Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 grudnia 2010 r., IV SA/Wa 2079/10

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 grudnia 2010 r., IV SA/Wa 2079/10

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska, Sędziowie Sędzia WSA Alina Balicka (spr.), Sędzia WSA Tomasz Wykowski, Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Kurek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi S. P. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] września 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Ministra Finansów z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Finansów na rzecz skarżącego S. P. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie

2 Minister Finansów decyzją z dnia [...] września 2010 r., Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] lipca 2010 r., Nr [...], którą na podstawie art. 149 § 3 w zw. z art. 148 § 1 i 2 k.p.a. odmówiono wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego decyzją Ministra Finansów z dnia [...] maja 2000 r. stwierdzającą przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w K. przy ul. [...] oznaczonej nr księgi wieczystej [...] (dawniej Iwh 118).

3 Z ustaleń faktycznych wynika, że decyzją z dnia [...] maja 2000 r. Minister Finansów na podstawie art. 1, 2 i 5 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 12, poz. 65) w związku z układem zawartym między Rządem Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej a Rządem Rzeczypospolitej Ludowej dotyczącym roszczeń obywateli Stanów Zjednoczonych stwierdził przejście na rzecz Skarbu Państwa udziału 1/6 w prawie własności nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], Iwh [...] , stanowiącej działkę nr [...] o powierzchni 0,0619 ha, należącego do L. A. jako spadkobierczyni po H. P. Decyzja ta stała się podstawą wpisu Skarbu Państwa do księgi wieczystej prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości.

4 S. P. wnioskiem z dnia 30 grudnia 2009 r., który wpłynął do Ministra Finansów w dniu 5 stycznia 2010 r., wystąpił o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego decyzją Ministra Finansów z dnia [...] maja 2000 r. Wnioskodawca zarzucił naruszenie w toku postępowania administracyjnego, którego dotyczy wniosek, art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., gdyż będąc stroną tego postępowania bez własnej winy nie brał w nim udziału, a o decyzji dowiedział się 2 grudnia 2009 r.

5 Organ wskazał, iż na dowód swojego twierdzenia wnioskodawca załączył pismo z dnia 2 grudnia 2009 r. sporządzone w C., O., w którym twierdzi, że dowiedział się od swojego pełnomocnika J. W., że w dziale II księgi wieczystej nr [...], prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości figuruje jako właściciel Skarb Państwa na podstawie decyzji Ministra Finansów z dnia [...] maja2000 r.

6 Organ stwierdził, iż nie można uznać za dotrzymanie przez stronę miesięcznego terminu z art. 148 § 1 k.p.a. w sytuacji, gdy twierdzi, że dowiedziała się o treści decyzji Ministra Finansów w dniu [...] grudnia 2009 r. z wpisu w dziale II księgi wieczystej prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości przez Sąd Rejonowy w W. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych. Informacja ta była dostępna od wielu lat i strona nie może zasłaniać się nieznajomością wpisów w księdze wieczystej nr [...], gdyż naruszałoby to art. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece.

7 Minister Finansów wskazał ponadto, że S. P. udzielił J. W. pełnomocnictwa, które nie zostało opatrzone datą, jednakże z poświadczenia zgodności kserokopii z okazanym oryginałem, dokonanego przez notariusz E.K. w dniu 3 grudnia 2008 r. wynika, że już co najmniej od 2008 r. strona interesowała się swoimi prawami do nieruchomości położonej w K. przy ul. [...]. Faktu tego dowodzi treść pełnomocnictwa, w którym strona upoważnia J. W. do podejmowania wszelkich czynności związanych z majątkiem F. vel F., położonym w P., lub majątkiem rodziny pozostawionym w P., m. in. z nieruchomościami położonymi w K. przy ul. [...] i [...], w szczególności do badania zapisów i dokumentacji złożonej w księgach wieczystych. Ponadto J. W. działała w postępowaniach administracyjnych zakończonych decyzją Ministra Finansów z dnia [...] maja 2000 r. oraz decyzją z dnia [...] kwietnia 2005 r. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] maja 2000 r. jako kurator nieobjętego spadku, obejmującego m. in. nieruchomość w K. przy ul. [...]. Jako uczestnik tych postępowań otrzymała zarówno decyzję objętą obecnie rozpatrywanym wnioskiem o wznowienie postępowania, jak i - jako wnioskodawca - decyzję o odmowie stwierdzenia nieważności tej decyzji. Skoro wykonując obowiązki kuratora nieobjętego spadku uzyskała pełną wiedzę o stanie sprawy, to doświadczenie życiowe wskazuje, że nie jest możliwe, aby działając obecnie jako pełnomocnik S. P., ustanowiony w szczególności do badania stanu prawnego tej nieruchomości, pozostawała bez świadomości znanych sobie wcześniej faktów.

8 Skargę na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] września 2010 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył S. P. . Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 148 § 2 k.p.a. poprze jego niewłaściwą interpretację oraz art. 7 i 10 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy.

9 Skarżący podniósł, iż z początkowych ustaleń kuratora J. W. wynikało, że udział skarżącego w nieruchomości ograniczony jest tylko do części, którą dziedziczy po swej babce H. P., Wszelkie działania i informacje z tym związane przekazywane skarżącemu dotyczyły postępowań spadkowych i skarżący nie interesował się nieruchomością jako całością, gdyż należmy mu w spadku był jedynie ułamkowy udział. Dopiero gdy dalsze ustalenia kuratora uprawdopodobniły okoliczność, że wszyscy spadkobiercy rodziny G. nie żyją a jedynym spadkobiercą może być S. P. , to wnioskodawca zwrócił się do kuratora spadku o podanie szczegółowej informacji o nieruchomości i taką informację uzyskał w dniu 2 grudnia 2009 r. W ocenie skarżącego, w okolicznościach sprawy, organ niezasadnie odmówił przeprowadzenia dowodu z przesłuchania stron celem szczegółowego wyjaśnienia sprawy.

10 Minister Finansów w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

11 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

12 Skarga jest zasadna.

13 Przedmiotem kontroli w przedmiotowym postępowaniu jest decyzja Ministra Finansów z dnia [...] września 2010 r. oraz utrzymana nią w mocy decyzja Ministra Finansów z dnia [...] lipca 2010 r. o odmowie wznowienia postępowania w sprawie zakończonego decyzją Ministra Finansów z dnia [...] maja2000 r. stwierdzającą przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w K. przy ul. [...] oznaczonej nr księgi wieczystej [...] (dawniej Iwh [...]).

14 Wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą możliwość prawną ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ją wydano, było dotknięte kwalifikowaną wadą przewidzianą w art. 145 § 1 k.p.a. bądź zachodzi przesłanka określona w art. 145a § 1 k.p.a.

15 Reguły związane z wszczęciem postępowania wznowieniowego oraz z wydawanymi w jego toku rozstrzygnięciami są szczegółowo uregulowane w Kodeksie postępowania administracyjnego.

16 Wniesienie podania o wznowienie postępowania i termin do jego wniesienia uregulowane zostały w art. 148 § 1 i 2 k.p.a. Zgodnie z tym artykułem podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Natomiast termin do złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji.

17 Zgodnie z art. 150 § 1 k.p.a. organem właściwym w sprawie wznowienia postępowania jest organ, który wydał decyzję w ostatniej instancji. Skoro postępowanie wznowieniowe w przedmiotowej sprawie dotyczyło ostatecznej decyzji Ministra Finansów z dnia [...] września 2010 r., który wydał decyzję jako organ pierwszoinstancyjny, to organ ten był właściwy do wszczęcia postępowania wznowieniowego mającego na celu weryfikację tej decyzji.

18 W przedmiotowej sprawie z wnioskiem o wznowienie postępowania wystąpił S. P. Wniosek w tym przedmiocie zawarł w piśmie z dnia 30 grudnia 2009 r. Wnioskodawca podniósł, iż jest jedynym spadkobiercą nieruchomości położonej w K. przy ul. [...] oznaczonej nr księgi wieczystej [...]. O prowadzonym postępowaniu w sprawie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa udziału 1/6 w prawie własności nieruchomości położonej w K. przy ul. [...] dowiedział się w dniu 2 grudnia 2009 r., stąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. wniósł o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Ministra Finansów z dnia [...] maja 2000 r., gdyż bez własnej winy nie brał udziału w tym postępowaniu.

19 Wpłynięcie do organu wniosku o wznowienie postępowania wszczyna postępowanie wstępne, w ramach którego organ bada istnienie przesłanek formalnych do wznowienia postępowania. Ustala m. in. czy podanie wniósł podmiot będący stroną w postępowaniu, czy podanie zostało złożone we właściwym terminie, czy powołane są w nim ustawowe przesłanki wznowienia. Skoro w przedmiotowej sprawie przesłanką wznowieniową jest art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., to w postępowaniu wstępnym organ nie bada czy podmiot wnoszący podanie istotnie ma przymiot strony w postępowaniu zakończonym kwestionowaną decyzją, gdyż kwestia ta będzie przedmiotem ustaleń i oceny organu w postępowaniu prowadzonym po wydaniu postanowienia na podstawie art. 149 § 1 k.p.a. Jeżeli w wyniku postępowania wstępnego organ stwierdzi, że wniosek spełnia przesłanki formalne, to organ zobowiązany jest wydać postanowienie o wznowieniu postępowania na podstawie art. 149 § 1 k.p.a. Jeżeli natomiast przesłanki formalne nie będą spełnione, wówczas wznowienie postępowania będzie niedopuszczalne i organ zobowiązany będzie wydać decyzję o odmowie wznowienia postępowania na podstawie art. 149 § 3 k.p.a.

20 W przedmiotowej sprawie, skarżący mając na uwadze termin z art. 148 § 2 k.p.a. wskazał, że o decyzji Ministra Finansów z dnia [...] maja 2000 r. dowiedział się 2 grudnia 2009 r. S. P. do wniosku o wznowienie postępowania dołączył pismo z dnia 2 grudnia 2009 r., wraz z tłumaczeniem na język polski, skierowane do J. W. Z pisma tego wynika, że skarżący w dniu 2 grudnia 2009 r. dowiedział się od J. W. , że w księdze wieczystej KW [...] prowadzonej przez Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego dla K. dla nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], zamiast nazwiska jego ciotki, L.A., wymieniony jest Skarb Państwa jako właściciel 1/6 części prawa własności tej nieruchomości.

21 Zgodzić się należy z organem, iż zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (j.t. Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361, ze zm.) księgi wieczyste są jawne i nie można zasłaniać się nieznajomością wpisów w księdze wieczystej ani wniosków, o których uczyniono w niej wzmiankę.

22 Art. 2 ustawy o księgach wieczystych i hipotece wyraża zasadę tzw. formalnej jawności ksiąg wieczystych. Jawność formalna oznacza swobodny dostęp do ksiąg wieczystych, której skutkiem jest niemożność zasłaniania się nieznajomością wpisów ani wniosków, o których uczyniono w księdze wieczystej wzmiankę. Funkcją ksiąg wieczystych jest ustalenie stanu prawnego nieruchomości. Jawność ksiąg wieczystych powoduje, że prawnie bezskuteczne jest podniesienie zarzutu nieznajomości określonego wpisu w księdze wieczystej. Wynika z tego, że zasada jawności ksiąg wieczystych oznacza wiedzę na temat stanu prawnego nieruchomości.

23 W aktach administracyjnych znajduje się odpis zwykły księgi wieczystej nr [...], który wpłynął do Ministerstwa Finansów w dniu 1 października 2010 r, a więc po wydaniu zaskarżonej decyzji. Z odpisu tego wynika, że współwłaścicielami nieruchomości stanowiącej działkę nr [...], położoną w K. Dzielnicy [...] są: Gmina K. na podstawie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2002 r. nr [...], I.G., U. G., S. G., S. K. i L. F. po 1/6 części każde z nich.

24 Można domniemywać, że decyzja Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2002 r. jest tzw. decyzją komunalizacyjną, wydaną w następstwie decyzji Ministra Finansów z dnia [...] maja2000 r. Z treścią tych decyzji można się zapoznać mając prawo wglądu do akt księgi wieczystej. O ile nie ma żadnych ograniczeń dotyczących przeglądania ksiąg wieczystych, o tyle pewnej ochrony wymagają akta księgi wieczystej, do których składa się wnioski o wpis, dokumenty stanowiące podstawę wpisu (umowy, orzeczenia sądowe, decyzje administracyjne i inne dokumenty) - art. 28 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Ustalony stan prawny nieruchomości widoczny jest z samej księgi wieczystej, natomiast przeglądanie akt księgi wieczystej wymaga już szczególnego interesu prawnego, który należy wykazać. Tak więc zasada formalnej jawności ksiąg wieczystych nie dotyczy akt księgi wieczystej.

25 Wobec powyższego, w ocenie Sądu, w okolicznościach sprawy organ nie może skutecznie zarzucić skarżącemu uchybienia terminu do złożenia podania o wznowienie postępowania wynikającego z art. 148 § 2 k.p.a. w oparciu o art. 2 ustawy o księgach wieczystych i hipotece.

26 Jeżeli organ kwestionuje twierdzenie skarżącego, że o postępowaniu administracyjnym zakończonym decyzją Ministra Finansów z dnia [...] maja 2000 r. dowiedział się 2 grudnia 2009 r, winien ewentualnie uzupełnić postępowanie dowodowe celem ustalenia czego konkretnie dowiedział się skarżący tego dnia.

27 Faktem jest, że J. W. wykonując obowiązki kuratora nieobjętego spadku posiadała wiedzę o decyzji wydanej przez Ministra Finansów z dnia [...] maja 2000 r. Jednakże organ nie może zakładać, tak jak uczynił to w zaskarżonej decyzji, że obecnie działając jako pełnomocnik S. P. , J. W. przekazała mu swoją wiedzę na ten temat przed dniem 2 grudnia 2009 r, gdyż okoliczność taka wymagałaby udowodnienia. Z treści art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., czyli przesłanki wznowieniowej na jaką powołuje się w swoim wniosku skarżący, w związku z art. 148 § 2 k.p.a. wynika, że zarówno podstawa wznowieniowa, jak i zachowanie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania musi spełniać strona a nie jej pełnomocnik.

28 W ocenie Sądu, uznanie przez organ, że skarżący nie dochował terminu z art. 148 § 2 k.p.a. było co najmniej przedwczesne. Obalenie twierdzenia skarżącego, że o decyzji Ministra Finansów z dnia [...] maja2000 r. dowiedział się 2 grudnia 2009 r. wymaga wykazania.

29 Ponieważ zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 148 § 2 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, zezm.) orzekł jak w sentencji.

30 O kosztach postępowania sądowego Sąd postanowił na podstawie art. 200 w/w ustawy.