Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 lutego 2012 r., IV SA/Wa 1412/11

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 lutego 2012 r., IV SA/Wa 1412/11

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Alina Balicka, Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Protokolant sekr. sąd. Izabela Urbaniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lutego 2012 r. sprawy ze skargi Z. B., U. S. i A. Z. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wniosku 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżących Z. B., U. S. i A. Z. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie

2 Z.B. pismem z dnia [...] października 2010 r. skierowanym do Wojewody [...]wniósł o zrealizowanie prawa własności gospodarstwa rolnego poprzez przyznanie na rzecz spadkobierców S.B. [...] ha ziemi wraz z zabudowaniami mieszkalnymi i gospodarczymi w powiecie [...]. Wnioskodawca powołał się na rozkaz nr [...] Dowódcy Armii Wojska Polskiego przyznający S.B. prawo do otrzymania na własność [...] ha ziemi z zabudowaniami.

3 Postanowieniem z dnia [...] listopada 2010 r. Wojewoda [...] działając na podstawie art. 66 § 3 k.p.a. zwrócił Z.B. zam. we W. wniosek z dnia [...] października 2010 r. o zrealizowanie prawa własności gospodarstwa rolnego.

4 W uzasadnieniu Wojewoda [...] wskazał, iż w dołączonym do wniosku rozkazie nr [...] Dowódcy I Armii WP mowa jest o uprawnieniu do otrzymania na własność nadziału ziemi o powierzchni [...] ha wraz z zabudowaniami w powiatach: [...] n. [...] [...], [...] , [...]. Wymienione powiaty nie wchodzą w skład województwa [...]. Dodatkowo nadmienił, że powiat [...] w województwie [...] nie jest położony nad rzeką [...]. Natomiast być może w rozkazie chodzi o powiat [...] nad [...] (obecnie województwo [...]). Zgodnie z dekretem z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. Nr 49, poz. 279 ze zm.) oraz dekretem z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, poz. 340 ze zm.) organami właściwymi w sprawach nadawania gospodarstw rolnych w trybie osadnictwa rolnego są starostowie.

5 Wojewoda stwierdził, iż wnioskodawca po ustaleniu powiatu spośród wymienionych w rozkazie, na terenie którego jest zainteresowany otrzymaniem gospodarstwa, może skierować stosowny wniosek do właściwego miejscowo starosty.

6 Pismem z dnia [...] listopada 2010 r. Z.B. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie.

7 Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2011 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 w związku z art. 66 § 3 k.p.a. po rozpoznaniu zażalenia Z.B. orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonego postanowienia. Po rozpatrzeniu zażalenia Minister podzielił stanowisko Wojewody [...], że zgodnie z dekretem z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych, w sprawach dotyczących orzekania o nadaniu gospodarstwa rolnego w trybie osadnictwa rolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych organem właściwym jest starosta właściwy według miejsca położenia nieruchomości. Minister podniósł jednak, że od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa, rolnego ( Dz. U. z 1989 r. Nr 58, poz. 348)., tj. od dnia 5 kwietnia 1958 r., brak jest podstaw prawnych do nadawania nieruchomości rolnych w trybie przepisów o reformie rolnej i osadnictwie rolnym. Stosownie do art. 15 ww. ustawy prawo do otrzymania państwowych nieruchomości rolnych na własność w drodze nadania na podstawie przepisów dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska przysługuje osobom, które użytkują te nieruchomości w dniu wejścia w życie ustawy (tj. 5 kwietnia 1958 r.). Do kategorii osób uprawnionych do otrzymania nieruchomości rolnych (gospodarstwa) zaliczono: posiadaczy nieruchomości, w stosunku do których wydane zostały orzeczenia komisji ziemskich o nadaniu im nieruchomości (choćby nieprawomocne), osadników i repatriantów wprowadzonych we władanie nieruchomości przez organy administracji rolnej (z wyjątkiem dzierżawców oraz osób użytkujących grunty na podstawie umów o zagospodarowaniu). Ustawodawca zatem uznał, że prawo do otrzymania państwowych nieruchomości rolnych w drodze nadania na podstawie dotychczasowych przepisów, zachowają tylko te osoby, które w dniu wejścia w życie ustawy użytkują otrzymane już nieruchomości (jako posiadacze mający akty nadania albo jako osadnicy lub repatrianci) wprowadzeni we władanie nieruchomości przez właściwe organy. Tym samym osoby, które do dnia wejścia w życie ustawy nie zrealizowały swoich uprawnień i nie objęły w posiadanie (władanie) nieruchomości rolnych, utraciły prawdo nabycia ich własności. Wobec powyższych ustaleń należy stwierdzić, że obecnie brak jest prawnej możliwości nadania własności nieruchomości rolnej.

8 Zatem jeżeli od roku 1958 r. brak jest podstaw prawnych, na podstawie których spadkobiercy S.B. mieliby prawo ubiegać się o przyznanie własności nieruchomości rolnej na podstawie rozkazu nr 141, należy uznać, że brak jest organu właściwego rzeczowo do orzekania w ww. kwestii. Zgodnie z art. 66 § 3 k.p.a., jeżeli podanie wniesiono do organu niewłaściwego, a organu właściwego nie można ustalić na podstawie danych podania, albo gdy z podania wynika, że właściwym w sprawie jest sąd, organ, do którego podanie wniesiono, zwraca je wnoszącemu z odpowiednim pouczeniem. Stosownie do orzecznictwa sądowoadministracyjnego, jeżeli sprawa nie ma charakteru sprawy administracyjnej, mówiąc inaczej - nie należy do właściwości jakiegokolwiek organu administracji, to organ powinien zwrócić podanie autorowi działając w trybie art. 66 § 3 Kpa.

9 Pismem z dnia [...] lipca 2011 r. Z.B. w imieniu własnym oraz U.S. i A.Z. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kwestionując powyższe rozstrzygnięcie. W ocenie skarżących organ zobowiązany był przekazać wniosek właściwemu organowi.

10 W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

12 Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, przy czym w świetle przepisu § 2 powołanego artykułu, kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. zwanej dalej p. p. s. a,).

13 Oceniając zaskarżone postanowienie w oparciu o wskazane kryteria Sąd doszedł do przekonania, iż skarga zasługuje na uwzględnienie.

14 Przedmiotem skargi jest postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymujące w mocy postanowienie Wojewody [...] zwracające Z.B. wniosek z dnia 22 października 2010 r. o zrealizowanie prawa własności gospodarstwa rolnego.

15 Podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 66 § 3 k.p.a. zgodnie z którym, jeżeli podanie wniesiono do organu niewłaściwego, a organu właściwego nie można ustalić na podstawie danych podania, albo gdy z podania wynika, że właściwym w sprawie jest sąd powszechny, organ, do którego podanie wniesiono, zwraca je wnoszącemu. Zwrot podania następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie.

16 W świetle powyższego przepisu organ, do którego wpływa wniosek określonej treści upoważniony jest wyłącznie do zbadania swojej właściwości. W przypadku stwierdzenia że nie jest właściwy w sprawie, a organu właściwego nie można ustalić na podstawie danych podania, lub właściwy w sprawie jest sąd powszechny, organ zwraca je wnoszącemu. Jednocześnie organ nie jest uprawniony do merytorycznego rozpoznania wniosku.

17 W niniejszej sprawie do organu wpłynął wniosek o przyznanie na rzecz spadkobierców S.B. [...] ha ziemi wraz z zabudowaniami mieszkalnymi i gospodarczymi w powiecie [...]na podstawie rozkazu nr [...] Dowódcy Armii Wojska Polskiego przyznający S.B. prawo do otrzymania na własność [...] ha ziemi z zabudowaniami. Orzekający w pierwszej instancji Wojewoda [...] powołując się na postanowienia dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska oraz dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych wskazał, iż organem właściwym w sprawach nadawania gospodarstw rolnych w trybie osadnictwa rolnego jest starosta. Jednocześnie wskazał, iż wnioskodawca po ustaleniu powiatu spośród wymienionych w rozkazie, na terenie którego jest zainteresowany otrzymaniem gospodarstwa, może skierować stosowny wniosek do właściwego miejscowo starosty.

18 Orzekający natomiast w drugiej instancji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi dokonał merytorycznej oceny wniesionego wniosku, stwierdzając że od roku 1958 r. brak jest podstaw prawnych, na podstawie których spadkobiercy S.B. mieliby prawo ubiegać się o przyznanie własności nieruchomości rolnej na podstawie rozkazu nr [...].

19 W ocenie Sądu takie działanie organu wykracza poza uprawnienia wynikające z treści 66 § 3 k.p.a. Ocena możliwości realizacji roszczenia zawartego w przedmiotowym wniosku powinna być pozostawiona organowi właściwemu do rozpoznania wniosku, którym w niniejszej sprawie jak ustalono jest starosta.

20 Nie można przy tym zgodzić się z Wojewodą [...], iż to po stronie skarżących spoczywał obowiązek ustalenia właściwego organu w sprawie.

21 Mając na uwadze powyższe orzekający w niniejszej sprawie Sąd doszedł do przekonania, iż sprawa wymaga ponownego rozpoznania.

22 Dlatego też Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt c) p. p. s. a. orzekł jak w sentencji wyroku. Na podstawie art. 200 p.p.s.a. Sąd zasądził zwrot kosztów postępowania.