Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 marca 2013 r., II SA/Wa 2265/12
wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 marca 2013 r., II SA/Wa 2265/12
Sentencja
1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Sędziowie WSA Janusz Walawski, Sławomir Antoniuk (spraw.), , Protokolant Aleksander Jakubowski, asystent sędziego, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 marca 2013 r. sprawy ze skargi T.F. na decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie ochrony danych osobowych oddala skargę.
Uzasadnienie
2 Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych decyzją z dnia [...] października 2012 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 12 pkt 2 i art. 22 i art. 43 ust. 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (tekst jedn. Dz. U. z 2002 r. nr 101, poz. 926 ze zm.), utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] września 2012 r. nr [...] umarzającą postępowanie w sprawie przetwarzania danych osobowych T. F. przez Proboszcza Parafii [...].
3 W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych podniósł, iż w dniu 28 czerwca 2012 r. T. F. wniósł skargę na przetwarzanie jego danych osobowych przez Proboszcza Parafii [...], zwanego dalej Proboszczem Parafii. W skardze zarzucił, iż mimo złożenia przez niego oświadczenia o wystąpieniu z Kościoła [...] nie została o tym fakcie zamieszczona stosowna adnotacja w księdze chrztu, w związku z czym wniósł do Generalnego Inspektora o wydanie decyzji administracyjnej zobowiązującej Proboszcza Parafii [...] do sprostowania jego nieaktualnych danych osobowych na podstawie art. 32 ust. 1 pkt 6 ustawy o ochronie danych osobowych.
4 Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych uznał, iż postępowanie z wniosku T. F. jest bezprzedmiotowe i decyzją z dnia z dnia [...] września 2012 r. umorzył postępowanie w sprawie.
5 We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej powyższą decyzją z dnia [...] września 2012 r. skarżący nie podzielił stanowiska organu oraz wskazał, iż nie należy do Kościoła [...].
6 Ponownie rozpoznawszy sprawę z wniosku T. F., Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych stwierdził, iż zaskarżona decyzja jest prawidłowa i rozstrzygnięciem z dnia [...] października 2012 r. utrzymał tę decyzję w mocy. W motywach rozstrzygnięcia organ podkreślił, że bez znaczenia dla wydania orzeczenia w przedmiotowej sprawie pozostaje podnoszona przez skarżącego okoliczność, iż uznaje się on za osobę nienależącą do Kościoła [...]. Faktem mającym natomiast fundamentalne znaczenie dla dokonania oceny sformułowanego przez skarżącego pod adresem Proboszcza Parafii zarzutu, jest pozostawanie jego danych osobowych w zbiorze osób należących do Kościoła [...], tj. zbioru administrowanego przez Kościół. Generalny Inspektor nie ma zaś kognicji do ingerowania w zbiory danych prowadzonych przez Kościół [...], niezależnie czy będzie to zbiór danych osobowych należących do Kościoła, czy też zbiór osób, które dokonały skutecznie aktu apostazji.
7 Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych powołał się na przepis art. 43 ust. 2 ustawy o ochronie danych osobowych oraz wskazał, iż nie przysługują mu uprawnienia określone w art. 12 pkt 2, art. 14 pkt 1 i 3 - 5 oraz art. 15 – 18 w odniesieniu do zbiorów wymienionych w tym przepisie. Artykuł 43 ust 1 pkt 3 ww. ustawy zaś stanowi, iż z obowiązku rejestracji zbioru danych zwolnieni są administratorzy danych dotyczących osób należących do kościoła lub innego związku wyznaniowego, o uregulowanej sytuacji prawnej, przetwarzanych na potrzeby tego kościoła lub związku wyznaniowego. Kościół [...] niewątpliwie należy do instytucji o uregulowanej sytuacji prawnej bowiem jest instytucją, której funkcjonowanie zostało unormowane w Konstytucji RP, w umowie międzynarodowej jaką jest Konkordat oraz w ustawach, nad którymi umowa międzynarodowa ma pierwszeństwo.
8 Organ wskazał także, iż w związku z treścią przepisu art. 43 ust. 2 ustawy o ochronie danych osobowych, nie może prowadzić postępowania wyjaśniającego ukierunkowanego na wydanie merytorycznej decyzji administracyjnej ani przeprowadzać czynności kontrolnych, z wyłączeniem prawa żądania złożenia pisemnych lub ustnych wyjaśnień oraz wzywania i przesłuchiwania osób w zakresie niezbędnym do ustalenia stanu faktycznego.
9 Z przepisu art. 105 § 1 k.p.a. natomiast wynika, iż postępowanie administracyjne nie może toczyć się w sytuacji, gdy w jego toku przestał istnieć jego przedmiot, bądź też przedmiot ten nie istniał już przed wszczęciem postępowania. Skoro postępowanie w niniejszej sprawie stało się bezprzedmiotowe, organ Ochrony Danych Osobowych, z powodu stwierdzenia braku swojej kognicji do wydania merytorycznej decyzji administracyjnej w sprawie, był obowiązany je umorzyć.
10 Decyzja Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych z dnia [...] października 2012 r. stała się przedmiotem skargi wniesionej przez T. F. do Wojewódzkiego Sady Administracyjnego w Warszawie. Wnosząc o uchylenie ww. decyzji skarżący podniósł, iż rozstrzygnięcie to narusza art. 43 ust. 2 ustawy o ochronie danych osobowych.
11 W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, iż umarzając postępowanie w sprawie organ uznał go za wiernego Kościoła [...]. Narusza to nie tylko słuszny interes strony, ale także wartość konstytucyjną, którą jest zasada wolności religijnej. Ponadto przepis art. 105 § 1 k.p.a. zezwala organom administracji na wydanie decyzji o umorzeniu prowadzonego postępowania w sytuacji, jeżeli stało się ono bezprzedmiotowe. Powołany przepis ma zastosowanie tylko w tych przypadkach, gdy w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego brak jest sprawy administracyjnej mogącej być przedmiotem postępowania. W niniejszej zaś sprawie żądanie skarżącego opiera się na przepisie prawa materialnego, albowiem należy wyjść z generalnej zasady wyrażonej w art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie danych osobowych, że każdy ma prawo do ochrony dotyczących go danych osobowych. Zatem strona ma prawo oczekiwać od Organu Ochrony Danych Osobowych podjęcia ustawowych działań, a takie instrumenty prawne w niniejszej sprawie Generalny Inspektor posiada. W badanym przypadku nie występuje przypadek braku sprawy administracyjnej. Wyłączenia nadzorcze Organu Ochrony Danych Osobowych w stosunku do zbiorów dotyczących osób należących do Kościoła lub innego związku wyznaniowego o uregulowanej sytuacji prawnej przetwarzanych na potrzeby tego kościoła lub związku wyznaniowego, o których mowa w art. 43 ust. 2 ustawy o ochronie danych osobowych nie dają organowi podstawy do umorzenia postępowania, lecz mogą stanowić podstawę do odmowy uwzględnienia wniosku. Bezzasadność żądania strony musi być bowiem wykazana w decyzji załatwiającej sprawę, co do jej istoty, a nie prowadzić do umorzenia postępowania. W przeciwnym razie organ naraża się na słuszny zarzut niezgodnego z prawem uchylania się od merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy.
12 W odpowiedzi na skargę Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
14 Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania.
15 Skarga analizowana pod tym kątem podlega oddaleniu, ponieważ zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.
16 Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (tekst jedn. Dz. U. z 2002 r. nr 101, poz. 926 ze zm.) jest regulacją stwarzającą prawne podstawy stosowania ochrony państwowej w sytuacjach nielegalnego przetwarzania danych osobowych obywateli, przez zarówno podmioty prawa publicznego, jak i podmioty prawa prywatnego, posługujące się ich danymi osobowymi. W celu realizacji tej ochrony, organ ochrony danych osobowych został wyposażony w kompetencje władcze, umożliwiające mu sankcjonowanie stwierdzanych nieprawidłowości w procesie przetwarzania danych osobowych. Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych może więc - w drodze decyzji administracyjnej - nakładać stosowne nakazy, bądź zakazy, których zasadniczą rolą jest przywrócenie stanu zgodnego z prawem. Jednak wydanie decyzji merytorycznej możliwe jest jedynie wówczas, gdy ingerencja organu jest w ogóle dopuszczalna, bowiem nie każdy stan faktyczny pozwala na stosowanie wspomnianej ochrony prawnej. Organ ochrony danych osobowych jest bowiem zobowiązany do merytorycznego rozstrzygania tylko w tych sytuacjach, w jakich przepisy ustawy o ochronie danych osobowych pozwalają mu na wydanie odpowiedniego zakazu, bądź nakazu. Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych, oceniając stan sprawy i dokonując subsumpcji, stwierdza w pierwszej kolejności, czy kwestionowane przetwarzanie danych osobowych pozwala mu na władczą ingerencję, w dalszej kolejności zaś, czy znajduje oparcie choćby w jednej z legalnych podstaw przetwarzania danych osobowych, i w zależności od występujących w sprawie ustaleń - organ albo wydaje nakaz lub zakaz, albo odmawia uwzględnienia wniosku, ewentualnie umarza postępowanie.
17 W rozpoznawanej sprawie z uwagi na treść art. 43 ust. 1 pkt 3 i art. 43 ust. 2 ustawy o ochronie danych osobowych Generalny Inspektor Ochrony Danych Osobowych nie miał podstaw do wydania decyzji merytorycznej.
18 Bezsporne jest w sprawie, że dane osobowe skarżącego znajdujące się w księdze [...] w Parafii [...] [...] umieszczone są w zbiorze, o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 3 ustawy o ochronie danych osobowych, tj. zbiorze dotyczącym osób należących do kościoła lub innego związku wyznaniowego. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu, z obowiązku rejestracji zbioru danych zwolnieni są administratorzy danych dotyczących osób należących do kościoła lub innego związku wyznaniowego, o uregulowanej sytuacji prawnej, przetwarzanych na potrzeby tego kościoła lub związku wyznaniowego.
19 Kościół [...] należy do instytucji o uregulowanej sytuacji prawnej, bowiem jego funkcjonowanie zostało unormowane zarówno w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, umowie międzynarodowej - Konkordacie podpisanym w dniu 28 lipca 1993 r. między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską (Dz. U. z 1998 r. nr 51, poz. 318) oraz ustawie z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła [...] w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. nr 29, poz. 154 ze zm.).
20 Z kolei w myśl art. 43 ust. 2 tej ustawy, w odniesieniu do zbiorów, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 3, oraz zbiorów, o których mowa w ust. 1 pkt 1a, przetwarzanych przez Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencję Wywiadu, Służbę Kontrwywiadu Wojskowego, Służbę Wywiadu Wojskowego oraz Centralne Biuro Antykorupcyjne, Generalnemu Inspektorowi nie przysługują uprawnienia określone w art. 12 pkt 2, art. 14 pkt 1 i 3-5 oraz art. 15-18.
21 Ze wskazanych przepisów wynika, że nie jest dopuszczalna merytoryczna ingerencja Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych w sprawy przetwarzania danych osobowych osób należących do kościoła lub innego związku wyznaniowego, o uregulowanej sytuacji prawnej, przetwarzanych na potrzeby tego kościoła lub związku.
22 Warto także zwrócić uwagę, iż Traktat z Lizbony z dnia 13 grudnia 2007 r., który wszedł w życie w dniu 1 grudnia 2009 r., zmieniający Traktat o Unii Europejskiej i Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską (Dz. Urz. UE C2007.306.1) wprowadził artykułem 2 punkt 29 zmianę do Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (obecnie Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej) polegającą na dodaniu artykułu 16b, który zastąpił artykuł 286, w brzmieniu: 1. Każda osoba ma prawo do ochrony danych osobowych jej dotyczących, 2. Parlament Europejski i Rada, stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą, określają zasady dotyczące ochrony osób fizycznych w zakresie przetwarzania danych osobowych przez instytucje, organy i jednostki organizacyjne Unii oraz przez Państwa Członkowskie w wykonywaniu działań wchodzących w zakres zastosowania prawa Unii, a także zasady dotyczące swobodnego przepływu takich danych. Przestrzeganie tych zasad podlega kontroli niezależnych organów. Zasady przyjęte na podstawie niniejszego artykułu pozostają bez uszczerbku dla zasad szczególnych przewidzianych w artykule 25 lit. a Traktatu o Unii Europejskiej".
23 Traktat lizboński jednocześnie artykułem 2 punkt 30 dodał do Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej artykuł 16c ust. 1 w brzmieniu "Unia szanuje status przyznany na mocy prawa krajowego kościołom i stowarzyszeniom lub wspólnotom religijnym w Państwach Członkowskich i nie narusza tego statusu".
24 Mając na uwadze artykuł 16c Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej oraz fakt, że Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (art. 25 ust. 3), a także Konkordat (art. 1) gwarantują rozdział między Państwem a Kościołem [...] na zasadzie autonomii oraz wzajemnej niezależności każdego w swoim zakresie, należy przyjąć, że przetwarzanie przez Kościół [...] danych osobowych jego wiernych w relacji wewnętrznej nie podlega kognicji państwowej, a przez to także i wspólnotowej, co oznacza, że w sprawie niniejszej, organ ochrony danych osobowych nie ma prawnej możliwości ingerowania w proces przetwarzania danych osobowych skarżącego przez ww. Proboszcza Parafii [...].
25 W takim stanie rzeczy, decyzję o umorzeniu postępowania w sprawie, z uwagi na jego bezprzedmiotowość (brak podstaw do stosowania przepisów ustawy o ochronie danych osobowych), jak i decyzję utrzymującą ją w mocy, należy uznać za zgodne z prawem, zaś zarzuty podniesione w skardze za nieuzasadnione.
26 Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), orzekł jak w sentencji.