Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 maja 2010 r., I SA/Wa 2008/09

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 maja 2010 r., I SA/Wa 2008/09

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie WSA Iwona Owsińska – Gwiazda (spr.) WSA Bogdan Wolski Protokolant Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 maja 2010 r. sprawy ze skargi I. H., E. H., A. H. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za grunt nieruchomości [...] oddala skargę.

Uzasadnienie

2 Decyzją z dnia [...] października 2009r. Wojewoda [...] po rozpatrzeniu odwołania I. H. , E. H., A. H. od decyzji Prezydenta Miasta W. z dnia [...] czerwca 2009 roku ustalającej odszkodowanie za [...] m 2 stanowiące część gruntu nieruchomości położonej w W. przy ulicy [...] hip. [...] , wchodzącej obecnie w części działek ewidencyjnych nr [...] i [...] z obrębu [...] w wysokości [...] zł na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) , art. 9a i 215 ust. 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

3 Decyzja Wojewody [...] wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

4 Przedmiotowa nieruchomość stanowi część nieruchomości zabudowanej oznaczonej hipotecznie "[...]" o ogólnej pow. [...] m. kw. położonej przy ulicy[...], objętej działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na terenie m. st. Warszawy ( Dz. U. Nr 50, poz. 279). Z dniem wejścia w życie dekretu – 21 listopada 1945 r. grunty nieruchomości [...], w tym grunty przedmiotowej nieruchomości, przeszły na własność gminy W., a od 1950 r. - na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej – na własność Skarbu Państwa. W dniu [...] kwietnia 1949 r. dawny właściciel P. K. złożył w trybie art. 7 ust. 1 dekretu wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu hip. [...].

5 P. K. zmarł a spadek po nim nabyła żona M. K. w ¼ części i córka I. H. w ¾ częściach – postanowienie Sądu Rejonowego W. z [...] października 1959 r. sygn. akt [...]. Na podstawie aktu notarialnego z [...] maja 1960 r. Rep. [...], umowy ustanowienia odrębnej własności lokali M. K. i I. H. postanowiły, że stosunkowy ich udział jako właścicieli lokali w nieruchomości a więc prawa i roszczenia do gruntu oraz w częściach wspólnych domu pozostałych po wydzieleniu lokali wynosić będą w równych częściach, po połowie. Spadek po M. K. nabyły wnuczki A. H. i E. H. w ½ części każda z nich - postanowienie Sądu Rejonowego W. z [...] sierpnia 1976 r. sygn. akt [...]. Umową darowizny z [...] maja 1997 r. nr Rep. [...] A. H. podarowała E. H. przypadający jej udział wynoszący ½ części w lokalu mieszkalnym nr [...] w budynku przy [...], opisanym w KW Nr [...] wraz z udziałem w tym budynku.

6 Decyzją Prezydium Rady Narodowej W. z [...] marca 1970 r. utrzymaną w mocy decyzją Ministra Gospodarki Komunalnej z [...] września 1970 r. wniosek o przyznanie prawa własności czasowej z dnia [...] kwietnia 1949 r. rozpatrzony został odmownie do części w/w gruntu o pow. [...] m. kw. Grunt ten został rozdysponowany na rzecz osób trzecich. Decyzją z [...] października 1998 r Prezydent Miasta W. orzekł o ustanowieniu na rzecz I. H. w ½ części prawa użytkowania wieczystego gruntu o pow. [...] m. kw. oznaczonego jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...] objętego [...], zaś [...] marca 1999 r. zawarto umowę o oddaniu gruntu w użytkowanie wieczyste. Decyzją z [...] marca 2004 r. Prezydent Miasta W. rozpatrzył odmownie wniosek I. H. , A. H. , E. H. o przyznanie odszkodowania za część gruntu przedmiotowej nieruchomości oraz za ogrodzenia, drzewa i uprawy znajdujące się na tym gruncie. Decyzją z [...] września 2004 r. Wojewoda [...] uchylił w/w decyzję umorzył postępowanie organu I instancji w części dotyczącej odszkodowania za ogrodzenia, drzewa i uprawy a w pozostałym zakresie utrzymał decyzję w mocy. Wyrokiem z 13 października 2005 r. sygn. akt I SA/Wa 1971/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę I. H. , A. H. , E. H. na decyzję Wojewody z [...] września 2004 r. Wyrokiem z 31 stycznia 2007 r. sygn. akt I OSK 392/06 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA z 13 października 2005 r. Wyrokiem z 7 maja 2007 r. sygn. akt. I SA/Wa 546/07 WSA w Warszawie uchylił decyzje: Wojewody [...] z [...] września 2004 r. i Prezydenta W. z [...]marca 2004 r. ( a nie jak błędnie wskazano [...] września 2004 r.) w części, w której decyzje te orzekają o odmowie przyznania odszkodowania za grunt. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, iż przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy winny mieć na uwadze, że koniecznym jest dokładne ustalenie stanu faktycznego, w tym wszystkich przesłanek warunkujących przyznanie odszkodowania w trybie art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami – dalej ugn. Nadto dokonać należy pogłębionej analizy spornego gruntu i ocenić go w kontekście decyzji o odmowie przyznania do niego prawa użytkowania wieczystego. [...] czerwca 2009 r. Prezydent W. wydał decyzję ustalającą odszkodowanie za [...] m. kw. stanowiące część gruntu nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] hip. [...] wchodzącej obecnie w części działek ewidencyjnych nr [...] i [...] z obrębu [...] w wysokości [...] zł na rzecz I. H. , E. H.,A. H. .

7 Od decyzji tej złożyły odwołanie I. H, E. H. ,A. H. – dalej skarżące zarzucając naruszenie przepisów art. 215 ust. 2 w zw. z art. 130 ust. 1 ugn polegające na ustaleniu wysokości odszkodowania za przedmiotową nieruchomość o pow. [...]m. kw. przy przyjęciu jako podstawy obliczenia wysokości odszkodowania stanu nieruchomości na dzień 21 listopada 1945 r. Nadto zarzucono naruszenie art. 7, 77 § 1 kpa w zw. z art. 80 kpa mające wpływ na wynik sprawy polegające na oparciu ustalenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość na opinii rzeczoznawcy majątkowego J. N. z [...] lipca 2008 r. przyjmującej jako podstawę obliczenia wysokości odszkodowania stan nieruchomości na dzień 21 listopada 1945 r. , a także naruszenie art. 7, 77 § 1 kpa w zw. z art. 80 kpa mające wpływ na wynik sprawy polegające na ustaleniu odszkodowania za przedmiotową nieruchomość z pominięciem opinii rzeczoznawcy majątkowego A. B. z [...] października 2008 r. przyjmującej jako podstawę obliczenia wysokości odszkodowania stan nieruchomości na 1970 rok.

8 Wojewoda [...] utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję podzielił pogląd organu I instancji, iż przyznanie rekompensaty pieniężnej w trybie art. 215 ust. 2 ugn winno być określone według stanu na dzień 21 listopada 1945 r. bowiem w tej dacie właściciel nieruchomości stracił jej prawo własności natomiast według wartości rynkowej z daty decyzji o odszkodowaniu. Podniósł, iż jak wynika z art. 215 ust. 2 ugn przepisy ustawy dotyczące odszkodowania stosuje się także odpowiednio do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Określenie odszkodowania powinno uwzględniać zarówno stan jak i wartość wywłaszczonej nieruchomości w dniu wydania decyzji. W przypadku zaś gdy wydaje się odrębną decyzję o odszkodowaniu, wysokość odszkodowania ustala się według stanu nieruchomości w dniu pozbawienia lub ograniczenia tych praw. W sprawie niniejszej ustalenie odszkodowania nastąpiło po kilkudziesięciu latach od dokonania wywłaszczenia, czyli zdarzenia te zachodziły w różnym czasie. W związku z tym, że utrata własności nastąpiła w dniu wejścia w życie dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy tj. 21 listopada 1945 r. na ten dzień winno ustalać się stan nieruchomości, a wartość na dzień wydania decyzji o ustaleniu odszkodowania.

9 Konsekwencją powyższego rozstrzygnięcia było wniesienie przez skarżących skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2009 roku w której zarzucili:

10 – naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 138 § 1 pkt 2 kpa bądź art. 138 § 2 kpa w zw z art. 215 ust. 2 w zw. z art. 130 ust. 1 ugn polegające na uznaniu przez Wojewodę [...], iż ustalenie przez organ I instancji wysokości odszkodowania za przedmiotową nieruchomość o pow. [...]m. kw. przy przyjęciu jako podstawy obliczenia wysokości odszkodowania stanu nieruchomości na dzień 21 listopada 1945 r. nie stanowiło naruszenia przepisów prawa materialnego które winno skutkować uchyleniem decyzji ,

11 – naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 138 § 1 pkt 2 kpa bądź art. 138 § 2 kpa w zw z art. 7, 77 § 1 kpa w zw. z art. 80 kpa polegające na uznaniu przez Wojewodę [...], iż oparcie przez organ I instancji ustalenia wysokości odszkodowania za przedmiotową nieruchomość o pow. [...] m. kw. na opinii rzeczoznawcy majątkowego J. N. z [...] lipca 2008 r. przyjmującej jako podstawę obliczenia wysokości odszkodowania stan nieruchomości na dzień 21 listopada 1945 r. nie stanowiło naruszenia przepisów postępowania , które winno skutkować uchyleniem decyzji Prezydenta W.,

12 – naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 138 § 1 pkt 2 kpa bądź art. 138 § 2 kpa w zw z art. 7, 77 § 1 kpa w zw. z art. 80 kpa i art. 75 § 1 kpa polegające na uznaniu przez Wojewodę [...], iż oparcie przez organ I instancji ustalenia odszkodowania za przedmiotową nieruchomość z pominięciem opinii rzeczoznawcy majątkowego A. B. z [...] października 2008 r. przyjmującej jako podstawę obliczenia wysokości odszkodowania stan nieruchomości na 1970 r. nie stanowiło naruszenia przepisów postępowania , które winno skutkować uchyleniem decyzji Prezydenta [...].

13 Nadto podniesiono te same zarzuty co w odwołaniu. Jednocześnie skarżące wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji bądź o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania. W uzasadnieniu podniesiono, iż skarżące pozbawione zostały faktycznego władztwa nad nieruchomością z dniem wydania decyzji przez Prezydium Rady Narodowej W. z [...] marca 1970 r. o odmowie przyznania prawa własności czasowej do przedmiotowej nieruchomości. Do tego czasu właściciel mógł powyższą częścią władać i faktyczne władztwo właściciela nad nieruchomością było wykonywane. Skoro art. 215 ust.2 ugn jako jedną z przesłanek odszkodowania wskazuje okoliczność pozbawienia właściciela faktycznego władztwa nad nieruchomością po dniu 5 kwietnia 1958 r. to stan nieruchomości z tej daty winien być miarodajny dla obliczenia odszkodowania, zaś nielogiczne jest posługiwanie się datą wcześniejszą, skoro do dnia [...] marca 1970 r. właściciel władał nieruchomością decydując o jej stanie, dokonując stosownych nakładów. Skarżące powołały się na wyrok WSA w Warszawie w sprawie sygn. akt I SA 1830/02 oraz I SA/Wa 1296/08 .

14 W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie .

15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

16 Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja zgodna jest zarówno z przepisami prawa materialnego , jak również przepisami postępowania administracyjnego. Kontrola sądowoadministracyjna decyzji organów administracji publicznej w zakresie ich zgodności z prawem sprowadza się do wyjaśnienia w toku rozpoznawania danej sprawy, czy organy te nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

17 Przedmiotem kontroli sądu jest rozstrzygnięcie wydane na podstawie art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) dalej ugn. Przepis ten przewiduje, że przepisy tej ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego , jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Zgodnie z dyspozycją przepisu art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) - dalej p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania właśnie takiej decyzji. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy oznacza to, iż organy administracji rozpoznające ponownie sprawę związane były w powyższym zakresie wskazaniami zawartymi w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 maja 2007 r. obligującymi do ustalenia wszystkich przesłanek warunkujących przyznanie odszkodowania z art. 215 ust. 2 ugn oraz do dokonania pogłębionej analizy spornego gruntu i przeprowadzenia oceny w kontekście decyzji o odmowie przyznania do niego prawa użytkowania wieczystego. W sprawie ustalono, iż grunt nieruchomości hipotecznej [...] usytuowany był na terenie dawnych gruntów rolnych wsi [...] rozparcelowanych na działki budowlane przeznaczone pod Osiedle "[...]". Jak wynika z Ogólnego Planu Miejscowego W. zatwierdzonego przez Ministerstwo Robót Publicznych w dniu 11 sierpnia 1931 r. przedmiotowa nieruchomość objęta była zapisem planu o treści: strefa [...] luźna lub grupowa do 2 kondygnacji i dopuszczalnej powierzchni zabudowy 20%. Powyższy zapis pozwalał na zabudowę terenu budynkiem jednorodzinnym – pismo Archiwum Państwowego W. z 24.01.2008 r. Należy zatem uznać, iż prawidłowo organy przyjęły spełnienie jednej z przesłanek art. 215 ugn dotyczącej przeznaczenia przedmiotowego terenu pod zabudowę jednorodzinną. Oceniając drugą z przesłanek ustalono, że 25 września 1969 r. zatwierdzona została przez Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej W. mapa sytuacyjna nieruchomości hip. [...] z projektowanym podziałem działek przeznaczonych pod zabudowę mieszkaniową niską. Utworzone z hip. [...] działki [...],[...] - obecne nr [...] i [...] - pod zabudowę bliźniaczą. Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej W .decyzją z dnia [...] marca 1970 r. odmówiło następcom prawnym dawnego właściciela prawa własności czasowej do [...] m. kw. z hip.[...], jako działki ponadnormatywnej i przeznaczonej pod zabudowę indywidualną typu bliźniaczego. Z nieruchomości przy ul. [...] wydzielono części ponadnormatywne, jako dwie działki budowlane, pod zabudowę jednorodzinną. Wydzielone działki zostały oddane w użytkowanie wieczyste na rzecz osób trzecich, a wprowadzenie użytkowników wieczystych na grunt nastąpiło w grudniu 1971 r. Datę wejścia na teren inwestora w latach 1971-72 potwierdzają oprócz notatki z 16 lutego 1972 r. sporządzonej na powyższą okoliczność przez kierownika Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium Rady Narodowej W. także decyzja z [...] września 1971 r, ustanawiająca prawo użytkowania wieczystego na rzecz osób trzecich do działki [...], protokół przekazania działki [...] z 15 stycznia 1972 r. , pismo I. H. z 11 listopada 1971 r. do Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej o określenie lokalizacji mającego powstać budynku na wydzielonej powierzchni [...] m. kw. Wszystkie powyższe dokumenty potwierdzają, iż przesłanka utraty posiadania gruntu przez dawnego właściciela po dniu 5 kwietnia 1958 r. została spełniona.

18 W celu dokonania wykładni przepisu art. 215 ust. 2 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami istotne znaczenie ma wyjaśnienie pojęcia " odpowiednie zastosowanie przepisów dotyczących odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość". Zgodnie z art. 130 ustawy wysokość odszkodowania ustala się według stanu i wartości wywłaszczonej nieruchomości w dniu wydania decyzji o wywłaszczeniu. W przypadku gdy starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu , wysokość odszkodowania ustala się według stanu nieruchomości w dniu pozbawienia lub ograniczenia praw. Przy rozpatrywaniu tej kwestii trzeba mieć na uwadze, żę art. 215 ust. 2 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi samodzielną podstawę do dochodzenia odszkodowania za przejętą nieruchomość lecz nie można tego przepisu interpretować w oderwaniu od przepisów dekretu z 26 października 1945 r. , którego art. 1 stanowi, że wszelkie grunty na obszarze W. przechodzą z dniem wejścia w życie dekretu na własność gminy W. Odjęcie prawa własności gruntu dotychczasowym właścicielom następowało więc z mocy prawa z dniem 21 listopada 1945 r. to jest w dniu wejścia w życie tego dekretu. Nie była przy tym wymagana żadna decyzja dotycząca odjęcia prawa własności.

19 Inna sytuacja zachodziła wtedy, gdy nieruchomość była zabudowana. Zgodnie z art. 5 dekretu budynki oraz inne przedmioty znajdujące się na gruntach przechodzących na własność gminy W. pozostawały własnością dotychczasowych właścicieli , a dopiero w razie nieprzyznania dotychczasowemu właścicielowi gruntu wieczystej dzierżawy lub prawa zabudowy wszystkie budynki położone na gruncie przechodziły na własność gminy. W myśl art. 112 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, wywłaszczenie nieruchomości polega na pozbawieniu albo ograniczeniu w drodze decyzji prawa własności, prawa użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości.

20 W sprawie niniejszej ustalono, że przedmiotowa część gruntu o powierzchni [...] m. kw z nieruchomości hipotecznej [...] usytuowana była na terenie dawnych gruntów rolnych wsi [...] rozparcelowanych na działki budowlane przeznaczone pod Osiedle "[...]". Nieruchomość ta nie była zabudowana ale jak wynika z Ogólnego Planu Miejscowego W. zatwierdzonego przez Ministerstwo Robót Publicznych w dniu [...] sierpnia 1931 r. w/w nieruchomość objęta była zapisem planu o treści: strefa [...] luźna lub grupowa do 2 kondygnacji i dopuszczalnej powierzchni zabudowy 20% co pozwalało na zabudowę terenu budynkiem jednorodzinnym. Oznacza to, że odjęcie prawa własności – wywłaszczenie – następuje z chwilą odjęcia prawa, a nie faktycznego władztwa nad rzeczą, co w sprawie niniejszej miało miejsce w dniu 21 października 1945 r.

21 Przepis art. 215 ust. 2 ugn wprowadza jeszcze jedną przesłankę , a mianowicie pozbawienie faktycznej możliwości władania nieruchomością, które miało nastąpić po dniu 5 kwietnia 1958 r. a taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie co podniesiono wyżej. Jednak pozbawienie faktycznej możliwości władania nie może być uznane za wywłaszczenie, które z natury swojej jest odjęciem prawa, a nie faktycznego władania czy możliwości władania nieruchomością. Zatem "odpowiednie" stosowanie przepisów o odszkodowaniu za wywłaszczoną nieruchomość może dotyczyć jedynie jej stanu z daty odjęcia prawa własności to jest 21 listopada 1945 r. Przyznanie rekompensaty winno zaś nastąpić na podstawie wartości rynkowej działki, jaką ma ona na dzień wydania decyzji o odszkodowaniu – wyrok NSA z 22 listopada 2007 r. , sygn. akt I OSK 1649/06.

22 Zdaniem Sądu organy orzekające w sprawie niniejszej właściwie zastosowały i uzasadniły cytowane wyżej przepisy dotyczące przyznania rekompensaty pieniężnej w trybie art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

23 W świetle powyższego, w ocenie Sądu nie zasługują na uwzględnienie zarzuty skarżących tyczące obrazy przepisów postępowania polegających na oparciu rozstrzygnięcia na operacie przyjmującym do obliczeń stan nieruchomości z daty wywłaszczenia i odrzucającym tym samym opinię przyjmującą jako podstawę obliczenia wysokości odszkodowania stan nieruchomości na 1970 r. oraz naruszenie przepisów prawa materialnego art. 215 ust. 2 w zw. z art. 130 ust. 1 ugn polegające na ustaleniu wysokości odszkodowania za przedmiotową nieruchomość o pow. [...] m. kw. przy przyjęciu jako podstawy obliczenia wysokości odszkodowania stanu nieruchomości na dzień 21 listopada 1945 r.

24 Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) orzekł jak w sentencji.