Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 kwietnia 2011 r., I SA/Wa 1831/10

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 kwietnia 2011 r., I SA/Wa 1831/10

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędziowie WSA Marta Kołtun-Kulik WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2011 r. sprawy ze skargi E. G. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego Z. J. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych.

Uzasadnienie

2 Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania E. G., decyzją z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty G. nr [...] z dnia [...] marca 2010 r. orzekającą o umorzeniu postępowania w sprawie dotyczącej ustalenia w trybie art. 98 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, odszkodowania za nieruchomość przejętą pod drogę publiczną nr [...] - ul. [...] w J., oznaczoną jako działka nr [...] o pow. [...] m2.

3 Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

4 Wnioskiem z dnia 20 listopada 2009 r. E. G. wystąpiła do Starosty G. o ustalenie w trybie art. 98 ustawy o gospodarce nieruchomościami odszkodowania za nieruchomość położoną w Gminie J., oznaczoną jako działka ewidencyjna nr [...] o pow. [...] m2 przejętą pod drogę publiczną - ul. [...] w J.

5 Decyzją z dnia [...] marca 2010 r., nr [...] Starosta G. umorzył na podstawie art. 105 § 1 Kpa postępowanie w sprawie jako bezprzedmiotowe.

6 Od powyższej decyzji E. G. wniosła odwołanie domagając się zmiany zaskarżonej decyzji poprzez zobowiązanie Starosty G. do wypłaty odszkodowania za przedmiotową nieruchomość oraz zwrot wszystkich poniesionych dotychczas kosztów związanych z wydzieleniem gruntu pod drogę wraz z kosztami dochodzenia należnych z tego tytułu roszczeń odszkodowawczych właścicielowi. Skarżąca zarzuciła decyzji naruszenie przepisów Kpa, w tym art. 105 § 2 oraz naruszenie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami.

7 Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty G. nr [...] z dnia [...] marca 2010 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że przedmiotowa nieruchomość w dniu 31 grudnia 2008 r. stanowiła współwłasność B. B., M. B., E. G. i pozostawała we władaniu Dyrekcji Okręgowej Dróg Publicznych w W. - Zarząd Dróg w S. Nabycie prawa własności przedmiotowej nieruchomości przez Powiat G. nastąpiło z mocy prawa w trybie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.) z dniem 1 stycznia 1999 r. Powyższe zostało potwierdzone w decyzji nr [...] z dnia [...] października 2009 r. wydanej przez Wojewodę [...]. Decyzja ta stała się ostateczna dnia 13 listopada 2009 r.

8 Zdaniem organu odwoławczego, ostateczna decyzja wojewody stwierdzająca nabycie własności ex lege jest dokumentem stanowiącym zgodnie z art. 73 ust. 3 Przepisów wprowadzających (...) podstawę do ujawnienia w księdze wieczystej przejścia na własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego nieruchomości i stanowi wyłączny dowód nabycia własności. Decyzja ta wydana na podstawie tego przepisu ma charakter deklaratoryjny, a więc nie zmienia ona istniejącego stanu prawnego, a jedynie potwierdza stan wynikający z przepisów ustawy, który nastąpił z mocy prawa (por. uchwała SN z dnia 21 stycznia 2003 r., sygn. akt II CZP 77/02, LEX nr 57067).

9 Wojewoda zaznaczył, że na mocy decyzji Wójta Gminy J. nr [...] z dnia [...] lipca 2009 r., wydanej na podstawie art. 94 ust. 1 i art. 96 ust. 1 ugn dokonano podziału nieruchomości położonej w obrębie J., gmina J., uregulowanej w księdze wieczystej [...] stanowiącej współwłasność B. B., M. B., E. G. oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. [...] m2 na trzy działki: nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2. Teren działki nr [...] przedstawiony jest na mapie podziałowej jako teren zajęty pod drogę, a więc nie przeszedł na własność Powiatu G. w trybie podziału zatwierdzonego decyzją Wójta Gminy J.

10 Zdaniem Wojewody, w zaistniałej sytuacji nie może mieć więc zastosowania art. 98 ugn ponieważ wydzielony grunt stanowiący działkę nr [...] już w momencie podziału stanowił własność Powiatu G. jako grunt zajęty pod drogę publiczną - ul. [...] (część drogi nr [...]).

11 Wojewoda wskazał, że zasadne jest rozstrzygnięcie organu I instancji, bowiem skoro własność przedmiotowej działki przeszła w trybie art. 73 Pwurap na własność Powiatu G. z dniem 1 stycznia 1999 r. to należało uznać, że wniosek złożony przez E. G. na podstawie art. 98 ugn spowodował, że postępowanie stało się bezprzedmiotowe zgodnie z art. 105 § 1 Kpa.

12 Wojewoda zauważył, że nawet jeśli wniosek zostałby złożony w trybie art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną to strona i tak nie mogła by skutecznie dochodzić odszkodowania, ponieważ zgodnie z ustępem 4 tego przepisu odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1 będzie ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa.

13 Od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2010 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty G. z dnia [...] marca 2010 r. E. G. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu administracyjnego w Warszawie. W skardze skarżąca wniosła o: 1) zmianę zaskarżonych decyzji poprzez zobowiązanie Starostę G. do wypłaty odszkodowania na rzecz skarżącej, za przejętą nieruchomość pod drogę publiczną; 2) zwrot wszystkich dotychczasowych poniesionych kosztów związanych z wydzieleniem gruntu pod drogę publiczną wraz z kosztami dochodzenia należnych z tego tytułu roszczeń odszkodowawczych właścicielowi. Zaskarżonym decyzjom zarzuciła: 1) naruszenie przepisów Kpa, w szczególności art. 105 § 2, który przewiduje przesłanki umorzenia postępowania administracyjnego, a które to przesłanki nie były spełnione w tym postępowaniu; 2) naruszenie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami i złą kwalifikację prawną, celem nie przyznania należnego odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość; 3) niezgodność ustaleń podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ze stanem faktycznym i materiałem dowodowym (w tym dowodów z dokumentu - a przede wszystkim wypisu z Kw przedmiotowej nieruchomości, w którym podana jest data wpisu nowego właściciela przejętej działki - Wojewody); 4) błędną ocenę materiału dowodowego poprzez przyjęcie innej daty przejścia na własność Wojewody nieruchomości od faktycznego skutecznego powiadomienia o tym fakcie wywłaszczonej E. G. jako zbywcy i właściciela wpisanego w Księdze Wieczystej; 5) celowe narażenie właściciela utraconej - przejętej nieruchomości, na utratę praw do odszkodowania, co narusza przesłanki prawne w tym zakresie i prawa ochrony prawnej obywatela. W uzasadnieniu podniosła, że zgodnie z przepisem art. 98 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.) z dniem wydzielenia decyzją organu administracji działki o nr [...] z przeznaczeniem na drogę gminną (publiczną) przeszła ona na własność tego organu z dniem w którym decyzja staje się ostateczna. Zgodnie z ust. 3 tego przepisu, za działki gruntu, o których mowa w ustępie 1 przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między właścicielem, a właściwym organem, przepis art. 131 stosuje się odpowiednio.

14 Skarżąca podkreśliła, że wszelkie działania organu samorządowego i udzielane informacje, co do tego, że nie może być wypłacone odszkodowanie i rozliczone koszty, gdyż nie jest prawomocna decyzja o rozgraniczeniu i wydzieleniu działki pod drogę publiczną (w tym zawiadomienie z dnia 30 października 2008 r. o czynnościach ustalenia granic zajęcia nieruchomości pod drogę publiczną przesłane do skarżącej), wskazywały na fakt nie zakończonego postępowania w tej sprawie, a zwłoka organu nie może stanowić przyczyny przedawnienia dochodzonego roszczenia odszkodowawczego. O tym, że nieruchomość ta nie przeszła formalnie wcześniej we władanie organu samorządowego (który to fakt - zdaniem skarżącej - pozbawia ją poprzez przedawnienie roszczenia odszkodowawczego) może chociażby świadczyć to, iż cały czas naliczane były skarżącej i opłacane przez nią podatki od tego gruntu, jak również gmina żądała od skarżącej jak od właściciela porządkowania tego (wywłaszczonego) terenu, nie dokonując np. jego odśnieżania w okresie zimowym.

15 Zdaniem skarżącej, działania organów samorządowych i wydane decyzje oraz zawarte w nich kwalifikacje prawne są celowe i niezgodne ze stanem faktycznym i zmierzają do pozbawienia skarżącej roszczeń odszkodowawczych za wywłaszczony grunt.

16 W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.

17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

18 Skarga nie jest uzasadniona.

19 Poza sporem jest, że wnioskiem z dnia 20 listopada 2009 r. E. G. wystąpiła o ustalenie odszkodowania za działkę gruntu oznaczoną nr [...] nabytą przez Powiat G. pod drogę publiczną powiatową. Wniosek ten skarżąca oparła na przepisie art. 98 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Nie budzi też wątpliwości, że Wójt Gminy J. ostateczną decyzją z dnia [...] lipca 2007 r., nr [...] wydzielił m.in. działkę nr [...] o pow. [...] m2 z gruntu oznaczonego jako działka nr [...] z obrębu ewidencyjnego [...], a grunt ten na mapie z projektem podziału nieruchomości oznaczono jako grunt drogowy.

20 Uszło jednak uwadze skarżącej, że w dniu 13 listopada 2009 r. stała się ostateczna decyzja Wojewody [...] z dnia [...] października 2009 r., nr [...], stwierdzająca, że z dniem 1 stycznia 1999 r. Powiat G. nabył z mocy samego prawa własność nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] m2 z obrębu ewidencyjnego [...], ponieważ organ ustalił, że grunt ten w dniu 31 grudnia 1998 r. - mimo, że stanowił własność osób fizycznych – to zajęty był pod drogę publiczną – drogę powiatową w J.

21 W tej sytuacji Starosta G. w decyzji z dnia [...] marca 2010 r., nr [...] prawidłowo uznał, że w niniejszej sprawie nie ma podstaw do zastosowania art. 98 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, ponieważ przedmiotowy grunt nie został nabyty przez Powiat G. – tak jak tego wymaga art. 98 ust. 1 ugn – z mocy prawa, z dniem, w którym stała się ostateczna decyzja zatwierdzająca podział nieruchomości.

22 Przy ocenie niniejszej sprawy nie można pominąć tego, że decyzja Wojewody [..] z dnia [...] października 2009 r., nr [...] potwierdza zmianę stanu własnościowego gruntu oznaczonego jako działka nr [...], która nastąpiła na długo przed dniem, w którym stała się ostateczna decyzja Wójta Gminy J. z dnia [...] lipca 2007 r., nr [...].

23 Sąd zwraca uwagę, że ostateczna decyzja wydana na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. – Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (zwanej dalej uPwurap) potwierdzała jedynie to, że w dniu 1 stycznia 1999 r. Powiat G. nabył część działki nr [...] oznaczoną obecnie jako działka nr [...], na podstawie tego przepisu, a decyzja ta stanowi dowód nabycia spornej nieruchomości przez podmiot publicznoprawny (por. wyrok SN z dnia 16 maja 2002 r., sygn. akt IV CKN 1071/2000, OSNC 2003/9/120). Z dniem, w którym stała się ostateczna powyższa decyzja Powiat G mógł wykazać się w obrocie zewnętrznym tytułem prawnym do wspomnianego gruntu. Nabycie gruntu w trybie art. 73 ust. 1 uPwurap nie było bowiem uzależnione od dokonania wpisu w księdze wieczystej (wpis do księgi wieczystej przejścia prawa własności ma znaczenie deklaratoryjne), jak również w takim przypadku (nabycia prawa własności nieruchomości z mocy prawa) nie działało domniemanie prawne wynikające z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece (por. wyrok SN z dnia 8 lutego 2008 r., sygn. akt I CSK 371/07, LEX nr 457845; wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 99/10, opubl. CBOSA).

24 W tej sytuacji Starosta G. wydając w dniu [...] marca 2010 r. decyzję nr [...] i Wojewoda [...] wydając decyzję z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...] w sprawie o odszkodowanie związani byli stanem prawnym ukształtowanym ostateczną decyzją Wojewody [...] z dnia [...] października 2009 r., nr [...]. Skoro ta ostatnia decyzja znajduje się w obrocie prawnym, to osoba wywłaszczona na podstawie tej decyzji (składając wniosek najpóźniej w dniu 31 grudnia 2005 r.) mogła domagać się ustalenia odszkodowania na podstawie art. 73 ust. 4 uPwurap, a nie ustalenia odszkodowania na podstawie przepisu art. 98 ust. 3 ugn. Wnioskowi o odszkodowanie złożonemu na podstawie art. 73 ust. 4 uPwurap nie stał bowiem na przeszkodzie fakt niewydania decyzji stwierdzającej przejście na własność podmiotu publicznoprawnego gruntu zajętego pod drogę publiczną (art. 73 ust. 1 i 3 uPwurap). W takim przypadku organ po otrzymaniu wniosku o odszkodowanie obowiązany był do zawieszenia postępowania odszkodowawczego, do czasu uzyskania ostatecznej decyzji wojewody stwierdzającej nabycie gruntu zajętego pod drogę publiczną (por. wyrok TK z dnia 15 września 2009 r., sygn. akt P 33/07, OTK-A 2009/8/123).

25 Wobec tego Sąd uznał, że w niniejszej sprawie zarówno Wojewoda [...] jak i Starosta G. wydając swe decyzje w sprawie o odszkodowanie nie naruszyli prawa w stopniu uzasadniającym ich wycofanie z obrotu prawnego. Co prawda Starosta G. stwierdzając brak przesłanek do ustalenia odszkodowania w trybie przepisu art. 98 ust. 3 ugn winien wydać decyzję odmawiającą ustalenia odszkodowania, a nie decyzję o umorzeniu postępowania w sprawie o odszkodowanie, jednakże naruszenie przez organ art. 105 § 1 Kpa nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy, ponieważ decyzja odmowna była by również decyzją, która negatywnie załatwiła wniosek E. G. z dnia 20 listopada 2009 r. o odszkodowanie.

26 Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd zauważa, że w niniejszej sprawie nie miały znaczenia powoływane w skardze argumenty dotyczące nie wystąpienia przesłanki władania gruntem przez jednostkę samorządu terytorialnego. Argumenty skarżącej wskazujące, że to ona opłacała podatki za nieruchomość i porządkowała teren działki nr [...] nie dotyczą tej sprawy, ale sprawy zakończonej decyzją Wojewody [...] z dnia [...] października 2009 r., nr [...]. Niniejszej sprawy nie dotyczy również zarzut braku przedawnienia roszczenia odszkodowawczego, ponieważ powodem wydania negatywnej dla strony decyzji nie był fakt przedawnienia roszczenia o odszkodowanie, ale to, że – wobec nabycia gruntu w trybie art. 73 ust. 1 i 3 Pwurap – nie było podstaw do ubiegania się o odszkodowanie na podstawie art. 98 ust. 1 i 3 ugn. To zaś, że skarżąca nie wnosiła o odszkodowanie na podstawie art. 73 ust. 4 Pwurap i w związku z tym jej roszczenie wygasło jest zagadnieniem wykraczającym poza przedmiot sprawy rozstrzygniętej decyzją Wojewoda [...] wydając decyzję z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...].

27 Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.

28 O zwrocie należnych pełnomocnikowi kosztów zastępstwa prawnego orzeczono na podstawie art. 250 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c i § 15 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).