Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 lutego 2006 r., I SA/Wa 1162/05

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 lutego 2006 r., I SA/Wa 1162/05

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie WSA Monika Nowicka (spr.) asesor WSA Sławomir Antoniuk Protokolant referendarz sądowy Aneta Trochim-Tuchorska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2006 r. sprawy ze skargi J. M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2005 r., nr [...] w przedmiocie bezczynności organu w postępowaniu egzekucyjnym 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] października 2004 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz adwokata A. O. z kancelarii "[...]" w W. ul. [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej przez adwokata ustanowionego z urzędu.

Uzasadnienie

2 I SA/Wa 1162/05

UZASADNIENIE

3 Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. uchyliło swoje postanowienie z dnia [...] października 2004 r. nr [...] o oddaleniu skargi na bezczynność Prezydenta W. w postępowaniu egzekucyjnym w administracji w sprawie wykonania wyroku Sądu Rejonowego miasta W. z dnia [...] września 1991 r. sygn. akt [...] orzekającego eksmisję Z. M. z lokalu nr [...] znajdującego się w budynku położonym w W. przy ulicy [...] – i umorzyło postępowanie w sprawie.

4 Powyższe rozstrzygnięcie zostało oparte o następujące ustalenia faktyczne i oceny prawne:

5 J. M. wniósł do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. skargę na bezczynność Prezydenta W., który nie podjął czynności w postępowaniu egzekucyjnym w administracji w wykonaniu wyżej opisanego prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego miasta W. orzekającego eksmisję jego byłej żony z lokalu spółdzielczego typu własnościowego, stanowiącego własność [...] Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w W.. Domagał się przy tym - w oparciu o przepisy ustawy o postepowaniu egzekucyjnym w administracji - doprowadzenia do wykonania powyższego wyroku.

6 Kolegium ustaliło, że wyrok eksmisyjny zapadł w sprawie z powództwa Spółdzielni, która domagała się eksmisji obojga byłych małżonków Z. i J. M. z uwagi na okoliczność, że wcześniejszym postanowieniem Sądu Rejonowego miasta W. z dnia [...] kwietnia 1989 r. wydanym w sprawie o podział majątku dorobkowego byłych małżonków M., Sąd ten ustalił, że w/w lokal spółdzielczy wraz z wkładem budowlanym stanowił składnik majątku wspólnego. W wyniku zaś jego podziału lokal nr [...] przy ulicy [...] w W. został pozostawiony do dyspozycji Spółdzielni "[...]" a wkład budowlany Sąd podzielił na oboje byłych małżonków, przyznając im jednocześnie ekspektatywę otrzymania ze Spółdzielni dwóch samodzielnych lokali.

7 Następstwem powyższych rozstrzygnięć sądu powszechnego J. M., który założył nową rodzinę, wyprowadził się z dotychczas zajmowanego lokalu a Spółdzielnia wynajęła mu czasowo lokal nr [...] przy ul. [...] w W..

8 Jak ustalił organ, Spółdzielnia wielokrotnie proponowała Z. M. inny lokal, ale bezskutecznie. Z drugiej strony organ egzekucyjny, do którego Spółdzielnia wystąpiła o wszczęcie postępowania egzekucyjnego, uzależniał wykonanie eksmisji od wskazania przez "[...]" lokalu, do którego mogła by być przekwaterowana Z. M., a do chwili obecnej "[...]" nie wskazała takiego lokalu, w związku z czym eksmisja nie została do tej pory wykonana.

9 Postanowieniem z dnia [...] października 2004 r., sygn. akt [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. orzekło - na podstawie art. 6 § 1 i § 1 a w związku z art. 23 § l ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu administracyjnym w administracji (jednolity tekst Dz. U. z 2002 r. nr 110, poz. 968 ze zm.) o oddaleniu skargi jako niezasadnej.

10 Rozpatrując sprawę w trybie instancji odwoławczej Kolegium stwierdziło, że niezależnie od oceny zasadności argumentów podniesionych przez stronę we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy merytoryczna kontrola każdej decyzji administracyjnej musi być poprzedzona kontrolą formalną. Organ odwoławczy jest bowiem zobowiązany do ponownego rozpatrzenia sprawy również w zakresie formalnej analizy wniosku złożonego przez stronę. Zgodnie zaś z art.6 § 1 i § 1 a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (jednolity tekst Dz. U. z 2002 r. nr 110, poz. 968 ze zm.), podmiot, który posiada interes prawny tub faktyczny może złożyć w postępowaniu egzekucyjnym skargę na bezczynność, ale nie organu egzekucyjnego, a wierzyciela. Zapis powyższych przepisów brzmi bowiem:

11 § 1 W razie uchylania się zobowiązanego do wykonania obowiązku wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych.

12 § 1a Na bezczynność wierzyciela w podejmowaniu czynności, o których mowa w § 1, służy skarga podmiotowi, którego interes prawny lub faktyczny został naruszony w wyniku niewykonania obowiązku oraz organowi zainteresowanemu wykonaniem obowiązku. Postanowienie w sprawie skargi wydaje organ wyższego stopnia.

13 Jednocześnie Kolegium podniosło, iż ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji określa krąg uczestników tego postępowania, którymi - zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem oraz poglądami doktryny - jest zobowiązany i wierzyciel.

14 Artykuł 1 a pkt 13 ww. ustawy wskazuje, iż pod pojęciem wierzyciela rozumie się przy tym podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym, natomiast - zgodnie z brzemieniem art. 1a pkt 20 - pod pojęciem zobowiązanego rozumie się osobę prawną albo jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej albo osobę fizyczną, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym.

15 Biorąc powyższe pod uwagę Kolegium stwierdziło, że J. M. nie jest żadną z tych osób. Postępowanie egzekucyjne w sprawie opuszczenia lokalu przy ul. [...] w W. toczy się bowiem na skutek pozwu złożonego przez [...] Spółdzielnię Mieszkaniową "[...]", która występuje w charakterze wierzyciela. Natomiast zobowiązanym jest Z. M. (obecnie W.).

16 Z tych względów J. M. - zgodnie z regulacją zawartą w art. 6 § 1a ww. ustawy - nie przysługiwało prawo złożenia skargi na bezczynność organu tj. Prezydenta W., zaś postępowanie wszczęte w wyniku złożenia takiej skargi, powinno być - na zasadzie art. 105 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - umorzone jako bezprzedmiotowe.

17 Powołując się na poglądy doktryny organ zauważył, iż bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której stanowi art. 105 § 1 k. p .a, oznacza bowiem, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego nawiązanego na podstawie decyzji administracyjnej, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Ponieważ bezprzedmiotowość postępowania może wystąpić zarówno z przyczyn przedmiotowych jak i podmiotowych tj. ze względu na brak przymiotu strony w postępowaniu administracyjnym a taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie, uzasadniało to wydanie postanowienia o umorzeniu postępowania.

18 Powyższe postanowienie stało się przedmiotem skargi J. M. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której skarżący opisał jakie podejmował do tej pory działania by doprowadzić do wykonania wyroku eksmisyjnego w stosunku do byłej żony oraz prosił o udzielenie mu w tym pomocy przez Sąd.

19 W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.

20 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

21 Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawuje, w zakresie swojej właściwości, kontrolę – pod względem zgodności z prawem – zaskarżonych aktów lub czynności organów administracji publicznej. Kontrola Sądu sprowadza się zatem do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ponieważ w rozpatrywanej sprawie Sąd uznał, że miało miejsce tego rodzaju naruszenie prawa i to w odniesieniu do obu wydanych w sprawie decyzji, skutkowało to ich uchyleniem.

22 Chociaż należy zgodzić się z poglądem wyrażonym przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, że ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm. ) określa krąg uczestników tego postępowania zawężając ich do podmiotów zobowiązanego i wierzyciela to - a właściwie przede wszystkim - należy podnieść, że rozpatrując skargę J. M. i kwalifikując ją jako skargę wniesioną w trybie przepisu art. 6 § 1a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm. ) a zatem jako skargę wniesioną przez osobę, która nie jest stroną postępowania egzekucyjnego a jedynie podmiotem, którego interes prawny lub faktyczny został naruszony w wyniku nie wykonania przez zobowiązanego obowiązku, Kolegium nie wyjaśniło w pełni jaki status w postępowaniu egzekucyjnym, prowadzonym w celu wykonania wyroku Sądu Rejonowego miasta W. z dnia [...] września 1991 r. sygn. akt [...] posiada zainteresowany.

23 Powyższy wyrok został wydany w sprawie o eksmisję z powództwa [...] Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w W. przeciwko obojgu byłym małżonkom Z. i J. M..

24 Zgodnie z treścią tegoż wyroku Sąd orzekł eksmisję wprawdzie tylko Z. M., oddalając powództwo w pozostałej części, ale orzeczenie eksmisji pozwanej dotyczyło także rzeczy i osób prawa jej reprezentujących.

25 Z akt sprawy wynika, że wprawdzie oboje byli małżonkowie M. byli członkami Spółdzielni i lokal spółdzielczy, z którego orzeczono eksmisję stanowił poprzednio ich majątek wspólny, ale przydział dotyczący tegoż lokalu opiewał jedynie na nazwisko byłej żony ( co mogło właśnie skutkować taką redakcją sentencji wyroku ) .

26 Nadmienić w tym miejscu także wypada, że w piśmie Spółdzielni z dnia [...] sierpnia 1993 r. nr [...], w którym zwróciła się ona do Urzędu Dzielnicy [...] Wydział Spraw Lokalowych o wszczęcie postępowania egzekucyjnego, Spółdzielnia domagała się wykonania eksmisji obojga byłych małżonków, choć w tym momencie J. M. przebywał czasowo już w lokalu przy ulicy [...].

27 Ponadto treści zawarte w innych dokumentach znajdujących się w aktach sprawy nie są w tej mierze jednoznaczne a treść pisma Prezesa Spółdzielni do skarżącego z dnia [...] marca 1994 r. nr [...] także sugeruje, iż przedmiotowy wyrok dotyczył również eksmisji J. M..

28 Z aktualnie zgromadzonego przez organ materiału dowodowego trudno jest ustalić kim były osoby reprezentujące Z. M. , których – oprócz pozwanej – eksmisja została orzeczona oraz czy lokal spółdzielczy nr [...] w budynku przy ulicy [...] w W. został przez J. M. opuszczony ostatecznie czy też skarżący pozostawił tam np. jeszcze część swoich rzeczy lub miał możliwość z niego korzystania.

29 Ustalenie powyższych okoliczności w niniejszy postępowaniu jest o tyle istotne, że w przypadku, gdy się okazało, że postępowanie egzekucyjne zostało także skierowane przeciwko J. M. to winien on być traktowany jako zobowiązany w rozumieniu przepisu art. 1 a pkt. 20 cytowanej ustawy egzekucyjnej a zatem jako strona postępowania. W tych warunkach przysługiwało by mu prawo do wniesienia skargi na m. in. przewlekłość postępowania egzekucyjnego na zasadzie przepisu art. 54 ust. 1 w/w ustawy i pismo jego z dnia [...] września 2004 r. winno zostać potraktowane jako skarga wniesiona w tym trybie.

30 Ponadto niezależnie od powyższego należy podnieść, iż - z uwagi na treść przepisu art.34 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie prawa lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i zmianie kodeksu cywilnego ( Dz. U. Nr 71, poz. 733 ) - wydane i niewykonane przed dniem wejścia w życie tejże ustawy prawomocne orzeczenia sądowe wydane w sprawach opróżnienia lokali podlegających przepisom ustawy o której mowa w art. 31 ( ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. Prawo lokalowe) są wykonywane przez organy gminy w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, co oznacza, że w przypadku realizacji tego rodzaju wyroków sądu powszechnego obowiązują inne zasady niż przy egzekucji pozostałych wyroków orzekających eksmisję a wykonywanych przez komornika.

31 Zwrócić w tym miejscu trzeba przede wszystkim uwagę na okoliczność, że wprawdzie powodem w sprawie sądowej była Spółdzielnia i wyrok zapadł na jej rzecz, tym niemniej – zgodnie z przepisem art.5 ustawy egzekucyjnej uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków wynikających z orzeczeń sądów ( wierzycielem ) jest organ lub instytucja bezpośrednio zainteresowana w wykonaniu przez zobowiązanego obowiązku albo powołana do czuwania nad wykonaniem obowiązku a w przypadku braku takiej instytucji, podmiot na którego rzecz wydane zostało orzeczenie lub którego interesy prawne zostały naruszone w wyniku nie wykonania obowiązku. Zaznaczyć przy tym należy, iż w doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że wierzycielem - w rozumieniu przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - może być jedynie podmiot administracji publicznej lub organ (instytucja) wykonująca funkcje władcze. Nie może zaś być nim ani osoba fizyczna ani inny podmiot prawa prywatnego. Podmioty "prywatne", które w postępowaniu cywilnym oczywiście są wierzycielami w rozumieniu kodeksu postępowania cywilnego, w postępowaniu egzekucyjnym w administracji mogą jedynie tylko za "pośrednictwem" wierzyciela (w rozumieniu przepisów ustawy egzekucyjnej w administracji ) wnosić o wszczęcie postępowania administracyjnego, w którym nie są stroną tegoż postępowania. Wierzyciel w postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest jedynie instytucją ściśle

32 procesową, którego działania mają na celu realizację interesu ogólnego a nie jednostkowego – jak w postępowaniu cywilnym ( vide: Dariusz Jankowiak "Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji" – Komentarz, Oficyna Wydawnicza "UNIMEX" Wrocław 2005 r. str. 128, R. Hauser i Z. Leoński "Postępowanie egzekucyjne w administracji – Komentarz", Wydawnictwo C.H.Beck Warszawa 2004 r. str. 38 oraz wyrok NSA z 26 czerwca 1997 r. I SA/Po 1852/96 ).

33 W związku z powyższym organ rozpoznając ponownie sprawę –w przypadku zwłaszcza ustalenia, że skarżący nie jest podmiotem zobowiązanym w przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym – winien ustalić - w kontekście powyższych rozważań – jaki podmiot w przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym pełni funkcję wierzyciela a dopiero następnie rozpoznać skargę J. M. z dnia [...] września 2004 r.

34 Biorąc powyższe pod uwagę Sąd uznał, że wydając zaskarżone postanowienia organ nie wyjaśnił w sprawie wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia kwestii i z tego powodu . – z mocy przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit c w związku z art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) – orzekł jak w sentencji.