Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 kwietnia 2016 r., IV SA/Wa 182/16

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 kwietnia 2016 r., IV SA/Wa 182/16

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Kaja Angerman, Sędziowie sędzia WSA Anna Szymańska (spr.), sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Protokolant sekr. sąd. Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi O. Z. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisania aktu urodzenia do rejestru stanu cywilnego oddala skargę

Uzasadnienie

2 Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...], Wojewoda [...] (dalej również jako: "organ odwoławczy") powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 Kpa oraz art. 107 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2014 r., poz. 1741 ze zm.) zwanej dalej: "p.a.s.c.", utrzymał w mocy decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego W. (dalej również jako: "organ pierwszej instancji") z dnia [...] października 2015 r., nr [...] orzekającej o odmowie wpisania do rejestru stanu cywilnego prowadzonego w systemie rejestrów państwowych aktu urodzenia O.Z. urodzonego [...] maja 2013 r. w M. ([...]).

3 Organ orzekał w następującym stanie faktycznym.

4 Pismem z dnia 25 lipca 2015 r. R.Z.- przedstawiciel ustawowy małoletniego O. Z., wniósł do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego W. wniosek o dokonanie transkrypcji [...] aktu urodzenia ww. małoletniego, urodzonego [...] maja 2013 r. w M.. Do wniosku załączył poświadczony odpis aktu urodzenia nr [...] wydanego przez Władze Stanu M. Wydział Zdrowia w Przedsiębiorstwie Municypalnym [...] wraz z tłumaczeniem,[...] wyciąg z rejestru ludności dotyczący O. Z.. oświadczenie K. V. - kobiety, która zgodziła się na implantację embrionów (zarodka) R. Z. i na urodzenie dziecka w wyniku powyższego zabiegu oraz zrzekła się wszelkich praw do tego dziecka na rzecz R. Z., zaświadczenie wydane przez Konsulat Generalny [...] w [...] z dnia [...] czerwca 2013 r. potwierdzające, że O. Z. urodził się poprzez procedurę surogacji, a jego ojcem biologicznym jest R. Z., zaświadczenie wydane przez Dr L H [...] Hospital w dniu [...] maja 2013 r., że O. Z. jest dzieckiem R.B. (obecnie Z.), urodzonym za pośrednictwem procedury in vitro, orzeczenie Okręgowego Sądu Rodzinnego w [...] z dnia [...] czerwca 2013 r. stwierdzające, że R.Z. jest ojcem małoletniego O. B., kserokopię pierwszej strony paszportu O. Z. oraz kopię decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia[...] czerwca 2015 r., nr [...] potwierdzającej posiadanie obywatelstwa polskiego przez małoletniego O. Z..

5 Organ pierwszej instancji wezwał pełnomocnika R. Z. do uzupełnienia wniosku poprzez dostarczenie dokumentu stwierdzającego pochodzenie dziecka od określonych rodziców (tj. zawierającego dane zarówno ojca, jak i matki).

6 Wnioskodawca nie złożył wymaganego dokumentu wyjaśniając, że małoletni pochodzi z procedury in vitro i dlatego dane matki nie zostały wskazane.

7 Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego W. decyzją z dnia [...] października 2015 r. odmówił wpisania do rejestru stanu cywilnego prowadzonego w systemie rejestrów państwowych aktu urodzenia małoletniego O.Z. urodzonego [...] maja 2013 r. w [...] ([...]), syna R.Z.. Uzasadniając wydaną decyzję organ pierwszej instancji wskazał, że transkrypcja odpisu [...] aktu urodzenia O. Z. bez danych matki, stanowiłaby naruszenie podstawowych zasad porządku prawnego w Rzeczypospolitej Polskiej.

8 R. Z., przedstawiciel ustawowy O.Z., wniósł odwołanie do Wojewody [...], zarzucając organowi pierwszej instancji naruszenie przepisów prawa.

9 Rozpatrując sprawę na skutek wniesionego odwołania, Wojewoda [...] nie stwierdził podstaw do zmiany bądź uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia.

10 Organ odwoławczy wskazał, że na podstawie art. 104 p.a.s.c. kierownik urzędu stanu cywilnego wpisuje, w drodze transkrypcji, do rejestru stanu cywilnego zagraniczny dokument stanu cywilnego, który spełnia określone w tym przepisie warunki. Zgodnie natomiast z art. 107 omawianej ustawy, kierownik urzędu stanu cywilnego odmawia transkrypcji zagranicznego dokumentu stanu cywilnego, jeżeli transkrypcja byłaby sprzeczna z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej. W ocenie organu odwoławczego, taki przypadek zaistniał w rozpatrywanej sprawie, ponieważ przedłożony do transkrypcji odpis [...] aktu urodzenia O.Z. nie zawiera danych matki.

11 Wojewoda [...] stwierdził, że zgodnie z art. 619 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r. poz. 583 ze zm., dalej: k.r.o.), matką dziecka jest kobieta, które je urodziła. Fakt urodzenia dziecka przez kobietę stanowi z kolei podstawę do określenia macierzyństwa w akcie urodzenia dziecka, który korzysta z domniemania wskazanego w art. 3 p.a.s.c. Organ odwoławczy zaznaczył, że zarówno przepisy k.r.o., jak i p.a.s.c. nie przewidują możliwości sporządzenia aktu urodzenia, który nie zawierałby danych matki. Akt urodzenia stanowi bowiem dowód pochodzenia dziecka od określonych rodziców, a także przyczynia się do realizacji prawa każdego człowieka do poznania swojej tożsamości i poszanowania godności ludzkiej. Z tego względu wszelkie umowy cywilnoprawne o surogację są w Polsce bezskuteczne.

12 Ponadto, w ocenie Wojewody [...], omawiana umowa godzi w art. 18 Konstytucji RP, gwarantujący małżeństwu jako związkowi kobiety i mężczyzny, rodzinie, macierzyństwu i rodzicielstwu opiekę i ochronę państwa polskiego. W Polsce zrzeczenie się lub utrata praw rodzicielskich może nastąpić tylko przed sądem opiekuńczym albo w wyniku przysposobienia małoletniego. Transkrypcja aktu urodzenia sporządzonego w następstwie powyższej procedury naruszałaby, zdaniem organu odwoławczego, podstawowe zasady porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej, a z mocy art. 7 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. Prawo prywatne międzynarodowe, w takiej sytuacji prawa obcego nie respektuje się.

13 Wojewoda [...] podzielił również zastrzeżenia Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego. W. dotyczące wskazania w przedłożonym do transkrypcji [...] odpisie aktu urodzenia jako ojca O.Z. – R. Z.. Podkreślił, że w polskim porządku prawnym ustalenie ojcostwa uzależnione jest od uprzedniego ustalenia macierzyństwa. Brak danych matki w akcie urodzenia stwarza wątpliwość co do pochodzenia dziecka od mężczyzny wpisanego jako ojciec. Organ odwoławczy przyznał, że jakkolwiek z przedłożonego przez wnioskodawcę orzeczenia [...] sądu wynika, że RZ. jest biologicznym ojcem małoletniego O. Z. to w znaczeniu prawnym - w świetle obowiązujących w Polsce uregulowań dotyczących ojcostwa, nie wywiera ono skutku.

14 W tej sytuacji organ odwoławczy za uzasadnione uznał stwierdzenie Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego W., że badany [...] odpis aktu urodzenia O. Z. nie jest aktem urodzenia w rozumieniu polskiego prawa. W celu ustalenia treści aktu urodzenia małoletniego syna, R.Z. powinien, na podstawie art. 40 pkt 2 p,a.s.c., zwrócić się z wnioskiem o ustalenie treści aktu urodzenia do sądu.

15 Małoletni O.Z., w imieniu którego działa przedstawiciel ustawowy R. Z., wniósł skargę na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2015 r., zarzucając naruszenie art. 104 p.a.s.c. i wniósł o uchylenie zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

16 W uzasadnieniu skargi wskazano, że [...] akt urodzenia będący aktem stanu cywilnego spełniał wszystkie wymogi formalne wymienione w art. 104 p.a.s.c. i na jego podstawie Minister Spraw Wewnętrznych dokonał ustaleń w zakresie pochodzenia małoletniego i poświadczył jego polskie obywatelstwo.

17 Jak stwierdzono w skardze, transkrypcja zagranicznego aktu stanu cywilnego następuje w drodze czynności materialno – technicznej. Kierownik urzędu stanu cywilnego bada jedynie aspekty formalne wynikające z art. 104 i 107 p.a.s.c. W niniejszej sprawie nie istniały okoliczności uniemożliwiające dokonanie wpisu aktu urodzenia małoletniego. Przedmiotowy akt stanu cywilnego odzwierciedlał stan faktyczny związany z urodzeniem dziecka i jego pochodzeniem.

18 Ponadto podniesiono, że odmowa wpisania aktu urodzenia małoletniego, uniemożliwi realizację jego ustawowego prawa do otrzymania polskiego paszportu.

19 W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji.

20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

21 Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. Dz. U. z 2014r., poz. 1647) w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 P.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).

22 Rozpoznając sprawę w ramach tak zakreślonej kognicji Sąd stwierdza, że skarga jest nieuzasadniona, ponieważ decyzje organów obu instancji nie naruszają prawa.

23 Zgodnie z regulacją zawartą w art. 104 p.a.s.c. zagraniczny dokument stanu cywilnego będący dowodem zdarzenia i jego rejestracji, może zostać przeniesiony do rejestru stanu cywilnego w drodze transkrypcji (ust. 1 omawianego przepisu). Transkrypcja polega na wiernym i literalnym przeniesieniu treści zagranicznego dokumentu stanu cywilnego zarówno językowo, jak i formalnie, bez żadnej ingerencji w pisownię imion i nazwisk wskazanych w zagranicznym dokumencie stanu cywilnego (ust. 3).

24 Z treści powyższych przepisów wynika, że niedopuszczalne jest wprowadzanie zmian w treści zagranicznego aktu stanu cywilnego w toku wpisywania do polskiej księgi urodzeń, małżeństw i zgonów. Czynność polegająca na wpisaniu zagranicznego odpisu aktu stanu cywilnego ma charakter formalnoprawny, nie wymaga przeprowadzania postępowania dowodowego i polega na przeniesieniu treści zawartej w odpisie zagranicznego aktu stanu cywilnego do polskiej księgi stanu cywilnego. Organ dokonując wpisu zagranicznego aktu stanu cywilnego nie może podać innej treści aktu, niż treść wynikająca z tego dokumentu.

25 Przepis art. 107 pkt 3 p.a.s.c. natomiast stwierdza, że kierownik urzędu stanu cywilnego odmawia dokonania transkrypcji, jeżeli byłaby ona sprzeczna z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej. Zatem kierownik urzędu stanu cywilnego przed dokonaniem transkrypcji jest zobowiązany do zbadania, czy złożony do transkrypcji dokument da się pogodzić z wartościami uznawanymi za fundamentalne przez polski system prawny. Należy w szczególności sprawdzić, czy akt danego rodzaju mógłby powstać w analogicznym kształcie także w zwykłym trybie rejestracji dotyczącym zdarzeń krajowych.

26 W sprawie będącej przedmiotem kontroli wniosek o transkrypcję dotyczył [...] odpisu aktu urodzenia O. Z.. Dokument ten nie zawierał danych matki, zawiera jedynie imię i nazwisko ojca – R. Z.. W danych matki widnieje wpis "imię i nazwisko matki nieznane". Do wniosku dołączono m. in. oświadczenie K. V., kobiety która zgodziła się na implantację embrionów R. Z. i na urodzenie dziecka w wyniku powyższego zabiegu oraz zrzekła się wszelkich praw do tego dziecka.

27 W tej sytuacji obowiązkiem organu – jak już wyżej wskazano - było zbadanie, czy przepisanie przeniesienie treści przedłożonego dokumentu do systemu rejestracji stanu prawa cywilnego nie byłoby sprzeczne z art. 107 pkt 3 p.a.s.c. Należy bowiem wskazać, że mając na uwadze zasady dotyczące transkrypcji, kierownik urzędu stanu cywilnego przenosi jedynie treść aktu zagranicznego do polskiej księgi urodzeń, co w kontrolowanej sprawie oznaczałoby, że akt urodzenia nie zawierałby danych matki.

28 W rozpatrywanej sprawie wnioskodawca przedstawił dokument, który jest odpisem aktu urodzenia wydanym zgodnie z prawem [...], a zatem zgodnie z prawem jego miejsca wystawienia. Należy jednak mieć na uwadze, że – jak wynika z art. 7 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. – Prawo prywatne międzynarodowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 1792), prawa obcego nie stosuje się, jeżeli jego stosowanie miałoby skutki sprzeczne z podstawowymi porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej.

29 W niniejszej sprawie przy ustalaniu podstawowych zasad porządku prawnego Rzeczypospolitej – na użytek klauzuli porządku publicznego należało brać przede wszystkim pod uwagę przepisy zawarte w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Rozważając tę kwestię, należy wskazać, że w polskim porządku prawnym matką dziecka jest kobieta, która je urodziła, o czym stanowi art. 619 k.r.o. Natomiast domniemywa się, że ojcem dziecka jest mąż matki, jeżeli dziecko urodziło się w czasie trwania małżeństwa (art. 62 § 1 k.r.o.). Domniemanie to może zostać obalone tylko na skutek powództwa o zaprzeczenie ojcostwa. Stosownie do art. 68 k.r.o. zaprzeczenie ojcostwa nie jest dopuszczalne, jeżeli dziecko zostało poczęte w następstwie zabiegu medycznego, na który mąż matki wyraził zgodę. Prawo polskie nie zna instytucji "matki zastępczej", a także nie uznaje "umów o zastępcze macierzyństwo" (umów między dawcami komórki jajowej i nasienia a kobietą, która godzi się urodzić im dziecko i zobowiązuje się do zrzeczenia praw rodzicielskich wobec tego dziecka). Przyjmuje się, że umowa o zastępcze macierzyństwo jest nieważna, albowiem jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego, ponieważ człowiek traktowany jest w niej jak przedmiot. Z tego też względu wszelkie umowy cywilnoprawne o surogację są w Polsce bezskuteczne.

30 Jak słusznie wskazały organy przepisy K.r.o. jak i p.a.,s.,c. nie przewidują możliwości sporządzenia aktu urodzenia, który nie zawierałby danych matki. Przepis art. 60 pkt 4 p.a.s.c. wskazuje, że akt urodzenia zawiera nazwiska, imiona oraz nazwiska rodowe, daty i miejsca urodzenia rodziców dziecka. Zgodnie z § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 29 stycznia 2015 r. w sprawie wzorów dokumentów wydawanych z zakresu rejestracji stanu cywilnego (Dz. U. z 2015 r. poz. 194 ze zm.), określa się wzór zupełnego aktu urodzenia w postaci papierowej, stanowiący załącznik nr 1 do rozporządzenia. Wedle zaś tego załącznika w odpisie zupełnym aktu urodzenia należy wpisać m. in.: imię (imiona), nazwisko, nazwisko rodowe, datę urodzenia, miejsce urodzenia ojca i matki dziecka.

31 W ocenie Sądu, trafnie również organy administracyjne zakwestionowały możliwość transkrypcji danych dotyczących ojcostwa R. Z., skoro w polskim porządku prawnym ustalenie ojcostwa uzależnione jest od uprzedniego ustalenia macierzyństwa. Brak danych matki w akcie urodzenia stwarza wątpliwość co do pochodzenia dziecka od mężczyzny wpisanego jako ojciec. Wprawdzie, na skutek wejścia w życie ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. o leczeniu niepłodności (Dz. U. z 2015 r. poz. 1087), zmieniającej K.r.o. i p.a.s.c., rozszerzono instytucję domniemania ojcostwa i uznania ojcostwa (art. 62 i 751 k.r.o.), to niezmiennym pozostało zapewnienie każdemu dziecku, w tym urodzonemu w wyniku procedury medycznie wspomaganej prokreacji, aby mogło mieć zarówno matkę, jak i ojca, mimo braku biologicznego pochodzenia od przynajmniej jednej z tych osób oraz mimo tego, że nie muszą one pozostawać w związku małżeńskim w dniu zastosowania u biorczyni (przyszłej matki) komórek rozrodczych albo zarodka. Przedłożone przez R. Z.orzeczenie [...] sądu, z którego wynika, że jest on biologicznym ojcem O.Z., nie ma wpływu na możliwość transkrypcji w niniejszej sprawie zagranicznego aktu urodzenia, bowiem kwestia genetycznego pochodzenia dziecka nie ma znaczenia w rozpatrywanej sprawie, gdyż jak już wyżej wskazano pojęcie ojca i matki na gruncie przepisów p.a.s.c. i k.r.o. ma charakter prawny i decydujące znaczenie mają podstawowe zasady polskiego prawa rodzinnego dotyczące sposobu ustalenia pochodzenia dziecka. Natomiast w świetle polskiego kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ojcostwo R. Z. nie jest prawnie określone.

32 W tej sytuacji organy zasadnie uznały, że ustalenie treści aktu urodzenia O. Z. może być dokonane wyłącznie przez sąd w postępowaniu nieprocesowym, zgodnie z art. 40 ust. 2 p.a.s.c.

33 Podsumowując należy stwierdzić, że odmowa transkrypcji przedłożonego [...] aktu stanu cywilnego była zgodna z prawem, bowiem przeniesienie zagranicznego aktu stanu cywilnego w niniejszej sprawie byłoby sprzeczne z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej. Dlatego też nie można zgodzić się z zarzutami podniesionymi w skardze dotyczącymi naruszenia art. 104 i 107 p.a.s.c.

34 Argumentacja skarżącego dotycząca braku możliwości realizacji ustawowego prawa do otrzymania paszportu polskiego (art. 3 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o dokumentach paszportowych), nie może przemawiać za uwzględnieniem skargi. Jak już wyżej wskazano, podstawę odmowy transkrypcji aktu urodzenia w niniejszej sprawie stanowiły prawidłowo zastosowane przepisy art. 107 pkt 3 w związku z art. 104 p.a.s.c. Natomiast w celu ustalenia treści aktu urodzenia O. Z. R. Z. powinien, na podstawie art. 40 pkt 2 p.a.s.c., zwrócić się z wnioskiem o ustalenie treści aktu urodzenia. Po ustaleniu treści aktu urodzenia małoletniego O. Z. przez sąd powszechny i otrzymaniu jego polskiego odpisu, R. Z. będzie mógł ubiegać się o wydanie paszportu dla małoletniego syna.

35 Reasumując, zarzuty naruszenia wskazanych w skardze przepisów Sąd uznał za nieuzasadnione. Również z urzędu nie dopatrzył się innych uchybień, skutkujących koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

36 W konsekwencji, na podstawie art. 151 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.