Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 grudnia 2018 r., IV SA/Wa 2259/18

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 grudnia 2018 r., IV SA/Wa 2259/18

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Alina Balicka Sędziowie Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran Asesor WSA Anna Sidorowska-Ciesielska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 3 grudnia 2018 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. M. na postanowienie Ministra Inwestycji i Rozwoju z [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego oddala skargę

Uzasadnienie

2 Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] czerwca 2018 r. [...] Minister Inwestycji i Rozwoju utrzymał w mocy własne postanowienie z [...] kwietnia 2018 r. [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie z wniosku skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z [...] października 2012 r. [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] listopada 1953 r. oraz utrzymanego nią w mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] czerwca 1953 r. o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], o pow. 4226,07 m2 nr hip. [...] część 96 stanowiącą własność [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia o wywłaszczeniu nieruchomości, stronami postępowania są poprzedni właściciele wywłaszczonej nieruchomości (lub ich następcy prawni) oraz podmioty, którym obecnie przysługują prawa rzeczowe do wywłaszczonej nieruchomości. W przedmiotowej sprawie stronami są m.in. spadkobiercy [...], zmarłego dnia [...] grudnia 2011 r., któremu przysługiwała własność nieruchomości lokalowej objętej księgą wieczystą nr [...] oraz spadkobiercy [...], zmarłego dnia [...] sierpnia 2012 r., któremu przysługiwała własność nieruchomości lokalowej, objętej księgą wieczystą nr [...], położonej na terenie objętym wywłaszczeniem. W sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych w razie zbycia prawa lub śmierci strony w toku postępowania na miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni (art. 30 § 4 K.p.a.). Następstwo prawne w wyniku spadkobrania wymaga potwierdzenia postanowieniem sądu powszechnego lub aktem poświadczenia dziedziczenia wskazującym spadkobiercę (art. 1025 § 2 K.c.). Brak orzeczenia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku i jednocześnie brak sporządzonego notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia skutkuje niemożnością ustalenia spadkobierców, a więc również brak możliwości wezwania ich do udziału w postępowaniu administracyjnym. W toku tego postępowania zmarły dwie strony, a ich następcy prawni nie są znani organowi. Również z treści ksiąg wieczystych nie wynika, aby następcy prawni [...] i [...] zostali ujawnieni jako właściciele lokali. Ponadto, w rejestrze spadkowym, zawierającym informacje o notarialnych aktach poświadczenia dziedziczenia, sporządzonych po dniu 1 marca 2009 r. oraz sądowych stwierdzeniach nabycia spadku wydanych po 8 września 2016 r., a dostępnym na stronie https://rejestry-notarialne.pl, brak jest wpisu o sporządzeniu dokumentu potwierdzającego następstwo prawne po [...]. Wprawdzie z rejestru wynika, że został sporządzony akt poświadczenia dziedziczenia po [...], jednakże wezwanie jego spadkobierców będzie możliwe dopiero po jego otrzymaniu przez organ.

3 W skardze na postanowienie z [...] czerwca 2018 r., [...] [...] zarzuciła naruszenie art. 97 § 1 pkt 1 K.p.a. w związku z art. 12 § 1, 30 § 4 oraz 28 K.p.a. poprzez przyjęcie, że brak orzeczenia o stwierdzeniu nabycia spadku lub brak sporządzonego aktu dziedziczenia skutkuje niemożnością ustalenia spadkobierców oraz wezwania możliwych spadkobierców w charakterze stron do udziału w postępowaniu administracyjnym, podczas gdy z ustaleń organu wynika, że znani są mu następcy prawni zmarłych uczestników postępowania, co tym samym oznacza możliwość wezwania ich jako spadkobierców do udziału w tej sprawie. Artykuł 97 § 1 pkt 1 K.p.a. nakazuje organowi administracji w pierwszej kolejności stwierdzenie faktu śmierci strony, a potem wezwanie spadkobierców osoby zmarłej do udziału w postępowaniu. Dopiero wtedy gdy wezwanie spadkobierców zmarłej strony nie jest możliwe i nie zachodzą okoliczności określone w art. 30 § 5 K.p.a. lub postępowanie nie może być umorzone jako bezprzedmiotowe – organ administracji zawiesza postępowanie. Organowi znani są spadkobiercy [...] i [...] niezasadne jest zatem zawieszenie postępowania. Rolą organu jest podjęcie próby ustalenia spadkobierców zmarłej strony i to bez względu na to, czy krąg spadkobierców został już wyznaczony na podstawie orzeczenia sądowego bądź innego organu, a dla prowadzenia postępowania wystarczające jest wskazanie następców prawnych zmarłej strony. Organ administracji powinien dążyć do ustalenia spadkobierców na podstawie akt sprawy, a w przypadku ustalenia osób powiązanych ze zmarłą stroną do uzyskania od nich oświadczenia, czy są one spadkobiercami zmarłej strony, czy też posiadają interes prawny do występowania w sprawie jako strona postępowania, czy chcą uczestniczyć w tym postępowaniu. Wobec posiadania wiedzy, że spadkobierczynią [...] może być [...], a spadkobierczyniami [...] mogą być [...] i [...] nie jest konieczne, aby osoby te posiadały dokumenty potwierdzające ich następstwo prawne. Wystarczające jest uzyskanie od wskazanych osób oświadczenia, że są one spadkobierczyniami po zmarłych stronach.

4 Podnosząc takie zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz utrzymanego nim w mocy postanowienia z [...] kwietnia 2018 r. oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego.

5 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

6 Skarga podlega oddaleniu.

7 Sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), dalej P.p.s.a.

8 Organ w jednym akcie zawarł w istocie dwa postanowienia (rozstrzygnięcia) w sprawach [...] oraz [...] dotyczących dwóch odrębnych decyzji Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z [...] października 2012 r. Pierwsze rozstrzygnięcie dotyczyło utrzymania w mocy postanowienia z dnia [...] kwietnia 2018 r. [...] w zakresie zawieszenia z urzędu postępowania z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z [...] października 2012 r. [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] listopada 1953 r. oraz utrzymanego nią w mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] czerwca 1953 r. o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], o pow. 4226,07 m2 nr hip. [...] część 96 stanowiącą własność [...]. Drugie dotyczyło utrzymania w mocy postanowienia z dnia [...] kwietnia 2018 r. [...] w zakresie zawieszenia z urzędu postępowania z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z [...] października 2012 r. [...] odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] listopada 1953 r. oraz utrzymanego nią w mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] czerwca 1953 r. o przyznaniu odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomości położoną w Lublinie przy ul. [...], o pow. 4226,07 m2 nr hip. [...] część 96 stanowiącą własność [...]. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał odrębnie dwie skargi [...] jedną dotyczącą zawieszenia postępowania z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z [...] października 2012 r. [...], drugą dotyczącą zawieszenia postępowania z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z [...] października 2012 r. [...].

9 Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z [...] października 2012 r. [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] listopada 1953 r. oraz utrzymanego nią w mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] czerwca 1953 r. o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...].

10 Zgodnie z art. 97 § 1 pkt 1 K.p.a. organ zawiesza postępowanie w razie śmierci strony lub jednej ze stron, jeżeli wezwanie spadkobierców zmarłej strony albo zarządcy sukcesyjnego do udziału w postępowaniu nie jest możliwe i nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 30 § 5, a postępowanie nie podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe (art. 105). W postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia o wywłaszczeniu stronami są poprzedni właściciele wywłaszczonej nieruchomości (lub ich następcy prawni) oraz podmioty, którym obecnie przysługują prawa rzeczowe do wywłaszczonej nieruchomości.

11 Niemożliwość wezwania do udziału w postępowaniu spadkobierców zmarłej strony ma miejsce wtedy, gdy spadkobiercy nie są ustaleni. Dowodem na istnienie następstwa prawnego jest postanowienie właściwego sądu spadku o stwierdzeniu nabycia spadku lub akt poświadczenia dziedziczenia sporządzony w formie aktu notarialnego przez notariusza. Co prawda spadkobierca nabywa spadek z chwilą śmierci spadkodawcy (art. 925–926 K.c.), to jednak dopiero prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia wykazują jego dziedziczenie. Brak tych dokumentów nie pozwala na prawidłowe ustalenie kręgu osób, które mają prawo uczestniczyć w postępowaniu w charakterze stron. Nie można podzielić zarzutów skargi, że wystarczające jest uzyskanie od potencjalnych spadkobierców oświadczenia, że są oni spadkobiercami po zmarłej stronie.

12 W toku postępowania ujawniona została okoliczność śmierci [...] (dnia [...] grudnia 2011 r.) oraz [...] (dnia [...] sierpnia 2012 r.), będących stronami postępowania. Należy podzielić stanowisko organu, że w dacie wydawania zaskarżonego postanowienia nie było możliwe wezwanie spadkobiercy po [...]. Z treści księgi wieczystej nie wynika, aby jego następcy prawni zostali wpisani w dziale II jako właściciele. Także w rejestrze spadkowym, zawierającym informacje o notarialnych aktach poświadczenia dziedziczenia, sporządzonych po dniu 1 marca 2009 r. oraz sądowych stwierdzeniach nabycia spadku wydanych po 8 września 2016 r., a dostępnym na stronie https://rejestry-notarialne.pl, brak jest wpisu o sporządzeniu dokumentu potwierdzającego następstwo prawne po [...]. Organ nie uzyskał ani informacji, ani dokumentów potwierdzających, że zostali oni w odpowiednim trybie ustaleni.

13 W przedmiotowej sprawie nie jest kwestionowane, że strona ta zmarła, ani że w odpowiednim trybie nie zostali ustanowieni następcy prawni, zasadnie więc organ zawiesił postępowanie w tej sprawie. Spełnione bowiem zostały przesłanki z art. 97 § 1 pkt 1 K.p.a., a więc brak możliwości wezwania spadkobierców zmarłej strony do udziału w postępowaniu, niewystępowanie okoliczności, o których mowa w art. 30 § 5, a także brak podstaw do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego.

14 Natomiast odnośnie następców prawnych po [...] organ z uwagi na informacje zawarte w rejestrze spadków, że został sporządzony akt poświadczenia dziedziczenia po [...], powinien zwrócić się do odpowiedniego organu o nadesłanie odpisu aktu poświadczenia dziedziczenia.

15 Należy jednocześnie podkreślić, że organ administracji publicznej powinien w każdym przypadku podejmować działania, posługując się możliwie najprostszymi środkami, które zgodnie z zasadą szybkości postępowania administracyjnego, wyrażoną w art. 12 § 1 i 2 K.p.a. powinny zmierzać do końcowego załatwienia sprawy, nawet w sytuacji, gdy postępowanie zostało zawieszone z uwagi na śmierć uczestnika postępowania. Organ administracji powinien dążyć do ustalenia spadkobierców na podstawie akt sprawy, a w przypadku ustalenia osób powiązanych ze zmarłą stroną do uzyskania od nich oświadczenia, czy są spadkobiercami zmarłej strony, czy też posiadają interes prawny do występowania w sprawie jako strona postępowania (wyrok NSA z 7 lipca 2017 r., II OSK 2702/15). Tym samym organ powinien się zwrócić do wskazanych w skardze potencjalnych następców prawnych zmarłych stron ([...], [...] i [...]), czy są następcami prawnymi zmarłych stron postępowania i czy posiadają stosowne dokumenty poświadczające ich następstwo prawne. Organ powinien podjąć stosowne kroki mające na celu podjęcie zawieszonego postępowania i jego szybkie zakończenie.

16 Skarżąca podjęła stosowne kroki mające na celu doprowadzenie do szybkiego zakończenia postępowania składając skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania w tej sprawie. Wyrokiem z 8 listopada 2018 r. IV SAB/Wa 285/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że Minister Inwestycji i Rozwoju dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania w zakresie rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i że przewlekłe postępowanie miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Jednocześnie w uzasadnieniu tego wyroku Sąd wskazał, że "w istocie, brak wiedzy o następcach prawnych stron postępowania stanowi podstawę do zawieszenia postępowania w sprawie głównej, do czasu ich ustalenia". Sąd zwrócił uwagę, że postanowienie w sprawie zawieszenia postępowania zostało wydane dopiero w dniu [...] kwietnie 2018 r.

17 W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.