Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 października 2014 r., II SA/Wa 1056/14

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 października 2014 r., II SA/Wa 1056/14

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Walawski Sędziowie WSA Anna Mierzejewska Ewa Pisula-Dąbrowska (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Dorota Kwiatkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 października 2014 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę -

Uzasadnienie

2 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2014 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267), utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] marca 2014 r. o odmowie przyznania H.K. emerytury w drodze wyjątku.

3 W motywach uzasadnienia organ wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.) jest możliwe, gdy spełnione są łącznie następujące przesłanki:

4 • wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,

5 • nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności,

6 • nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,

7 • nie posiada niezbędnych środków utrzymania.

8 Uzasadniając decyzję odmowną organ wyjaśnił, że w świetle powyższego przepisu tylko udowodnione okoliczności, które spowodowały brak wymaganego okresu ubezpieczenia, połączonego z należytym opłacaniem składek, mogą stanowić podstawę do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Wskazał, iż ważne są przyczyny niespełnienia wymogów do uzyskania uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Podniósł nadto, że okres ubezpieczenia winien być adekwatny do wieku strony.

9 Prezes ZUS wskazał, że na przestrzeni 67 lat życia wnioskodawca udokumentował jedynie 11 lat, 11 miesięcy i 9 dni okresów składkowych i nieskładkowych.

10 Podał, że w okresach od dnia [...] czerwca 1970 r. do dnia [...] lipca 1972 r., od dnia [...] czerwca 1975 r. do dnia [...] października 1976 r., od dnia [...] stycznia 1978 r. do dnia [...] stycznia 1981 r., od dnia [...] stycznia 1984 r. do dnia [...] kwietnia 1985 r., od dnia [...] lutego 1986 r. do dnia [...] sierpnia 1997 r., od dnia [...] października 1997 r. do dnia [...] lutego 2000 r., od dnia [...] marca 2000 r. do dnia [...] kwietnia 2005 r. oraz od dnia [...] lutego 2008 r. do dnia [...] sierpnia 2011 r., tj. do osiągnięcia przez wnioskodawcę wieku emerytalnego (65 lat) nie wykonywał zatrudnienia ani innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, co spowodowało brak uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym.

11 Prezes ZUS podkreślił, że z akt sprawy nie wynika, aby w tych okresach H.K. miał orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy, a zatem nie można przyjąć, że brak uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym nastąpił ze względu na szczególne okoliczności spowodowane stanem zdrowia. Organ stwierdził jednocześnie, że ani podejmowanie zatrudnienia bez zgłoszenia do ubezpieczenia i odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne, nawet jeżeli było to spowodowane trudnościami na rynku pracy, ani sprawowanie opieki nad dziećmi, nie mogą być uznane za szczególną okoliczność w rozumieniu art. 83 cytowanej ustawy.

12 Organ podniósł, że orzeczona w dniu [...] stycznia 2014 r. trwała całkowita niezdolność do pracy od dnia [...] lipca 2012 r. i częściowa niezdolność do pracy od dnia [...] sierpnia 2009 r. do dnia [...] października 2010 r., wiek uniemożliwiający podjęcie zatrudnienia oraz trudna sytuacja materialna nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

13 Powyższa decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2014 r. stała się przedmiotem skargi H.K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

14 Skarżący wystąpił o przyznanie mu emerytury "specjalnej", podnosząc, że obecnie jest całkowicie niezdolny do pracy, ma 68 lat oraz znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Wskazał, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w T. odmówił mu przyznania pomocy z uwagi na dochody, które posiada żona – 1.213 zł brutto – 734 zł netto.

15 Do skargi dołączył kserokopię Świadectwa pracy z dnia [...] sierpnia 1977 r. za okres od dnia [...] października 1976 r. do dnia [...] sierpnia 1977 r., którego prawidłowość zakwestionował organ oraz kserokopię Świadectwa pracy z dnia [...] lutego 1988 r. za okres od dnia [...] lutego 1978 r. do dnia [...] lipca 1988 r., wydanego przez prywatny zakład pracy, w którym pracował bez świadomości, że nie są odprowadzane składki na ubezpieczenie. Podniósł również, że pracował w Sądzie Rejonowym w T. na umowę zlecenie od 2010 r. do 2013 r., od której nie były odprowadzane składki.

16 W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, wskazując, że kopie świadectw pracy załączone do skargi były już przedmiotem oceny w postępowaniu o emeryturę w trybie ustawowym i nie zostały uwzględnione, nie ma też możliwości uwzględnienia ich w obecnym postępowaniu.

17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

18 Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

19 Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1440 ze zm.), zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

20 Należy podkreślić, że powyższy przepis stanowi regulację szczególną, umożliwiającą uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym, przewidzianych wskazaną wyżej ustawą.

21 Świadczenia z art. 83 ust. 1 powołanej ustawy nie mają charakteru roszczeniowego, a ich przyznanie w drodze wyjątku zostało pozostawione uznaniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Należy dodać, iż redakcja cytowanego wyżej przepisu jednoznacznie wskazuje, iż przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga łącznego spełnienia wszystkich przesłanek.

22 Ponadto omawiane świadczenia są umiejscowione w systemie ubezpieczeń społecznych. Oznacza to, że muszą być one powiązane z występowaniem określonego okresu ubezpieczenia, połączonego z opłacaniem składek. Dlatego mogą być przyznane ubezpieczonemu, który tylko w nieznacznym stopniu nie spełnia warunków do uzyskania świadczenia na zasadach ogólnych.

23 Z treści powołanego przepisu wynikają trzy przesłanki, warunkujące ubezpieczonemu, bądź też pozostałym po nim członkom rodziny, przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami;

24 po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej, objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.

25 W rozpoznawanej sprawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie mógł być podstawą do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, ponieważ nie zostały spełnione łącznie przesłanki, o których mowa w tym przepisie. Zgodzić należy się z organem, iż nie zostały wykazane szczególne okoliczności, które uniemożliwiły skarżącemu nabycie ustawowych uprawnień do emerytury.

26 Ustawa nie definiuje, co należy rozumieć przez "szczególne okoliczności", które mogą usprawiedliwiać niespełnienie warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym za "szczególną okoliczność" uznaje się wyłącznie zdarzenie bądź trwały stan, wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków, przy czym owo zdarzenie bądź trwały stan muszą mieć charakter zewnętrzny, obiektywny i niezależny od woli tej osoby (por. wyrok NSA z dnia 19 listopada 2010 r., sygn. akt I OSK 1282/10, LEX nr 744966). Powinny więc to być okoliczności od strony niezależne i niezawinione. Ponadto przy ustaleniu prawa do świadczeń na tej wyjątkowej podstawie, organ bierze pod uwagę łączny okres ubezpieczenia w ciągu całego życia pracownika. Okres ten powinien być adekwatny do jego wieku.

27 Jak wynika ze zgromadzonych w sprawie administracyjnej dokumentów, H.K. urodził się w 1946 r. Nie spełniał przesłanek do uzyskania prawa do świadczenia emerytalnego w trybie zwykłym, albowiem nie udowodnił wymaganego stażu pracy. Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] stycznia 2014 r. został uznany za osobę trwale całkowicie niezdolną do pracy od dnia [...] lipca 2012 r. i częściowo niezdolną do pracy od dnia [...] sierpnia 2009 r. do dnia [...] października 2010 r. Skarżący legitymuje się łącznym okresem ubezpieczenia społecznego 11 lat, 11 miesięcy i 9 dni, z czego okresy składkowe to zaledwie 8 lat, 11 miesięcy i 14 dni. Okres ten jest nieadekwatny do wieku skarżącego (obecnie 68 lat). Ponadto w latach 1970-1972, 1975-1976, 1978-1981, 1984-1985, 1986-1997, 1997-2000, 2000-2005, 2008-2011 nie został udowodniony żaden okres zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym oraz ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. W okresach tych wobec skarżącego nie była stwierdzona całkowita niezdolność do pracy.

28 Należy stwierdzić, że podnoszona przez skarżącego okoliczność podejmowania prac bez ubezpieczenia nie może być uznana za okoliczność szczególną w świetle orzecznictwa sądowoadministracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2002 r., sygn. akt II SA 3741/01, wyrok WSA w Warszawie z dnia 16 marca 2010 r., sygn. akt II SA/Wa 2006/09, wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 8/13, publ. www. orzeczenia.nsa.gov.pl.).

29 Nadto, również rezygnacja z zatrudnienia na rzecz opieki nad dziećmi nie może być uznana za okoliczność szczególną, usprawiedliwiającą bezczynność zawodową i dającą tytuł do świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Należy podkreślić, że sprawowanie opieki nad dziećmi nie czyni osób sprawujących opiekę niezdolnymi do pracy. Jest to życiowy wybór pomiędzy poświęceniem się opiece nad dziećmi a kontynuowaniem zatrudnienia w celu zapewnienia sobie w przyszłości uprawnień emerytalno-rentowych, wynikających z ubezpieczenia społecznego (por. wyrok NSA z dnia 3 września 2014 r., sygn. akt I OSK 1243/14, wyrok WSA w Warszawie z dnia 12 sierpnia 2014 r., sygn. akt II SA/Wa 2328/13, wyrok WSA w Warszawie z dnia 4 kwietnia 2014 r., sygn. akt II SA/Wa 1565/13, publ. www. orzeczenia.nsa.gov.pl.).

30 Wreszcie niewątpliwie bardzo trudna sytuacja bytowa i materialna skarżącego oraz brak niezbędnych środków utrzymania nie może być wystarczającą przesłanką do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Jest to bowiem świadczenie ubezpieczeniowe, o czym świadczy fakt uregulowania go w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a nie świadczenie socjalne, przyznawane według innych zasad.

31 Jednocześnie – odnosząc się do wniosku skarżącego o przyznanie emerytury w drodze wyjątku – należy wskazać, że sąd administracyjny nie może wydać rozstrzygnięcia w sprawie administracyjnej, które zastępowałoby merytoryczne rozstrzygnięcie, zawarte w akcie wydanym przez organ administracji publicznej, nie zastępuje organu administracji i nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej merytorycznego rozstrzygnięcia. Sąd, zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), sprawuje kontrolę działalności organów administracji w zakresie wskazanym w przepisach prawa. Oznacza to, że sąd administracyjny może orzec o zgodności bądź niezgodności zaskarżonego aktu z prawem, stosownie do treści art. 145 - 151 powołanej ustawy.

32 Reasumując, w niniejszej sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności, usprawiedliwiające nieuzyskanie prawa do świadczenia w drodze wyjątku, nadto zaskarżona decyzja nie narusza prawa materialnego, ani też nie została wydana z takim naruszeniem przepisów procedury administracyjnej, które skutkowałoby koniecznością jej uchylenia.

33 Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.