Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 kwietnia 2022 r., I SA/Wa 1034/21

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 kwietnia 2022 r., I SA/Wa 1034/21

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędzia WSA Monika Sawa Sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) Protokolant referent Aneta Suchecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi I. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej oddala skargę.

Uzasadnienie

2 Decyzją z [...] marca 2021 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (Kolegium), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] (Prezydent) z [...] lutego 2021 r. nr [...] o uchyleniu decyzji Prezydenta z [...] listopada 2018 r. nr [...] o skierowaniu I.P. (Skarżąca) do domu pomocy społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych.

3 Decyzja Kolegium wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego.

4 Decyzją Prezydenta z [...] listopada 2018 r. skierowano Skarżącą do domu pomocy społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych. W treści decyzji wskazano, że na podstawie wywiadu środowiskowego, zaświadczenia lekarskiego, opinii dotyczącej sprawności osoby ubiegającej się o skierowanie do domu opieki społecznej uznano, że Skarżąca wymaga całodobowej opieki z powodu wieku i stanu zdrowia. Jednocześnie wskazano, że nie istnieje możliwość zapewnienia Skarżącej niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania.

5 W dniu [...] grudnia 2020 r. Prezydent wszczął z urzędu postępowanie w sprawie uchylenie ww. decyzji.

6 W następstwie powyższego Prezydent decyzją z [...] lutego 2021 r. uchylił swoją decyzję z [...] listopada 2018 r. o skierowaniu Skarżącej do domu opieki społecznej. W uzasadnieniu wskazał, że Skarżącą w dacie wydawania decyzji z [...] listopada 2018 r. poruszała się na wózku inwalidzkim oraz wymagała pomocy w czynnościach higienicznych i pielęgnacyjnych i zgodnie z opinią lekarza z [...] maja 2018 r. wymagała skierowania do domu opieki społecznej i całodobowej opieki. Prezydent wskazał również, że na podstawie dokumentacji otrzymanej z domu opieki społecznej, na podstawie której wszczęto z urzędu postępowanie w sprawie uchylenia decyzji o skierowaniu Skarżącej do domu opieki ustalił, że z uwagi na stan zdrowia Skarżąca nie wymaga już całodobowej opieki. Ustalono, iż jej stan zdrowia uległ znacznej poprawie, obecnie porusza się ona samodzielnie korzystając z laski. Nie wymaga pomocy w ubieraniu się, przygotowywaniu posiłków, korzystania z toalety, mycia, podawania i dawkowania leków oraz przy wyjazdach na wizyty lekarskie. Nie korzysta z usług oferowanych przez dom opieki społecznej poza noclegiem, posiłkami i rehabilitacją. Organ wskazał również, że z akt spawy wynika, że Skarżąca nie przestrzega regulaminu placówki, a to przez nadużywanie przez nią alkoholu. Organ zaznaczył również, że Skarżąca od [...] maja 2019 r. do [...] września 2019 r. była pozbawiona wolności i przebywała w areszcie śledczym, w którym samodzielnie zaspokajała wszystkie swoje potrzeby. Pomimo pewnych schorzeń organ ustalił, że Skarżąca jest osobą samodzielną i sprawną zarówno fizycznie jak i psychofizycznie. Potwierdzeniem powyższego jest zaświadczenie lekarskie z [...] listopada 2020 r. o stanie zdrowia Skarżącej, które znajduje się w aktach administracyjnych sprawy.

7 Reasumując organ uznał, że w świetle przedstawionego materiału dowodowego sprawy właściwe jest na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U z 2018 r., poz. 1509 z późn. zm.), powoływanej dalej jako "ustawa" w związku z art. 54 ust. 1 ustawy - uchylenie decyzji o skierowaniu Skarżącej do domu opieki społecznej. Jednocześnie organ wskazał, że z uwagi na realną możliwość powrotu Skarżącej do środowiska organ uznał, że wystarczającym wsparciem dla niej jest pomoc ośrodka pomocy społecznej, do którego może ona wystąpić w zakresie zapewnienia usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania.

8 Odwołanie od powyższej decyzji wniosła Skarżąca, opisując swój stan zdrowia, pobyt w areszcie oraz na przyczyny spożywania alkoholu. Jednocześnie wniosła o pozostawienie jej w domu opieki społecznej do czasu załatwienia sprawy w przedmiocie przydziału lokalu socjalnego, gdyż stanie się osobą bezdomną.

9 Kolegium, rozpatrując powyższe odwołanie, decyzją z [...] marca 2021 r., utrzymało w całości decyzję organu I instancji, podtrzymując w całości dotychczasowe stanowisko w sprawie.

10 W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że w dacie wydawania decyzji o skierowaniu Skarżącej do domu opieki społecznej przesłanki z art. 54 ust. 1 ustawy były spełnione. Jednakże aktualnie Skarżąca nie spełnia już przesłanki braku możliwości samodzielnego funkcjonowania w życiu oraz braku możliwości zapewnienia niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych. Przywołując treści art. 77 § 1 i 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020, poz. 256 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a.", Kolegium wskazało, że w sprawie bezspornie materiał dowodowy został zebrany prawidłowo i wyczerpująco. Niesporne są te ustalenia organu I instancji, które wskazują, że Skarżąca zamieszkuje w domu pomocy społecznej, cierpi na pewne schorzenia, jednakże pozostaje samodzielna w obsłudze. Kolegium podzieliło argumentację dokonaną przez organ I instancji w kontekście oceny zebranych dowodów, która doprowadziła do stwierdzenia, że Skarżąca jest w stanie samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu. Takie wnioski w przedmiotowej sprawie są w ocenie Kolegium trafne, mając na względzie znajdujące się w aktach zaświadczenie lekarza z [...] listopada 2020 r. o stanie zdrowia Skarżącej oraz przeprowadzony bardzo szczegółowo wywiad środowiskowy. Kolegium wskazało, że z zaświadczenia lekarza z [...] listopada 2020 r., a dotyczącego stanu zdrowia Skarżącej wynika, że "pacjentka z poprawą stanu ogólnego. Obecnie nie korzysta już z wózka inwalidzkiego, porusza się samodzielnie przy pomocy laski. Według opinii opiekunów nadużywa alkoholu. Obecnie nie wymaga opieki osób trzecich". Końcowo Kolegium zaznaczyło, że orzeczenie o umieszczeniu w domu pomocy społecznej jest ostatecznością i powinno być poprzedzone oceną możliwości udzielenia pomocy osobie potrzebującej w miejscu jej zamieszkania oraz po wnikliwym zbadaniu jej sytuacji rodzinnej. W niniejszej sprawie wobec zmiany sytuacji osobistej Skarżącej, w ocenie Kolegium, wypełnione zostały przesłanki do zastosowania przez organ art. 106 ust. 5 ustawy i uchyleniu ostatecznej decyzji o skierowaniu do domu opieki społecznej z [...] listopada 2018 r.

11 Na decyzję Kolegium Skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

12 1) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80 § 1, art. 107 § 3 K.p.a., poprzez niewyjaśnienie okoliczności faktycznych i istotnych dla prawidłowego rozpoznania sprawy oraz dowolną oceną zebranego materiału dowodowego polegającą na tym, że Kolegium popełniło zasadniczy błąd w ocenie stanu zdrowia Skarżącej. Ocena ta wynika tylko z pobieżnej obserwacji Skarżącej przez pracowników domu opieki społecznej, która to nie jest bardziej samodzielna niż część mieszkańców tegoż DPS-u, którzy również samodzielnie funkcjonują. Skarżąca wbrew opinii domu opieki społecznej nie jest w stanie całkowicie samodzielnie funkcjonować (zgodnie z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Niemożliwym jest również korzystanie z usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania ponieważ Skarżącą nie posiada takowego;

13 2) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 10 § 1 K.p.a. w związku z art. 79 § 1 i § 2 K.p.a., i art. 81 K.p.a., poprzez uniemożliwienie stronie wzięcia czynnego udziału w postępowaniu w szczególności uczestnictwa podczas przeprowadzanego w sprawie dowodu oraz niemożliwości wypowiedzenia się co do tak zebranych przez organ dowodów przed wydaniem przez organ rozstrzygnięcia w sprawie mimo, że nie występowała w sprawie okoliczność mogąca usprawiedliwić przez organ art. 10 § 2 K.p.a. tj. odstąpienia od czynnego udziału strony w każdym stadium postępowania;

14 3) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., poprzez jego zastosowanie przez organ II Instancji I utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji w sytuacji, gdy istniały podstawy do zastosowania art. 138 § 2 K.p.a. tj. uchylenia decyzji w całości i przekazanie jej do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, gdyż została ona wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.

15 Wobec powyższego Skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji.

16 W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

18 Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem.

19 W świetle art. 3 § 2 pkt 1 P.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) P.p.s.a.).

20 Przeprowadzając taką kontrolę stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

21 Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, a także analizując dokumenty zawarte w aktach administracyjnych, Sąd nie dopatrzył się tego rodzaju uchybień, które musiałyby skutkować wyeliminowaniem z obrotu prawnego kwestionowanego rozstrzygnięcia.

22 Przedmiotem kontroli stała się decyzja Kolegium z [...] marca 2021 r., utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta z [...] lutego 2021 r. o uchyleniu swojej decyzji z [...] listopada 2018 r. o skierowaniu Skarżącej do domu pomocy społecznej dla osób przewlekłe somatycznie chorych.

23 Decyzja Prezydenta z [...] lutego 2022 r. została z kolei wydana przez organ I instancji w oparciu o art. 106 ust. 5 ustawy z 12 marca 2004 o pomocy społecznej i uchylała decyzję tego samego organu z [...] listopada 2018 r. o skierowaniu Skarżącej do domu pomocy dla osób przewlekłe somatycznie chorych.

24 Stosownie do treści art. 106 ust. 5 ustawy decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody.

25 W przypadku zaistnienia okoliczności wskazanych w ww. przepisie, np. w razie zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej, w tym zdrowotnej, osoby skierowanej do domu opieki społecznej rolą organów jest dokonanie nadzwyczaj wnikliwego i szczegółowego zbadania, czy okoliczności te uzasadniają uchylenie decyzji kierującej, zaś decyzje o tym rozstrzygające winny przekonywująco wykazywać, które zdarzenia przesądzają o tym, że utrzymanie przysługującego Skarżącej świadczenia rozminie się z funkcją przypisaną temu świadczeniu przez ustawodawcę.

26 Zdaniem Sądu, organy orzekające w sprawie słusznie uznały, że w niniejszej sprawie wystąpiła jedna ze wskazanych powyżej okoliczności, co skutkowało możliwością uchylenia decyzji administracyjnej o skierowaniu Skarżącej do domu opieki społecznej. Organy orzekające w sprawie ustaliły bowiem, że stan zdrowia Skarżącej uległ znacznej poprawie, obecnie porusza się ona samodzielnie korzystając z laski. Nie wymaga pomocy w ubieraniu się, przygotowywaniu posiłków, korzystania z toalety, mycia, podawania i dawkowania leków oraz przy wyjazdach na wizyty lekarskie. Nie korzysta z usług oferowanych przez dom opieki społecznej poza noclegiem, posiłkami i rehabilitacją. Organy ustaliły także, czego nie neguje Skarżąca, że nie przestrzega ona regulaminu placówki i nadużywa alkoholu. Ponadto organy orzekające w sprawie ustaliły, że Skarżąca od [...] maja 2019 r. do [...] września 2019 r. była pozbawiona wolności i przebywała w areszcie śledczym, w którym samodzielnie zaspokajała wszystkie swoje potrzeby. Skarżąca posiada owszem pewne schorzenia ale jest osobą samodzielną, sprawną zarówno fizycznie jak i psychofizycznie. Powyższe zostało potwierdzone zaświadczeniem lekarskim z [...] listopada 2020 r. Nie można w związku z powyższym zgodzić się z twierdzeniami Skarżącej jakoby organy orzekające w sprawie w sposób pobieżny oceniły jej stan zdrowia, gdyż został on ustalony między innymi na podstawie ww. zaświadczenia. W ocenie Sądu, organy orzekające zasadnie uznały, że w niniejszej sprawie Skarżąca nie spełnia już przesłanki braku możliwości samodzielnego funkcjonowania w życiu oraz braku możliwości zapewnienia niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych. Takie wnioski w przedmiotowej sprawie są w ocenie Sądu trafne i zostały potwierdzone znajdującym się w aktach sprawy zaświadczeniem lekarza z [...] listopada 2020 r., w którym stwierdzono, że "pacjentka z poprawą stanu ogólnego. Obecnie nie korzysta już w wózka inwalidzkiego, porusza się samodzielnie przy pomocy laski. Według opinii opiekunów nadużywa alkoholu. Obecnie nie wymaga opieki osób trzecich". Potwierdzeniem powyższego jest również przeprowadzony w sprawie wywiad środowiskowy oraz okoliczności faktyczne sprawy takie jak przebywanie Skarżącej w areszcie śledczym. W ocenie Sądu, materiał dowodowy sprawy został przez organy orzekające w sprawie zebrany prawidłowo i wyczerpująco. Powyższe znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji organów obu instancji. Tym samym za niezasadny należy uznać zarzuty skargi o naruszeniu art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80 § 1, art. 107 § 3 K.p.a., poprzez niewyjaśnienie okoliczności faktycznych i istotnych dla prawidłowego rozpoznania sprawy oraz dowolną oceną zebranego materiału dowodowego.

27 Za niezasadne uznać należy również naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 10 § 1 K.p.a. w związku z art. 79 § 1 i § 2 K.p.a., i art. 81 K.p.a., poprzez uniemożliwienie stronie wzięcia czynnego udziału w postępowaniu. Z akt administracyjnych sprawy wynika bowiem, że Skarżąca pismem z [...] grudnia 2022 r. została zawiadomiona o wszczęciu postępowania w sprawie uchylenia decyzji z [...] listopada 2018 r. W piśmie tym pouczono również Skarżącą o treści art. 10 oraz 73 § 1 K.p.a. Odbiór powyższego pisma Skarżąca pokwitowała osobiście [...] grudnia 2020 r.

28 Reasumując w ocenie Sądu, w sprawie zaistniała zmiana sytuacji osobistej Skarżącej obligująca organy orzekające w sprawie do zastosowania art. 106 ust. 5 ustawy, co skutkowało uchyleniem ostateczną decyzję z [...] listopada 2018 r. o skierowaniu Skarżącej do domu opieki społecznej. Tym bardziej, że sama Skarżąca w skardze wskazała, że z ostrożności stara się o przydział lokalu socjalnego, co pozwoliłoby jej uzyskać miejsce stałego zamieszkania i korzystanie z usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania.

29 Końcowo zaznaczyć należy, że w przypadku zmiany sytuacji zdrowotnej Skarżącej i spełnieniu przez nią przesłanek z art. 54 ust. 1 ustawy, istnieje możliwość wydania przez organy decyzji o skierowaniu jej do domu opieki społecznej. Jednakże w świetle cytowanego wyżej przepisu powstanie prawa do umieszczenia w domu pomocy społecznej warunkowane jest ustaleniem, że dana osoba wymaga całodobowej opieki (z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności) i nie może samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, a potrzeba opieki nie może być zapewniona w formie usług opiekuńczych. Z treści powyższego przepisu nie wynika natomiast możliwość przyznania prawa do umieszczenia w domu pomocy społecznej osobie, która - jak w przypadku Skarżącej – posiada pewne schorzenia ale jest osobą samodzielną, a jedynie grozi jej bezdomność. Z treści tego przepisu wynika bowiem to, iż wiek, choroba lub niepełnosprawność osoby starającej się o skierowanie musi być tego rodzaju, że uniemożliwia tej osobie nie tylko samodzielne funkcjonowanie w dotychczasowym środowisku, ale uniemożliwia tej osobie prawidłowe funkcjonowanie pomimo innych możliwości pomocy, a więc w przypadku ustalenia, że rozmiar i zakres usług opiekuńczych byłby niewystarczający.

30 Na marginesie sprawy Sąd wskazuje, że z nadesłanego do akt sądowych sprawy orzeczenia o czasowym stopniu niepełnosprawności z [...] lutego 2022 r. wynika, że Skarżąca obecnie zaliczona jest do stopnia niepełnosprawności lekkiego. Z zaświadczenia tego wynika ponadto, że Skarżąca zdolna jest do wykonywania pracy na otwartym rynku pracy.

31 Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.