Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 listopada 2016 r., I SA/Wa 1571/16

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 listopada 2016 r., I SA/Wa 1571/16

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Agnieszka Miernik Sędziowie WSA Elżbieta Sobielarska WSA Anna Wesołowska (spr.) Protokolant referent stażysta Anna Ziółkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2016 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [...]z dnia [...]czerwca 2016 r. nr [...].

Uzasadnienie

2 Skarżąca, J. K., wniosła o całkowite i bezterminowe zwolnienie jej z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt ojca w domu pomocy społecznej wyjaśniając, że ojciec był alkoholikiem, nie interesował się nią i nie łożył na jej utrzymanie.

3 Decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. Prezydent W. (Prezydent) zwolnił J. K. (Skarżąca) całkowicie z ponoszenia opłaty za pobyt ojca – M. K. w domu pomocy społecznej, w okresie od dnia 1 czerwca 2016r. do dnia 31 maja 2017r.

4 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. (SKO), po rozpoznaniu odwołania Skarżącej utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

5 Podstawą faktyczną organów obu instancji było ustalenie, że sytuacja materialna Skarżącej, w szczególności ponoszone przez nią opłaty w tym spłata kredytu, uzasadniają całkowite i bezterminowe zwolnienie jej z opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Odnosząc się do podniesionych przez Skarżącą w odwołaniu argumentów dotyczących jej relacji z ojcem, SKO wskazała, że są one zrozumiałe ale nie mogą stanowić podstawy do zwolnienia z opłaty. Z treści art. 64 ustawy o pomocy społecznej wynika, że powodem zwolnienia jest trudna sytuacja materialna, zdrowotna lub rodzinna osoby zobowiązanej, która może ulec zmianie, dlatego też jest to zwolnienie czasowe.

6 Podstawą prawną decyzji organu pierwszej instancji był art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015r. poz. 163 z późn. zm., zwanej dalej "ustawą o pomocy społecznej").

7 Organ drugiej instancji jako podstawę swojego rozstrzygnięcia wskazał art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

8 Skarżąca nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem wniosła do tutejszego sądu skargę w której decyzji SKO zarzuciła :

9 1) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez zaniechanie dokonania wszelkich czynności niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego polegające na niezebraniu i nierozpatrzeniu wszystkich dowodów niezbędnych do ustalenia faktów mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy oraz brak wskazania w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji przyczyn, dla których Organ nie rozpatrzył dowodów powołanych przez Skarżącą, które zawnioskowane zostały dla ustalenia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. wyroku Sądu Rejonowego w W., [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] sierpnia 2011 r., sygn. akt [...], w przedmiocie ustanowienia rozdzielności majątkowej małżeńskiej pomiędzy M. K. a B. K. oraz protokołów rozpraw z dnia [...] czerwca 2011r. oraz z dnia [...] sierpnia 201 lr. w sprawie rozpatrzonej przez Sąd Rejonowy w W. pod sygn. akt [...];

10 2) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 6 k.p.a. zobowiązującego organy administracji publicznej do działania na podstawie przepisów prawa poprzez pominięcie przez Organ przepisów powszechnie obowiązującego prawa przy rozpatrywaniu przedmiotowej sprawy, a mianowicie art. 1441 w zw. z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, umożliwiających uchylenie się przez zobowiązanego od obowiązku dostarczania niezbędnych kosztów utrzymania uprawnionemu w przypadku, w którym realizacja obowiązku dostarczania kosztów utrzymania uprawnionemu pozostaje w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego;

11 3) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej poprzez jego błędną wykładnie polegającą na uznaniu, że podstawą zastosowania zwolnienia z obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są przyczyny enumeratywnie wymienione w tym przepisie, podczas gdy przepis zawiera otwarty katalog przyczyn zwolnienia z obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, na co jednoznacznie wskazuje użyte w treści ww. przepisu słowo "w szczególności", zważywszy zaś na obowiązek działania organów administracji publicznej na podstawie przepisów prawa oraz cel, jaki realizuje obowiązek wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej obciążający krewnych osoby przebywającej w domu pomocy społecznej, należy uznać za uzasadnione stosowanie zasad dotyczących obowiązku alimentacyjnego określonych w powszechnie obowiązujących przepisach prawa do obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej.

12 Z uwagi na powyższe Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i oraz zobowiązanie organu do wydania decyzji o bezterminowym zwolnieniu jej z obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt ojca, M. K., w domu pomocy społecznej.

13 W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje :

15 Skarga jest uzasadniona.

16 Istota sporu w niniejszej sprawie dotyczyła kwestii, czy podstawą do zwolnienia członka rodziny, o którym mowa w art 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej mogą być kwestie związane z relacjami panującymi w rodzinie czy też mogą to być tylko okoliczności dotyczące sytuacji materialnej zobowiązanego, wymienione w art. 64 tejże ustawy.

17 Kolejną kwestią sporną między stronami była możliwość ewentualnego bezterminowego zwolnienia osoby zobowiązanej od obowiązku ponoszenia opłat za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej.

18 W pierwszej kolejności wskazać należy, że co do zasady obowiązek uiszczania odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej nie jest powiązany z obowiązkiem alimentacyjnym a jedynie z pokrewieństwem Tak więc okoliczność, że Skarżąca mogłaby potencjalnie w trybie art. 1441 k.r.o. występować o uchylenie się od obowiązku alimentacyjnego (o ile takowy zostałby na nią nałożony wyrokiem sądu powszechnego) pozostaje bez wpływu na zakres jej obowiązków związanych z ponoszeniem odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej.

19 Sąd podziela natomiast stanowisko Skarżącej, że ustawodawca przyjął otwarty katalog przesłanek zwolnienia osób spokrewnionych z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Zatem, wbrew stanowisku wyrażonemu przez organ drugiej instancji, możliwe jest orzeczenie zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej na podstawie innych przesłanek niż tylko związanych z sytuacją dochodową osób zobowiązanych. Ograniczenie badania przesłanek zwolnienia z opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej do związanych tylko ze sferą materialnego statusu osób zobowiązanych byłoby niezasadne na gruncie katalogu otwartego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 29 września 2016 r. II SA/Łd 366/16).

20 Za zasadnością poglądu, iż otwarty katalog przesłanek zwolnienia zstępnych i wstępnych mieszkańca domu pomocy społecznej pozwala na uwzględnienie także innych okoliczności, nie związanych wyłącznie ze sferą materialną, świadczy też unormowanie zawarte w art. 64a ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym osobę zobowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty na jej wniosek pod warunkiem, iż przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu rodzica władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona. Takie brzmienie przepisu nie pozostawia wątpliwości, że pozbawienie władzy rodzicielskiej zwalnia ex lege potencjalnego zobowiązanego z tego obowiązku. Ustawodawca nie pozostawił swobody działania organom rozstrzygającym.

21 Cytowany art. 64a ustawy o pomocy społecznej zawiera unormowanie szczególne, wprowadzające wyjątek od zasady obowiązku ponoszenia kosztów pensjonariusza domu pomocy społecznej przez jego małżonka i krewnych. O ile bezspornie nie podlega on interpretacji rozszerzającej, to jednak ma wpływ na interpretację zawartego w art. 64 ustawy o pomocy społecznej zakresu katalogu otwartego możliwych przypadków zwolnienia z odpłatności.

22 W rozpoznawanej sprawie nie mamy wprawdzie do czynienia z sytuacją opisaną w cytowanym art. 64a ustawy o pomocy społecznej, ale – w ocenie sądu - z sytuacją o podobnym znaczeniu i ciężarze gatunkowym. To winno skłonić do takiej interpretacji art. 64 powołanej ustawy, która pozwala na uwzględnienie przy badaniu zasadności zwolnienia z opłat za pobyt osoby spokrewnionej w domu pomocy społecznej również takich okoliczności niezwiązanych z sytuacją materialną, jak przyczyna braku relacji rodzinnych między osobami związanymi pokrewieństwem.

23 Zatem za nieprawidłowe należało uznać stanowisko, iż o zwolnieniu z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej decydują wyłącznie kwestie związane z sytuacją materialną zobowiązanego.

24 Jednocześnie wskazać należy, że przepisy ustawy o pomocy społecznej nie wskazują wprost, na jaki okres może być orzeczone zwolnienie osoby wskazanej w art. 60 ustawy z obowiązku uiszczania opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Skoro, jak już wyżej wskazano, nie tylko przesłanki dotyczące sytuacji materialnej osoby zobowiązanej (która może ulegać zmianom) mogą być podstawą do zwolnienia, ale również i przesłanki dotyczące relacji rodzinnych, to możliwa jest taka wykładnia art. 64 ustawy, która pozwala na zwolnienie danej osoby z obowiązku uiszczania opłat na dłuższy okres niż tylko rok, a w sytuacjach szczególnych – nawet bezterminowo.

25 Sąd wskazuje w tym miejscu, że w pełni podziela stanowisko organów obu instancji, zgodnie z którym Skarżąca spełniała warunki do objęcia jej zwolnieniem w okresie od dnia 1 czerwca 2016r. do dnia 31 maja 2017 r. Skarżąca wnosiła jednak o udzielenie jej zwolnienia bezterminowego. W sentencji decyzji organu pierwszej instancji nie zostało wskazane, że organ odmawia zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłat za okres po dniu 31 maja 2017 r. Kwestia ta wynika wyłącznie z uzasadnienia decyzji. W tej sytuacji sąd nie miał możliwości uchylenia decyzji jedynie w części, w której organ odmówił zwolnienia za okres po dniu 31 maja 2017 r. a zobligowany był do uchylenia decyzji obu instancji w całości. Tym niemniej, rozpoznając ponownie sprawę organy zobowiązane będą do podtrzymania stanowiska co do zasadności zwolnienia Skarżącej z obowiązku ponoszenia opłat w okresie w okresie od dnia 1 czerwca 2016r. do dnia 31 maja 2017r. W odniesieniu do pozostałego okresu, organy rozważą sytuację rodzinną Skarżącej i możliwość zastosowania zwolnienia z uwagi na te właśnie przesłanki w okresie po dniu 31 maja 2017 r.

26 Podsumowując sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszały prawo, to jest art. 64 ustawy o pomocy społecznej poprzez błędną wykładnię, co uzasadniało ich wyeliminowanie z obrotu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a.