkt III decyzji organu I instancji odmawiający przyznania jej wnioskowanego świadczenia w okresie od dnia [...] listopada 2019 r. do [...] kwietnia 2020 r. W uzasadnieniu skarżąca wyraziła niezadowolenie z rozstrzygnięcia i zakwestionowała je w zakresie, w którym organ I instancji odmówił świadczenia w formie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej we wskazanym okresie. W ocenie skarżącej organ błędnie przyjął, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna.
5 Po rozpatrzeniu złożonego odwołania organ II instancji stwierdził, że nie może ono zostać uwzględnione. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ odwoławczy wyjaśnił, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. z 2020 r. Dz. U. poz. 111), która określa warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń. Organ przywołał treść art. 2 pkt 2, art. 17 ust. 1, 1b, 3a, 3b, 3d oraz ust. 5 pkt 1, art. 23 ust. 1-3, art. 24 ust. 4 i art. 27 ust. 5 tej ustawy oraz treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 orzekającego, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Przypomniał, że na dzień orzekania wysokość świadczenia pielęgnacyjnego w 2020 r. wynosi [...] zł. Wyjaśnił, że organ I instancji w pkt III zaskarżonej decyzji odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od dnia [...] listopada 2019 r. do dnia [...] kwietnia 2020 r., bowiem skarżąca pobierała w tym okresie przyznany wcześniej zasiłek dla opiekuna. W ocenie organu I instancji okoliczność ta uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i dopiero z chwilą uchylenia uprawnienia do zasiłku dla opiekuna możliwe jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie organu odwoławczego to stanowisko jest prawidłowe i zgodne z obowiązującymi przepisami prawa, czyli w art. 17 ust 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Na poparcie zasadności tego stanowiska organ II instancji przywołał obszerne fragmenty wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lipca 2018 r. sygn. akt I OSK 235/18, który zapadł w analogicznej sprawie.
6 Skoro przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie przewidują możliwości składania oświadczeń, w trybie art. 27 ust. 5 omawianej ustawy, które odnosiłyby skutek z mocą wsteczną (np. od dnia złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego), to Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że skarżąca wskazała preferowaną formę świadczenia w dniu [...] maja 2020 r. i dlatego też prawidłowo organ I instancji przyznał jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od maja 2020 r.
7 Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła D. T. W uzasadnieniu skarżąca zarzuciła wydanej decyzji naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czyli:
8 - art. 138 § 1 pkt 1 kpa poprzez jego zastosowanie przez organ II instancji i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, w sytuacji gdy istniały podstawy zastosowania art. 138 § 2 kpa, czyli uchylenia decyzji w całości i przekazania do ponownego rozpoznania przez organ I instancji, gdyż została ona wydana ona z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie,
9 - art. 7, 8 oraz 77 kpa poprzez brak uznania, że skarżąca spełnia wszystkie przesłanki do tego, aby w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych otrzymać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...] listopada 2019 r., a nie jak błędnie przyjęto od dnia [...] maja 2020 r., jak też nieprawidłowe uznanie, że pobieranie przez skarżącą zasiłku dla opiekuna do dnia [...] kwietnia 2020 r. winno skutkować pozbawieniem skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od dnia [...] listopada 2019 r. do [...] dnia kwietnia 2020 r.
10 W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie zasadności postawionych zarzutów i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia [...] listopada 2019 r. do dnia [...] kwietnia 2020 r. oraz wypłatę należnego świadczenia pielęgnacyjnego po odliczeniu pobranego za ten okres zasiłku dla opiekuna, tj. [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami.
11 W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
12 Na rozprawie w dniu 5 października 2021 r. pełnomocnik skarżącej z urzędu oświadczył, że modyfikuje złożoną skargę w ten sposób, że zaskarżeniu podlega jedynie rozstrzygnięcie organu odwoławczego dotyczące punktu III decyzji organu I instancji.
13 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
14 Przede wszystkim wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
15 Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na niezasadność skargi.
16 Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. z 2020 r. Dz. U. poz. 111 ze zm.). Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 lit. b tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli wnioskodawca ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Zgodnie zaś z treścią art. 27 omawianej ustawy w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.
17 Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela wyrażane w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, zgodnie z którym art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych wyklucza możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, jednak nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lipca 2018 r. sygn. akt I OSK 235/18; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 9 lipca 2020 r. sygn. akt II SA/Sz 1151/19 oraz wyrok WSA w Gdańsku z 26 września 2019 r. sygn. akt III SA/Gd 423/19, dostępne pod adresem internetowym: orzeczenia.nsa.gov.pl).
18 Jak wynika z niekwestionowanych ustaleń stanu faktycznego zaistniałego w rozpatrywanej sprawie skarżąca decyzją z dnia [...] stycznia 2017 r. miała przyznany zasiłek dla opiekuna z tytułu opieki nad matką na okres od dnia [...] lipca 2013 r. bezterminowo. Decyzja ta została przez organ I instancji, w trybie art. 155 kpa, skutecznie uchylona decyzją Wójta Gminy z dnia [...] maja 2020 r. ze względu na złożenie przez skarżącą w dniu [...] maja 2020 r. oświadczenia o wyborze świadczenia pielęgnacyjnego w zamian za pobierany zasiłek dla opiekuna.
19 Z powołanych przepisów wynika w ocenie Sądu, że nie ma prawnej możliwości pobierania jednocześnie obu przysługujących skarżącej świadczeń. Skarżąca ma prawo wyboru tylko jednego z nich. Wyboru takiego skarżąca skutecznie dokonała w dniu [...] maja 2020 r. Zgodnie z treścią art. 24 ust. 2 powołanej ustawy prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego (w rozpatrywanej sprawie ze względu na treść orzeczenia o stopniu niepełnosprawności matki skarżącej - bezterminowo), czyli w sprawach wymagających złożenia oświadczenia o wyborze konkretnego świadczenia od miesiąca, w którym strona złoży wniosek wraz z oświadczeniem o dokonaniu stosownego wyboru świadczenia. Decydujące znaczenie dla ustalenia terminu, od którego zostaje ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, ma zatem data złożenia kompletnego wniosku wraz ze stosownym oświadczeniem. W rozpatrywanej sprawie jest to maj 2020 r.
20 Ustawowy zakaz kumulowania świadczeń, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b oraz art. 27 ust. 5 omawianej ustawy wyklucza sytuację, w której osobie uprawnionej przysługiwałoby więcej niż jedno (wybrane przez nią) świadczenie. Nie jest zatem możliwe uzyskanie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego przy jednoczesnym posiadaniu prawa do innych tego typu świadczeń, w tym zasiłku dla opiekuna. Strona, która dokonuje wyboru, a korzysta już ze zbieżnego uprawnienia, musi z niego zrezygnować przed rozstrzygnięciem o prawie do wnioskowanego świadczenia, przy czym rezygnacja ta nie może opierać się tylko na warunkowej deklaracji, lecz konieczne jest, aby przed rozstrzygnięciem o prawie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego ustało prawo do pobierania innego świadczenia (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 3/19). Okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jest determinowany nie tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu przysługiwania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia. Dopóki zatem w obrocie prawnym pozostawała ostateczna decyzja o przyznaniu skarżącej prawa do zasiłku dla opiekuna, to w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, w tym okresie nie było możliwe przyznanie wnioskowanego przez skarżącą świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ w tym czasie skarżącej przysługiwało jeszcze konkurencyjne świadczenie, wykluczające możliwość jednoczesnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego.
21 Tym samym prawidłowo Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, wyjaśniając, że powodem, dla którego wnioskodawca nie mógł otrzymać przedmiotowego świadczenia, było legitymowanie się prawem do zasiłku dla opiekuna i jego otrzymywanie.
22 Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2019 r. Dz. U. poz. 2325 ze zm.) orzekł jak w sentencji.