Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 grudnia 2013 r., II SA/Wa 1609/13

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 grudnia 2013 r., II SA/Wa 1609/13

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Sędziowie WSA Andrzej Kołodziej, Sławomir Antoniuk (spr.), , Protokolant specjalista Elwira Sipak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi J. R. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów na kierunku [...] 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] kwietnia 2013 r.; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości; 3. zasądza od Rektora Uniwersytetu [...] na rzecz J. R. kwotę 200 (dwieście) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Uzasadnienie

2 Prorektor do Spraw Studentów i Jakości Kształcenia, działając z upoważnienia Rektora Uniwersytetu [...] (dalej jako Rektor [...], decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 190 ust. 1 i art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 572 ze zm.), art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz § 30 ust. 8 pkt 1 Regulaminu Studiów na Uniwersytecie [...], utrzymał w mocy decyzję Dziekana Wydziału [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. w sprawie skreślenia J. R. z listy studentów pierwszego roku studiów stacjonarnych pierwszego stopnia z powodu niepodjęcia studiów.

3 W uzasadnieniu powyższej decyzji Rektor [...] wskazał, iż decyzją Instytutowej Komisji Rekrutacyjnej [...] z dniem [...] lipca 2012 r. J. R. został przyjęty na I rok studiów w Instytucie[...]. Do dnia [...] kwietnia 2013 r. wymieniony nie podpisał oświadczenia studenta o spełnianiu warunków do podjęcia i kontynuowania studiów stacjonarnych w uczelni publicznej bez konieczności wnoszenia opłat, pomimo przypomnienia o tym obowiązku drogą pocztową i mailową w dniu [...] stycznia 2013 r. Brak działań ze strony studenta, które mogłyby świadczyć o wypełnianiu jego obowiązków studenta określonych w Regulaminie Studiów na [...] został zgodnie z postanowieniami tego Regulaminu uznany za niepodjęcie przez studenta studiów. W związku z tym J. R. został w dniu [...] kwietnia 2013 r. decyzją Dziekana Wydziału [...] skreślony z listy studentów z powodu niepodjęcia studiów.

4 Rektor [...] podniósł, iż wymieniony student w swoim odwołaniu z dnia [...] kwietnia 2013 r. powołał się na "nieszczęście w rodzinie" jako powód niezłożenia wymaganego oświadczenia. Równocześnie stwierdził, że regularnie uczęszcza na zajęcia. Jednakże oba twierdzenia znajdują się w oczywistej sprzeczności. Ponadto odwołujący się znalazł czas żeby odpowiedzieć na maila przypominającego o tym obowiązku w dniu [...] stycznia 2013 r., w którym dodatkowo kwestionował - wbrew obowiązującym przepisom - że konto utworzone na uniwersyteckim serwerze jest jego oficjalnym kontem. Odpowiednią informację student otrzymał, ale przez prawie 3 kolejne miesiące nie złożył wymaganego oświadczenia. Wobec tego organ odwoławczy uznał, że brak jest jakichkolwiek podstaw do zmiany decyzji podjętej w niniejszej sprawie.

5 Decyzja Rektora [...] z dnia [...] czerwca 2013 r. stała się przedmiotem skargi wniesionej przez J. R. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze, uzupełnionej pismami procesowymi z dnia [...] i [...] grudnia 2013 r., skarżący wniósł o wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania.

6 Skarżący podniósł m.in., iż organ przed wydaniem decyzji nie wyjaśnił wszystkich istotnych okoliczności sprawy, albowiem nie uwzględnił, iż skarżący wraz odwołaniem od decyzji organu I instancji złożył wymagane oświadczenie z wnioskiem o przywrócenie uchybionego terminu, a także nie uwzględnił sygnalizowanych w toku postępowania przeszkód natury rodzinnej, które spowodowały opóźnienie w realizacji obowiązku studenta. Uzasadnienie decyzji także nie spełnia wymogów określonych przepisami prawa. Skarżący podkreślił także, iż nie było jego zamiarem niepodjęcie studiów. Zatem skreślanie go w połowie roku akademickiego, gdy zgłosił się na studia, podpisał umowę i kontynuował studia aż do drugiego semestru i przystąpił do sesji letniej, nadto uzupełnił braki formalne poprzez złożenie przedmiotowego oświadczenia, jest niesprawiedliwe i niepraworządne, antykonstytucyjne i obniża zaufanie do organów Państwa.

7 W odpowiedzi na skargę Rektor [...] wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutów skargi organ wskazał, iż skarżący nie podpisał oświadczenia o spełnieniu warunków do podjęcia i kontynuowania studiów stacjonarnych bez konieczności wnoszenia opłat. Skarżący wypełnił oświadczenie dopiero w dniu [...] kwietnia 2013 r. ale nie w wymaganej formie przez Internet lecz pisemnie oraz złożył to oświadczenie na Wydziale. Studentowi przypominano o konieczności spełnienia tego obowiązku kilkukrotnie, ustnie w trakcie jego wizyt na Wydziale oraz mailem i pismem z dnia [...] stycznia 2013 r. wysłanym na jego [...] adres, którego to pisma zainteresowany nie odebrał. Nadto wbrew wymogom w umowie o warunkach odpłatności za usługi edukacyjne, skarżący nie wpisał daty oraz nie złożył podpisu pełnym imieniem i nazwiskiem. Zatem brak działań skarżącego, które mogłyby świadczyć o wypełnieniu przez niego obowiązków studenta określonych w Regulaminie Studiów na [...] został zgodnie z postanowieniami Regulaminu uznany za niepodjęcie studiów, co stosownie do art. 190 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym skutkowało skreśleniem z listy studentów. Przepis § 30 ust. 8 pkt 1 Regulaminu Studiów stanowi bowiem, iż Dziekan skreśla studenta z listy studenta w przypadku niepodjęcia studiów, które stwierdza się w sytuacji niepodpisania przez studenta umowy o odpłatności za usługi edukacyjne świadczone na studiach stacjonarnych lub oświadczenia studenta o spełnianiu warunków do podjęcia i kontynuowania studiów stacjonarnych w uczelni publicznej bez wnoszenia opłat.

8 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

9 Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

10 Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowi art. 190 ust. 1 i art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 572 ze zm.) oraz § 30 ust. 8 pkt 1 Regulaminu Studiów na Uniwersytecie [...] stanowiącego załącznik do obwieszczenia nr [...] Rektora [...] z dnia [...] maja 2012 r. ogłoszenia jednolitego tekstu uchwały nr [...] Senatu Uniwersytetu [...] z dnia [...] października 2006 r. w sprawie uchwalenia Regulaminu Studiów na Uniwersytecie [...] (publik. Monitor [...]).

11 Zgodnie z art. 207 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, do decyzji, o których mowa w art. 169 ust. 7 i 8, decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, a także w sprawach nadzoru nad działalnością uczelnianych organizacji studenckich oraz samorządu studenckiego, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego.

12 Przepisy działu IV (art. 159 i następne), powołanej ustawy zawierają m.in. regulacje dotyczące organizacji studiów (Rozdz.1) jak i praw obowiązków studentów (Rozdz. 2). Podstawowe zaś zasady organizacji studiów określa art. 160 tej ustawy, który m.in. w ust. 1 stanowi, że organizację i tok studiów oraz związane z nimi prawa i obowiązki studenta określa regulamin studiów. Studia w uczelni są prowadzone według planów studiów i programów nauczania (ust. 2).

13 Przepis art. 189 w ust. 1 ww. ustawy stanowi natomiast, że student obowiązany jest postępować zgodnie z treścią ślubowania i regulaminem studiów. Przepis ust. 2 tego artykułu wymienia przykładowo ("w szczególności") obowiązki studenta zaliczając do nich; uczestniczenie w zajęciach dydaktycznych i organizacyjnych zgodnie z regulaminem studiów (pkt 1), składanie egzaminów, odbywanie praktyki i spełnianie innych wymogów przewidzianych w regulaminie studiów (pkt 2) oraz przestrzeganie przepisów obowiązujących w uczelni (pkt 3).

14 Zawarte w przepisach art. 160 ust. 1 i 189 ust. 1 regulacje wskazują, że podstawowym – poza ustawą - aktem określającym prawa i obowiązki studenta jest regulamin studiów uchwalony przez senat uczelni. Obowiązek przestrzegania innych przepisów obowiązujących w uczelni, powstaje niejako pośrednio przez wskazanie ich materii w regulaminie studiów i poprzez przepis art. 189 ust. 2 pkt 3 ustawy.

15 Zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 5 Regulaminu Studiów na [...], do obowiązku studenta należy postępowanie zgodne z treścią ślubowania i Regulaminem, a w szczególności przestrzeganie przepisów obowiązujących na Uniwersytecie, w tym podpisanie umowy o odpłatność za usługi edukacyjne, przewidzianej w art. 160 ust. 3 ustawy (prawo o szkolnictwie wyższym). W świetle § 14 ust. 2 pkt 2 Regulaminu, student ma obowiązek terminowo wypełniać zobowiązania wobec Uniwersytetu, w tym zapisywać się na zajęcia oraz wnosić należne opłaty.

16 Przepis § 30 ust. 8 pkt 1 Regulaminu przewiduje, iż dziekan skreśla studenta z listy studentów w przypadku niepodjęcia studiów, które stwierdza w sytuacji niepodpisania przez studenta umowy o odpłatności za usługi edukacyjne świadczone na studiach stacjonarnych lub oświadczenia studenta o spełnieniu warunków do podjęcia i kontynuowania studiów stacjonarnych w uczelni publicznej bez wnoszenia opłat.

17 Powołany powyżej art. 30 ust. 8 Regulaminu ustala przypadki, w których kierownik jednostki organizacyjnej skreśla obligatoryjnie studenta z listy studentów, na pierwszym miejscu wymieniając w pkt 1 niepodjęcie studiów. W tym zakresie Regulamin powtarza treść przepisu art. 190 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym. Jednakże w dalszej części doprecyzowuje, iż niedopełnienie określonego obowiązku (czynności prawnej) należy kwalifikować jako niepodjęcie studiów.

18 Wskazać należy, że ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym nie określa, ani nie definiuje co rozumie przez niepodjęcie studiów w rozumieniu jej art. 190 ust. 1 pkt 1. Powstaje więc wątpliwość, czy ujawniona w sprawie okoliczność, iż skarżący nie podpisał oświadczenia studenta o spełnianiu warunków do podjęcia i kontynuowania studiów stacjonarnych w uczelni publicznej bez konieczności wnoszenia opłat, dawała podstawę Uczelni do kategorycznego stwierdzenia, że wymieniony studiów nie podjął, choć przepis § 30 ust. 8 pkt 1 Regulaminu tak to definiuje.

19 Przedmiotowym zagadnieniem wnikliwie zajął się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 lipca 2011 r. sygn. akt I OSK 597/11 (publik. ONSAiWSA 2012/6/115). W uzasadnieniu powołanego wyroku NSA stwierdził, iż "Stosownie do art. 160 ust. 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, organizację i tok studiów oraz związane z nimi prawa i obowiązki studenta określa regulamin studiów. (...) Skoro granicę autonomii uczelni określa ustawa to uchwalany przez organ uczelni regulamin studiów nie może być sprzeczny z ustawą. Prawidłowe jest zatem stanowisko Sądu I instancji, że regulamin studiów, który określa organizację i tok studiów oraz związane z nim prawa i obowiązki studenta nie może być użyty do rozszerzenia ustawowych przesłanek obligatoryjnego skreślenia studenta z listy studentów, zawartych w art. 190 ust. 1 wskazanej ustawy. Niedopuszczalne jest definiowanie w regulaminie studiów w sposób sprzeczny z ustawą stanów, które wypełniają przesłankę "niepodjęcia studiów", o której mowa w art. 190 ust. 1 pkt 1 ustawy. Taka zaś sytuacja wystąpiła w rozpoznawanej sprawie. W istocie bowiem w Regulaminie studiów doszło nie tyle do "doprecyzowania" ustawowego pojęcia "niepodjęcia studiów" lecz do wprowadzenia nieprzewidzianej w art. 190 ustawy – ani w ust. 1 ani w ust. 2 – przesłanki skreślenia studenta z listy studentów, skoro sam fakt nieusprawiedliwionego niezłożenia w wyznaczonym terminie deklaracji dotyczącej wyboru przedmiotów realizowanych w danym roku studiów lub liczby punktów zaliczeniowych uznano automatycznie za samoistną podstawę do skreślenia studenta z listy studentów, bez względu na to, czy student faktycznie podjął studia mimo niezłożenia deklaracji. Przesłankę "niepodjęcia studiów" należy bowiem łączyć przede wszystkim z obowiązkami studenta określonymi w art. 189 ust. 2 pkt 1 ustawy – uczestniczenia w zajęciach dydaktycznych i organizacyjnych zgodnie z regulaminem studiów".

20 Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni powyższy pogląd podziela. Niepodjęcie studiów wiąże się z okolicznością, w której student nie podejmuje czynności w terminach związanych organizacyjnie z tokiem studiów, przez co nie poddał się przewidzianemu planem studiów programowi nauczania. Wynikający z § 14 ust. 2 pkt 2 Regulaminu Studiów na [...] obowiązek terminowego wywiązywania się zobowiązań wobec uczelni, a przez to i dokonania złożenia oświadczenia o spełnianiu warunków do podjęcia i kontynuowania studiów stacjonarnych w uczelni publicznej bez wnoszenia opłat w zakreślonym "pismem z dnia [...] stycznia 2013 r." terminie (notabene nie jest to termin ustawowy, jak też określony w regulaminie studiów) stanowi w istocie jedną z pierwszych czynność podejmowanych przez studenta rozpoczynającego studia na danym roku. Jest to czynność wstępna, nie zaś ostatnia dla ustalenia, czy student podjął studia. Potwierdza to także praktyka stosowana na [...]. Skarżący do pisma procesowego z dnia [...] grudnia 2013 r. dołączył kserokopię indeksu, z którego wynika, iż przystąpił do egzaminu w zimowej sesji egzaminacyjnej. Ponadto w czerwcowej sesji egzaminacyjnej w roku akademickim 2012/2013 zaliczył 2 przedmioty na ocenę [...]. Skoro skarżący przystąpił do egzaminu w sesji zimowej i wyraził akces oraz został dopuszczony do zdawania egzaminów w sesji leniej, to nie może być mowy o niepodjęciu przez skarżącego studiów, czy też ujawnieniu woli ich przerwania.

21 W ocenie Sądu, zawarte w przepisie art. 160 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym umocowanie do określenia regulaminem studiów organizacji i toku studiów oraz związanych z nimi praw i obowiązków studenta nie obejmuje kompetencji senatu uczelni, do dookreślenia ustawowych przesłanek obligatoryjnego skreślenia z listy studentów, a w szczególności na podstawie art. 190 ust. 1 pkt 1 ustawy w przypadku niepodjęcia studiów, przez definiowanie w regulaminie niektórych stanów faktycznych jako stanowiących ten przypadek. Tak dotkliwa sankcja jak skreślenie z listy studentów na wskutek niepodjęcia studiów na skutek niezłożenia przedmiotowego oświadczenia przez studenta w wyznaczonym terminie, w istocie wykracza poza ww. regulację ustawową i przez to nie może mieć oparcia w przepisie art. 160 ust. 1 w zw. z art. 190 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym.

22 W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji naruszają powyżej wskazane przepisy prawa materialnego.

23 Nadto z akt administracyjnych wynika, iż skarżący w odwołaniu od decyzji organu I instancji zaznaczył, iż zależy mu na kontynuowaniu studiów, uczęszcza na zajęcia i "podchodzi do terminów". Wniósł o przywrócenie terminu do złożenia wymaganego oświadczenia argumentując, iż uchybienie to zostało spowodowane poważną chorobą matki. Do odwołania skarżący załączył wypełniony formularz oświadczenia studenta o spełnianiu warunków do podjęcia i kontynuowania studiów stacjonarnych w uczelni publicznej bez wnoszenia opłat.

24 Analizując akta sprawy oraz uzasadnienie zaskarżonej decyzji należy dojść do wniosku, iż Rektor [...] w postępowaniu odwoławczym dopuścił się istotnego naruszenia przepisów k.p.a., które mogło mieć wpływ na prawidłowe załatwienie sprawy.

25 Przypomnieć należy, iż w świetle powołanego art. 207 ust.1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, do decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu postępowania administracyjnego.

26 Tymczasem organ odwoławczy całkowicie pominął wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia przedmiotowego oświadczenia. Nie rozpatrzył tego wniosku w sposób procesowy przed wydaniem zaskarżonej decyzji, choć wobec braku stosownych uregulowań w Prawie o szkolnictwie wyższym jak i samym Regulaminie Studiów na [...] w sprawie winny mieć zastosowanie art. 58 i 59 k.p.a. w zw. z art. 207 § 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym.

27 Ponadto w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Rektor nie odniósł się w żaden sposób do oświadczenia skarżącego o kontynuowaniu studiów i nie podjął próby rozważenia okoliczności sprawy świadczących o tym, iż skarżący nie tylko nie miał zamiaru niepodjąć studiów, ale je podjął i mimo niezłożeni oświadczenia uczestniczył w zajęciach i uzyskał pozytywną ocenę z egzaminu w sesji zimowej. Organ odwoławczy poprzestał w uzasadnieniu decyzji na stwierdzeniu, że skarżący nie złożył w zakreślonym terminie (do [...] stycznia 2013 r.) wymaganego oświadczenia, pomimo ponaglenia dokonanego korespondencją elektroniczną oraz pismem z dnia [...] stycznia 2013 r., tym samym nie podjął studiów. Takie rozstrzygnięcie należy uznać za błędne, skoro wyłączną przesłanką skreślenia skarżącego z listy studentów z powodu niepodjęcia studiów stanowić może bezpośrednio stosowany przepis art. 190 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym (patrz wyrok WSA w Krakowie z dnia 14 grudnia 2010 r. sygn. akt III SA/Kr 729/10, publik. LEX nr 756992).

28 W uzasadnieniu tego wyroku Sąd przedstawił akceptowany w doktrynie pogląd (patrz Paweł Orzeszko, Komentarz do art. 190 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym. LEX), iż "Podstawę faktyczną skreślenia z listy studentów z powodu niepodjęcia studiów stanowić mogą dokonane z zastosowaniem wymogów art. 7 i 77 k.p.a., ustalenia okoliczności stanowiących dowód na to, że zamiarem skarżącego znajdującym wyraz w jego zachowaniu było niepodjęcie studiów, a dokonane ustalenia winny znaleźć swe odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a.".

29 Zaskarżona zaś decyzja powyższych wymogów nie spełnia i również z tego powodu nie może ostać się w obrocie prawnym.

30 Ponownie rozpatrując sprawę organ orzekający będzie obowiązany w pierwszej kolejności rozpatrzyć wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do wniesienia przedmiotowego oświadczenia, wszechstronnie rozpatrzyć całość materiału dowodowego, a następnie wydać rozstrzygnięcie uwzględniając dokonaną powyżej wykładnię art. 190 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym.

31 Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, z mocy przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. W przedmiocie zasądzenia kosztów postępowania Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 200, art. 205 § 1 i art. 209 tej ustawy.