Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 marca 2016 r., I SA/Wa 1767/15
wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 marca 2016 r., I SA/Wa 1767/15
Sentencja
1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie WSA Joanna Skiba WSA Tomasz Szmydt (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 marca 2016 r. sprawy ze skargi Gminy Miasto L. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieodpłatnego nabycia z mocy prawa własności nieruchomości oddala skargę
Uzasadnienie
2 .
UZASADNIENIE
3 Gmina Miasto L. wniosła skargę na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] sierpnia 2015 r., Nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2014 r., Nr [...], o odmowie stwierdzenia nabycia przez gminę Miasto L., z mocy prawa, własności nieruchomości położonej w L. przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] m2, w obrębie geod. [...], uregulowanej w księdze wieczystej [...], opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...]
4 Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.
5 Prezydent Miasta L. złożył do Wojewody [...] dokumentację inwentaryzacyjną mienia ogólnonarodowego (państwowego) obejmującego nieruchomość Skarbu Państwa położoną w L. przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. [...] m2, w obrębie [...], uregulowanej w księdze wieczystej KW Nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla L. w L. - XVI Wydział Ksiąg Wieczystych, wnosząc jednocześnie o wydanie decyzji administracyjnej na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.). Spis inwentaryzacyjny mienia ogólnonarodowego (państwowego) obejmujący nieruchomość określoną w ww. karcie inwentaryzacyjnej był wyłożony do publicznego wglądu w siedzibie Prezydenta Miasta L., ul. [...], w okresie od dnia 2 maja 2011 r. do dnia 1 czerwca 2011 r. O wyłożeniu spisu inwentaryzacyjnego do publicznego wglądu i możliwości zgłoszenia zastrzeżeń do Komisji Inwentaryzacyjnej Rady Miasta w L. Zainteresowane osoby zostały powiadomione ogłoszeniem nr [...] w "G." oraz zawiadomieniami wywieszonymi w siedzibie Urzędu Miasta L., Wydziału Geodezji, Katastru i Inwentaryzacji, ul. [...] i siedzibach Delegatur Urzędu Miasta L. dla dzielnicy: [...]- ul. [...], [...] – [...], [...]- [...], [...] - ul. [...], [...] - al. [...], W okresie wyłożenia spisu zastrzeżeń nie zgłoszono.
6 Organ wskazał, że ze złożonej dokumentacji inwentaryzacyjnej sporządzonej przez Komisję Inwentaryzacyjną Rady Miejskiej w L. wynika, iż ww. nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r. tj. w dniu wejścia wżycie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające (...), stanowiła własność Skarbu Państwa.
7 Wojewoda L. w uzasadnieniu decyzji wskazał, że zgodnie z archiwalnym wypisem z rejestru gruntów przedmiotowa działka stanowiła część istniejącej w dniu 27 maja 1990 r. działki [...] o pow. [...] m2, a jako władającego na dzień wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające (...) wpisano [...] Przedsiębiorstwo [...], co potwierdza [...] Ośrodek Geodezji w piśmie z dnia 9 listopada 2012 r. nr [...].
8 W toku przeprowadzonego postępowania Wojewoda ustalił, że [...] Przedsiębiorstwo [...] z siedzibą w L. nabyło przedmiotową nieruchomość na rzecz Skarbu Państwa, aktem notarialnym Rep. A Nr [...] z dnia [...] listopada 1976 r. - umową sprzedaży. Powyższy akt notarialny jest dokumentem świadczącym o zarządzie przysługującym przedsiębiorstwu na podstawie art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (t.j. Dz. U. z 1989 r. Nr 14, poz. 74).
9 Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Wojewoda [...] stwierdził, iż przedmiotowa nieruchomość objęta prawem zarządu nie znajdowała się w dniu 27 maja 1990 r., tj. w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające (...), we władaniu terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, co wyklucza możliwość komunalizacji na podstawie art. 5 ust. 1 tej ustawy.
10 Odwołanie od powyższej decyzji wniósł Prezydent Miasta L. domagając się uchylenia ww. decyzji Wojewody [...] stwierdzenia nabycia przedmiotowej nieruchomości przez gminę Miasto L..
11 W opinii Prezydenta tytuł własności Skarbu Państwa dla spornych gruntów został ujawniony w księdze wieczystej [...] na mocy dekretu z dnia 6 czerwca 1944 r. art. 2 ust. 1 lit. b o przeprowadzeniu reformy rolnej, co potwierdza badanie hipoteczne i karta inwentaryzacyjna nr [...], sporządzone przez geodetę uprawnionego. Ujawniona w centralnej bazie ksiąg wieczystych treść księgi wieczystej [...], która powstała z odłączenia księgi wieczystej [...], również potwierdza powyższy fakt. Natomiast powołany przez organ I instancji akt notarialny z dnia [...] listopada 1976 r. Rep. A Nr [...] nie został ujawniony w ww. księgach wieczystych i z tych względów nie może on stanowić dowodu na istnienie prawa zarządu dla [...] Przedsiębiorstwa [...]. Brak prawa zarządu dla ww. przedsiębiorstwa ma również potwierdzać prowadzone przez Kierownika Urzędu Rejonowego w L. postępowanie dotyczące przekazania gruntów w użytkowanie wieczyste (decyzja Wojewody [...] z dnia [...] maja 1995 r. nr [...]). Pismem z dnia 11 lutego 2015 r. nr [...] Prezydent przekazał analizę geodezyjno-prawną przedmiotowych gruntów, tytułem uzupełnienia odwołania od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. Nr [...]odmawiającej stwierdzenia nieodpłatnego nabycia z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez gminę Miasto L. prawa własności zabudowanej nieruchomości Skarbu Państwa położonej w L. przy ul, [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. [...] m2, w obrębie [...], uregulowanej w księdze wieczystej KW Nr [...], opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...] i podtrzymał dotychczasowe żądania.
12 Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa rozpoznając odwołanie wskazała, że komunalizacyjny skutek powołanego art. 5 ust. 1 cyt. ustawy z dnia 10 maja 1990 r. zobowiązuje i jednocześnie upoważnia do potwierdzenia nabycia prawa własności danego mienia przez właściwą gminę, jeśli zostały łącznie spełnione następujące warunki: - uwzględniono stan faktyczny i prawny komunalizowanego mienia z dnia wejścia tego przepis w życie, mienie wnioskowane do skomunalizowania winno stanowić wówczas własność Skarbu Państwa i należeć (w rozumieniu tego przepisu) do jednego z podmiotów w nim wymienionych, oraz nie podlegać wyłączeniu z komunalizacji na podstawie dalszych przepisów cyt. ustawy.
13 Organ odwoławczy podkreślił, że w kontekście ww. przepisu nie ulega wątpliwości, że obowiązkiem organów administracji urzekających w przedmiocie komunalizacji mienia jest w pierwszej kolejności ustalenie, czy zachodzą przesłanki, od spełnienia których przepis art. 5 ust. 1 ustawy - Przepisy wprowadzające (...) uzależnia nabycie z mocy prawa przez gminę własności nieruchomości, a więc czy według stanu na dzień 27 maja 1990 r. przedmiotowa nieruchomość stanowiła własność Skarbu Państwa i czy należała do rady narodowej bądź terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, przedsiębiorstwa państwowego dla którego rady narodowe i terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego pełniły funkcje organów założycielskich, albo do zakładów lub innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych powołanym wyżej organom. Po ustaleniu, że mienie spełniało przesłanki do jego komunalizacji z mocy prawa, organ winien w dalszej kolejności ustalić, czy nic wystąpiły przesłanki wyszczególnione w art. 11-12 tejże ustawy.
14 W niniejszej sprawie istotnego znaczenia nabiera art. 11 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, zgodnie z którym składniki mienia ogólnonarodowego (państwowego), o których mowa w art. 5 ust. 1-3, nie stają się mieniem komunalnym, jeżeli służą wykonywaniu zadań publicznych należących do właściwości organów administracji rządowej, sądów oraz organów władzy państwowej.
15 Wojewoda [...] rozpoznając powyższą sprawę uznał, iż podstawowym dowodem przemawiającym za odmową stwierdzenia nabycia z mocy prawa, nieodpłatnie przez Miasto L., prawa własności zabudowanej nieruchomości Skarbu Państwa położonej w L. przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. [...] m2, w obrębie [...], uregulowanej w księdze wieczystej KW Nr [...] jest fakt, iż w dniu 27 maja 1990 r. działka ta pozostawała we władaniu [...] Przedsiębiorstwa [...], które nabyło przedmiotową nieruchomość na rzecz Skarbu Państwa aktem notarialnym Rep. A Nr [...] z dnia [...] listopada 1976 r. - umową sprzedaży.
16 Natomiast Prezydent Miasta L. twierdzi, iż tytuł własności Skarbu Państwa dla spornych gruntów został ujawniony w księdze wieczystej [...] na mocy dekretu z dnia 6 czerwca 1944 r. art. 2 ust. 1 lit. b o przeprowadzeniu reformy rolnej, co potwierdza badanie hipoteczne i karta inwentaryzacyjna nr [...], sporządzone przez geodetę uprawnionego. Ujawniona w centralnej bazie ksiąg wieczystych treść księgi wieczystej [...], która powstała z odłączenia księgi wieczystej [...], również potwierdza powyższy fakt. Natomiast powołany przez organ I instancji akt notarialny z dnia [...] listopada 1976 r. Rep. A [...] nie został ujawniony w ww. księgach wieczystych i z tych względów nie może on stanowić dowodu na istnienie prawa zarządu dla [...] Przedsiębiorstwa [...].
17 W opinii Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie ma ustalenie stanu księgi wieczystej i ujawnionych w niej praw odnośnie przedmiotowej nieruchomości na dzień 27 maja 1990 r. Księgą wieczysta [...] powstała z odłączenia księgi wieczystej KW [...], w której w Dziale II figuruje zapis, zgodnie z którym w dniu 27 maja 1990 r. przedmiotowa działka stanowiła własność Skarbu Państwa [...] Przedsiębiorstwa [...].
18 Należy wskazać, że zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2013 r. poz. 70, ze zm.) księgi wieczyste prowadzi się w celu ustalenia stanu prawnego nieruchomości. Przepis art. 3 ust. 1 ww. ustawy stanowi zaś, że domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Co istotne zgodnie z art. 7 rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych nie działa przeciwko: prawom obciążającym nieruchomość z mocy ustawy, niezależnie od wpisu; prawu dożywocia; służebnościom ustanowionym na podstawie decyzji właściwego organu administracji państwowej; służebnościom drogi koniecznej albo ustanowionym w związku z przekroczeniem granicy przy wznoszeniu budynku lub innego urządzenia; służebnościom przesyłu. Wyłączenie to nie znajduje zastosowania do komunalizacji z mocy prawa w trybie przepisów ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające (...).Dokumenty stanowiące podstawę do ujawnienia prawa własności Skarbu Państwa [...] Przedsiębiorstwa [...] przedmiotowej nieruchomości podlegały ocenie sądu wieczysto-księgowego. W niniejszym postępowaniu prowadzonym na gruncie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające (...) organ administracji publicznej nie jest władny dokonać odmiennej oceny stanu prawnego nieruchomości niż to wynika z treści księgi wieczystej na dzień 27 maja 1990 r.
19 Organ odwoławczy opierając się na przedstawionej wykładni i poczynionych w sprawie ustaleniach decyzją z dnia [...] sierpnia 2015r. Nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
20 Gmina Miasto L. wniosła skargę na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia [...] sierpnia 2015 r., Nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2014 r., Nr [...], o odmowie stwierdzenia nabycia przez gminę Miasto L., z mocy prawa, własności nieruchomości położonej w L. przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] m2, w obrębie geod. [...], uregulowanej w księdze wieczystej [...], opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...]
21 Skarżący podnosił, że zgodnie z treścią art. 6268 k.p.c. rozpoznając wniosek ówczesnego Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Dzielnicowego [...] sąd wieczystoksięgowy badał jedynie jego treść oraz formę dołączonych doń dokumentów i zapisy ujawnione w księdze wieczystej. Nie wynika z tego, że sąd, wykonując wniosek, o wpis prawa własności Skarbu Państwa, dokonywał jakichkolwiek ocen prawa zarządu dla [...] Przedsiębiorstwa [...], gdyż nie należało w tamtym czasie do obowiązków ówczesnego Państwowego Biura Notarialnego w L.. W postępowaniu wieczystoksięgowym chodzi tylko o ustalenie, czy treść danego dokumentu jest wystarczającym dowodem istnienia określonego stanu prawnego nieruchomości, co na przykład wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnie i [...].12.2012 r., sygn. V CSK 39/12. W zakres kognicji sądu rejonowego nie wchodzi rozstrzyganie jakichkolwiek sporów, na przykład z zakresu własności (zob. postanowienie Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 28.10.2011 r., sygn. III Ca 780/11)
22 Również Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa, w zaskarżonej decyzji wskazuje tylko o domniemaniu, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym, a w postępowaniu komunalizacyjnym organy publiczne są zobowiązane, dla określonego składnika mienia ogólnonarodowego (państwowego), do jednoznacznego ustalenia jego stanu prawnego oraz faktycznego istniejącego w dniu 27 maja 1990 roku. Liczne i ukształtowane orzecznictwo, dotyczące w/w problematyki, w żadnej ze spraw nie wskazuje o możliwości dowodzenia istnienia prawa zarządu dla przedsiębiorstwa państwowego, z wpisów ujawnionych w księdze wieczystej. Ponadto, jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 2 grudnia 1999 r., sygn. akt I SA 97/99 (dotyczącym nieruchomości położonej w Łodzi przy ul. Strykowskiej 7), dowody dopuszczone w § 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz.U. z 1998 r. Nr 23, poz. 120), w tym odpisy z księgi wieczystej, stwierdzającej prawo zarządu lub prawo użytkowania, "nie mają zastosowania w postępowaniu komunalizacyjnym ".
23 Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (t.j.: Dz. U. z 1989 r. Nr 14, poz. 74), w art. 38 ust. 2 stwierdzała, że dokumentem potwierdzającym istnienie prawa zarządu dla przedsiębiorstwa państwowego mogły być tylko:
24 decyzja terenowego organu administracji państwowej,
25 zawarta za zezwoleniem tego organu, umowa o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi,
26 umowa nabycia nieruchomości w drodze aktu notarialnego.
27 We wszystkich wcześniej obowiązujących przepisach, dotyczących ustanawiania odpłatnego prawa użytkowania oraz zarządu, był wymóg rozstrzygnięcia tej kwestii w drodze decyzji administracyjnej. Na przykład obowiązek ustanowienia prawa zarządu określała ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (t.j.: z 1961 r. Dz.U. Nr 18, poz. 94), rozporządzenie Rady Ministrów z 4 października 1958 r. w sprawie zasad i trybu przekazywania w ramach administracji państwowej przedsiębiorstw, instytucji oraz zakładów, nieruchomości i innych obiektów majątkowych (t.j.: z 1970 r. Dz.U. Nr 28, poz. 225), ustawa z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz.U. Nr 32, poz. 159) i rozporządzenie Rady Ministrów z 22.11.1968 r. w sprawie przekazywania nieruchomości rolnych i niektórych innych nieruchomości położonych na terenie gromad pomiędzy jednostkami gospodarki uspołecznionej (Dz.U. z 1969 r. Nr 1, poz. 1).
28 Analiza tych aktów prawnych wskazuje, że dla ustanowienia użytkowania (prawa zarządu) na nieruchomościach państwowych ustawodawca wymagał decyzji administracyjnej, wydawanej przez właściwy organ. Wymagały jej w szczególności art.8 ust. 1 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. (tekst jed.: Dz.U. Nr 22 1969 r., poz. 159) i art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia .1985 r., obowiązującej na dzień wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej.
29 Ważna decyzja administracyjna była więc zawsze, mimo zmieniających się ustaw, warunkiem koniecznym powstania prawa użytkowania (zarządu) gruntu państwowego na rzecz państwowych jednostek organizacyjnych, w tym przedsiębiorstwa państwowego. Było to przedmiotem wyjaśnień Trybunału Konstytucyjnego, na przykład w wyroku z dnia 22 listopada 1999 r., sygn. U. 6/99 (OTK 1999/7/159), w którym szczegółowo opisano zbiór przepisów prawnych będących podstawą do podejmowania takich rozstrzygnięć. Również, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, istnienia zarządu nie można domniemywać (wyroki: NSA z dnia 10.06.1998 r., sygn. akt I SA 1989/97, publ. Lex nr 45054; z dnia 05.11.1999 r., sygn. akt I SA 2240/98, publ. Lex nr 47368; z dnia 02.02.2006 r., sygn. akt I OSK 1295/05, publ. Lex nr 194864). Decyzja o oddaniu nieruchomości w zarząd powinna określać jej położenie, powierzchnię, mieć załączoną mapę sytuacyjną oraz wskazywać sposób i cel korzystania z niej (por. uzasadnienie uchwały składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 23.09.1993 r., sygn. III CZP 81/93, ONSC 1994 r" nr 2, poz. 27). Zatem w przypadku, gdy taka decyzja nie zapadła, podmiot władający nieruchomością państwową był tylko i wyłącznie jej posiadaczem oraz nie przysługiwało mu do niej żadne ograniczone prawo rzeczowe.
30 Reasumując skarżący stwierdzał, iż z opracowania geodezyjno-prawnego z dnia [...] lutego 2015 r., sporządzonego na zlecenie Urzędu Miasta L. przez Geodetę Uprawnionego (nr upr. [...]) wynikało, iż Wojewoda [...] w decyzji z dnia [...] grudnia 2014 roku, Nr [...], dokonał nieprawidłowych ustaleń dotyczących stwierdzenia, że "[...] Przedsiębiorstwo [...] z siedzibą w L. nabyło przedmiotową nieruchomość na rzecz Skarbu Państwa, aktem notarialnym Rep. A Nr [...] z dnia [...] listopada 1976 r. - umową sprzedaży". Tytuł własności Skarbu Państwa dla działki [...], bowiem został ujawniony na mocy dekretu z dnia 6 września 1944 r. art. 2 ust. 1 lit. b o przeprowadzeniu reformy rolnej.
31 Z wyżej opisanych względów, nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r. należała do terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, co wynika z art.3 ust. 1 i 2 oraz art. 6 ust. 1 w/cyt. ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości i dlatego podlega ona z mocy prawa komunalizacji na rzecz gminy Miasto L..
32 Skarżący konkludował, że w przypadku, gdy taka decyzja nie zapadła, podmiot władający nieruchomością państwową był tylko i wyłącznie jej posiadaczem oraz nie przysługiwało mu do niej żadne ograniczone prawo rzeczowe.
33 Skarżący wnosił zatem o uchylenie w całości decyzji zaskarżonej jak i decyzja Wojewody [...] ją poprzedzającej.
34 Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa wnosiła o oddalenie skargi w całości.
35 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
36 Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.
37 Przeprowadzając kontrolę we wskazanym zakresie Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie a decyzje organów odpowiadały prawu.
38 W przedmiotowej sprawie zastosowanie miał art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191, ze zm.). Przepis ten stanowi, że jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej, mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do: 1) rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej, 2) przedsiębiorstw państwowych, dla których organy określone w pkt 1 pełnią funkcję organu założycielskiego, 3) zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych organom określonym w pkt 1 – staje się w dniu wejścia w życie tej ustawy z mocy prawa mieniem właściwych gmin. Zgodnie zaś z treścią art. 11 ust. 1 tej ustawy składniki mienia ogólnonarodowego (państwowego), o których mowa w art. 5 ust. 1-3, nie stają się mieniem komunalnym, jeżeli:
39 1) służą wykonywaniu zadań publicznych należących do właściwości organów administracji rządowej, sądów oraz organów władzy państwowej,
40 2) należą do przedsiębiorstw państwowych lub jednostek organizacyjnych wykonujących zadania o charakterze ogólnokrajowym lub ponadwojewódzkim, z zastrzeżeniem przepisu art. 14,
41 3) należą do Państwowego Funduszu Ziemi, z zastrzeżeniem przepisu art. 15.
42 Organ dokonał ustaleń, czy w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, czyli w dniu 27 maja 1990 r., sporna działka stanowiła mienie ogólnonarodowe (państwowe) i należała do rad narodowych lub terenowych organów administracji państwowej, czy też stanowiła mienie ogólnonarodowe należące do przedsiębiorstwa (pozostawały w jego zarządzie lub użytkowaniu) i z tego tytułu na mocy powołanej ustawy była wyłączona z komunalizacji.
43 Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądowym komunalizacja oparta na art.5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. następuje z mocy ustawy z dniem 27 maja 1990 r. w odniesieniu do mienia państwowego należącego w tym dniu do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego. Wydawana w tej sprawie decyzja ma charakter deklaratywny, ponieważ komunalizacja następuje z mocy prawa, i potwierdza jedynie skutek wynikający wprost z tej ustawy. Przy komunalizacji w trybie powołanej ustawy znaczenie ma stan faktyczny i prawny mienia ogólnonarodowego istniejący w dniu 27 maja 1990 r. Do organu orzekającego należy więc zbadanie, czy mienie mające podlegać komunalizacji stanowi własność Skarbu Państwa oraz czy w tym czasie należało ono do terenowego organu administracji stopnia podstawowego. Przedmiotem postępowania komunalizacyjnego są wyłącznie przekształcenia własnościowe zachodzące pomiędzy Skarbem Państwa a gminą w odniesieniu do mienia ogólnonarodowego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 września 2001 r., sygn. akt I SA 694/00, nie publ.).
44 Akta administracyjne wskazują, że ustalenia, które poczyniły organy w rozpatrywanej sprawie są prawidłowe i sprowadzają się do stwierdzenia, że sporna działka, jako pozostająca w dniu 27 maja 1990 r. w zarządzie [...] Przedsiębiorstwa [...], nie spełniała warunku należenia do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego i dlatego nie mogła podlegać skomunalizowaniu z mocy prawa na rzecz Gminy Miejskiej L.. Fakt pozostawania przedmiotowej działki w zarządzie (użytkowaniu) [...] Przedsiębiorstwa [...] potwierdzają zebrane w sprawie dokumenty.
45 Przy czym, decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie ma ustalenie stanu księgi wieczystej i ujawnionych w niej praw odnośnie przedmiotowej nieruchomości na dzień 27 maja 1990 r. Księgą wieczysta [...] powstała z odłączenia księgi wieczystej KW [...], w której w Dziale II figuruje zapis, zgodnie z którym w dniu 27 maja 1990 r. przedmiotowa działka stanowiła własność Skarbu Państwa [...] Przedsiębiorstwa [...].
46 W niniejszej sprawie Wojewoda [...] działał jako organ administracji publicznej w rozumieniu przepisu art. 5 § 2 pkt 3 kpa, a przedmiotem niniejszej sprawy było stwierdzenie, w świetle przesłanek z art. 5 ust. 1 ustawy, możliwości nabycia przez Gminę Miasta L. (wnioskodawcę) z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. własności przedmiotowych nieruchomości. Wobec tego w kompetencji organu administracji publicznej prowadzącego postępowanie administracyjne nie leżało rozstrzyganie wskazanego wyżej sporu o prawo wpisane do księgi wieczystej, który jest sporem z zakresu prawa cywilnego (art. 1 w zw. z art. 2 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego). Takie stanowisko zostało zaprezentowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (wyroki NSA z dnia: 28 stycznia 2005 r., sygn. akt I OSK 1064/04; 2 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OSK 579/07; 22 grudnia 2011 r., sygn. akt I OSK 1823/11; 13 kwietnia 2012r., sygn. akt I OSK 499/11).
47 Wojewoda [...] przy ustalaniu przesłanki "należenia" spornej nieruchomości, o której mowa w przepisie art. 5 ust. 1 ustawy, oparł się na wpisie zawartym w księdze wieczystej, istniejącym w dacie 27 maja 1990 r. W tej sytuacji zasadna była odmowa komunalizacji na rzecz Gminy Miasta L., ponieważ grunty państwowe oddane były w zarząd [...] Przedsiębiorstwa [...], dla którego organem założycielskim był naczelny organ administracji państwowej, nie należały w sensie prawnym do rady narodowej i terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego (art. 5 ust. 1 w związku z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości) i skutkiem tego nie podlegały komunalizacji. Przyjęcie stanowiska strony skarżącej prowadziłoby do podważenia sensu instytucji ksiąg wieczystych jako publicznego rejestru urzędowego i skutków prawnych wpisów tam ujawnionych. Obalenie przewidzianego w art. 3 ukwh domniemania jest bowiem możliwe tylko na drodze sądowej w procesie o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, a także w każdym innym postępowaniu sądowym, w którym kwestia ta jest przesłanką rozstrzygnięcia (por. postanowienie SN z dnia 4 lutego 2011 r., sygn. akt III CSK 146/10, LEX nr 785276).
48 Podkreślić należy, że Sąd orzekający w niniejszym składzie uważa, że nie można wykorzystywać postępowania komunalizacyjnego do uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Wszelkie spory o prawa do rzeczy nieruchomej wpisane w księdze wieczystej (w tym w dacie 27 maja 1990 r.) pozostają poza przedmiotem postępowania komunalizacyjnego. W postępowaniu komunalizacyjnym organ jest związany prawomocnym wpisem w księdze wieczystej czy też prawomocnym wyrokiem wydanym w postępowaniu uzgodnieniowym z art. 10 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Sąd powszechny prowadzący postępowanie uzgodnieniowe jest natomiast związany ewentualną ostateczną decyzją komunalizacyjną.
49 Odnosząc się do zarzutów skargi, iż tytuł własności Skarbu Państwa dla spornych gruntów został ujawniony w księdze wieczystej [...] na mocy dekretu z dnia 6 czerwca 1944 r. art. 2 ust. 1 lit. b o przeprowadzeniu reformy rolnej, co zdaniem skarżącego, potwierdza badanie hipoteczne i karta inwentaryzacyjna nr [...], sporządzone przez geodetę uprawnionego. Ujawniona w centralnej bazie ksiąg wieczystych treść księgi wieczystej [...], która powstała z odłączenia księgi wieczystej [...], również potwierdza zdaniem skarżącego powyższy fakt. Przy czym skarżący podkreślał, że powołany przez organ I instancji akt notarialny z dnia [...] listopada 1976 r. Rep. A [...], nie został ujawniony w ww. księgach wieczystych i z tych względów nie może on stanowić dowodu na istnienie prawa zarządu dla [...] Przedsiębiorstwa [...].
50 Należy wskazać, że [...] Przedsiębiorstwo [...] z siedzibą w L. nabyło przedmiotową nieruchomość na rzecz Skarbu Państwa, aktem notarialnym Rep. A Nr [...] z dnia [...] listopada 1976 r. - umową sprzedaży. Powyższy aktu notarialny jest dokumentem świadczącym o zarządzie przysługującym przedsiębiorstwu na podstawie art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (t.j. Dz. U. z 1989 r. Nr 14, poz. 74). Istnienie aktu notarialnego o wskazanej treści przeczy tezom skarżącego o wpisie prawa własności na podstawie dekretu z dnia 6 czerwca 1944 r. art. 2 ust. 1 lit. b o przeprowadzeniu reformy rolnej. Przy przejęciu nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w trybie ww. dekretu, zawarcie aktu notarialnego z dnia [...] listopada 1976r. nie miałoby bowiem żadnego racjonalnego wytłumaczenia. Przy czym w przedmiotowej sprawie nie występuje domniemanie prawa zarządu [...] Przedsiębiorstwa [...], wynika ono bezpośrednio z wpisu do Księgi Wieczystej oraz z treści ww. aktu notarialnego.
51 Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Wojewoda [...] prawidłowo stwierdził, iż przedmiotowa nieruchomość objęta prawem zarządu nie znajdowała się w dniu 27 maja 1990 r., tj. w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające (...), we władaniu terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego, co wyklucza możliwość komunalizacji na podstawie art. 5 ust. 1 tej ustawy.
52 Wbrew zarzutom skargi organy administracji publicznej prowadziły postępowanie administracyjne w sposób prawidłowy, dokładnie ustaliły stan faktyczny i prawny w sprawie, a także właściwie zastosowały zarówno przepisy procedury administracyjnej, jak i przepisy prawa materialnego, a powody podjętych rozstrzygnięć wyczerpująco przedstawiły w uzasadnieniach wydanych decyzji.
53 Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2012 r. Dz. U. poz. 270, ze zm.) orzekł jak w sentencji.