Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 marca 2015 r., III SA/Wa 57/15

postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 marca 2015 r., III SA/Wa 57/15

Sentencja

1 Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi K. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2007 r. postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie -

Uzasadnienie

2 We wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF skarżący – K.O. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że nie jest w stanie dokonać nawet symbolicznej wpłaty tytułem wpisu sądowego. Z kolei obowiązek jego uiszczenia uniemożliwi mu dochodzenie swoich prawa na drodze sądowej. Z oświadczeń skarżącego wynika, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe tylko z żoną. Do swojego majątku skarżący zaliczył udział we współwłasności nieruchomości (dom) w wysokości 25%, prawa do ubiegania się o udział w spadku (nieruchomość rolna) w postaci udziału 430/4400 z 1 ha. Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych oszczędności. Nie uzyskuje żadnych dochodów. Żona skarżącego prowadzi jednoosobową działalności gospodarczą, z której nie osiąga zysków.

3 Z uwagi na fakt, iż oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącego, na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 20012 r., poz. 270 ze zm., dalej – P.p.s.a.), referendarz sądowy wezwał skarżącego do nadesłania dokumentów i złożenia wyjaśnień odnośnie jego sytuacji majątkowej tj.: nadesłania zeznań podatkowych skarżącego oraz jego żony za 2013 r. i 2014 r., wskazania i udokumentowania wysokości dochodów uzyskanych przez skarżącego i jego żonę w 2014 r. (ze wszystkich źródeł), wskazania i udokumentowania wysokości aktualnych dochodów skarżącego i jego żony (dochody ze stosunku pracy, otrzymywanie zasiłki, inne świadczenia, udokumentowanie wysokości miesięcznych przychodów oraz kosztów ich uzyskania z działalności prowadzonej przez żonę skarżącego, np. kopia z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za ostatnie trzy miesiące, ewentualnie – kopie z ewidencji sprzedaży i zakupów VAT), nadesłania zaświadczenia o posiadaniu przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej i ewentualnym pobieraniu zasiłków, w przypadku braku statusu osoby bezrobotnej – wyjaśnienie takiego stanu rzeczy, nadesłania wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych skarżącego oraz jego żony za ostatnie trzy miesiące, wskazania wysokości miesięcznych wydatków składających się na bieżące utrzymanie skarżącego i jego żony oraz źródeł ich finansowania, tj. przedstawienia zestawienia miesięcznych dochodów i wydatków rodziny.

4 W odpowiedzi skarżący nadesłał swój PIT-11 za 2013 r., PIT-28 za 2013 i 2014 r. swojej żony, wydruki elektronicznego zestawienia operacji na rachunkach bankowych skarżącego i jego żony, kopię aktu notarialnego z 2010 r., którym małżonkowie wyłączyli istniejącą między nimi ustawową wspólność majątkową.

5 Dodatkowo skarżący wyjaśnił, że ani w 2014 r., ani aktualnie, nie uzyskuje żadnych dochodów. Nie ma statusu osoby bezrobotnej, bowiem status ten mu nie przysługuje. W utrzymaniu korzysta z pomocy osób bliskich i pomoc ta dotyczy tylko jedzenia. Skarżący wskazał również, że z żoną pozostaje w rozdzielności majątkowej, tym samym nie jest upoważniony bardziej szczegółowo odnosić się do jej sytuacji finansowej. Niemniej jednak skarżący oświadczył, że jego żona nie dysponuje środkami, aby pokryć koszty sądowe w sprawie. Żona skarżącego ma własne problemy finansowe, a prowadzoną przez nią działalność nie przynosi zysków. Skarżący wskazał również, że zależy mu na zwolnieniu od kosztów sądowych, ustanowienie pełnomocnika pozostawiając do uznania Sądu.

6 Mając na względzie powyższe zważono, co następuje:

7 Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych.

8 Instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady, zgodnie z którą strona ponosi koszty sądowe, czy też koszt wynagrodzenia jej pełnomocnika. Wskazać przy tym należy, że przyznanie prawa pomocy powoduje, że koszty związane z postępowaniem ponosi za skarżącego Skarb Państwa. W tej sytuacji, możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny, wykazanej w treści wniosku sytuacji materialnej wnioskodawcy, tak aby jednoznacznie wynikał z niej brak środków na poniesienie kosztów postępowania.

9 W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy

10 w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata tj.

11 w zakresie całkowitym.

12 Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże (podkreślenie własne), iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

13 W związku z tym, to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że sytuacja finansowa, w której się znajduje uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy.

14 Skarżący, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinien zatem udowodnić istnienie wspomnianego faktu, przedstawiając, także na wezwanie, niezbędną dokumentację źródłową oraz składając stosowne oświadczenia.

15 W niniejszej sprawie skarżący nie wykazał, że powyższa przesłanka została spełniona, wykonując wezwanie w sposób wybiórczy i niewyczerpujący. Przede wszystkim skarżący nie wskazał jakim łącznie dochodem dysponują wraz żoną na miesięczne utrzymanie. Skarżący poprzestał na stwierdzeniu, że on nie uzyskuje żadnych dochodów, a jego żona nie osiąga zysków z działalności gospodarczej. Skarżący wskazał również, że otrzymuje pomoc w formie żywności od rodziny.

16 Z nadesłanych wydruków z rachunków bankowych wynika, że ani skarżący, ani i jego – prowadząca działalność gospodarczą – żona w okresie od 12 listopada 2014 r. do 12 lutego 2015 r. nie dokonywali żadnych operacji na rachunkach bankowych. Z kolei z zeznania podatkowego PIT-28 za 2014 r. żony skarżącego wynika, że za ten roku uzyskała ona przychodów z działalności prowadzonej na własne nazwisko w wysokości 1.411 zł. Innych źródeł utrzymania swoich, ani swojej żony skarżący nie wskazał. Nie wiadomo więc z jakich środków pokrywają oni wydatki związane z utrzymaniem mieszkania, w tym opłatami za media, wydatki na środki czystości, odzież, leczenie i inne.

17 Podkreślić należy, że ocena, czy skarżący jest w stanie, a jeśli tak to w jakiej części, partycypować w kosztach wszczętego postępowania, wymaga posiadania rzetelnych i przekonywujących informacji o źródłach jego utrzymania oraz ponoszonych wydatkach. Podobne informacje powinny być udzielone również w odniesieniu do osób, z którymi skarżącym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Tym samym, zgodnie z wezwaniem, skarżący obowiązany był rzetelnie przedstawić i udokumentować sytuację finansową żony. Podkreślić należy, że podczas rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy nie można pominąć sytuacji majątkowej osób trzecich pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym. Jest tak nie tylko dlatego, że informacje o tych osobach muszą być zamieszczone w odpowiednich rubrykach formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, ale przede wszystkim z uwagi na fakt, że treść tych oświadczeń, co oczywiste, może w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygnięcie wniosku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557).

18 Skoro bowiem skarżący pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z innymi osobami, to wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują jego status majątkowy, czasami wręcz przesądzając o tym, czy może on ponieść koszty postępowania, czy też nie. Podobne stanowisko zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 14 listopada 2011 r., sygn. akt II FZ 553/11 wskazując, że w zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawione na podstawie art. 255 P.p.s.a. do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy, gdyż należy mieć na względzie, że oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy odnieść jego sytuację majątkową do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 P.p.s.a.

19 Powyższej oceny nie zmienia okoliczność rozdzielności majątkowej między małżonkami. Jak bowiem wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 28 marca 2013 r. (I FZ 62/13) przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego. Stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788; dalej: "k.r.o."), małżonkowie są zobowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 k.r.o. małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Inaczej mówiąc rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego, a ponadto nie uzasadnia odmowy udzielenia informacji na temat sytuacji majątkowej drugiego małżonka.

20 W sytuacji, w której wnioskodawca nie przedstawia wszystkich okoliczności dotyczących jego sytuacji życiowej i majątkowej, bądź też przedstawia niepełne lub niejasne dane – co miało miejsce w niniejszej sprawie – to powinien liczyć się z tym, że referendarz sądowy nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy. Przyznanie tego prawa jest bowiem uzależnione od przeprowadzenia rzetelnej analizy zdolności finansowej wnioskodawcy, a ta jest możliwa jedynie na podstawie wysokość rzeczywiście uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków.

21 Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których poniesienia zobowiązana jest na danym etapie postępowania.

22 Referendarz sądowy poddaje w wątpliwość wiarygodność składanych przez skarżącego oświadczeń i stwierdza, że na ich podstawie rzetelna analiza jego zdolności płatniczych nie jest możliwa. W konsekwencji niemożliwe jest też ustalenie czy sytuacja, w której się znajduje wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.

23 Należy zwrócić uwagę, że zadaniem referendarza sądowego jest ocena złożonego przez skarżącego oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, nie należy natomiast do jego zadań prowadzenie dochodzenia co do faktycznego stanu majątkowego wnioskodawcy. W konsekwencji, decydując o przyznaniu prawa pomocy nie można bazować na oświadczeniach strony, których wiarygodność budzi wątpliwości i których to wątpliwości strona nie usunęła.

24 Jak już było wyżej podnoszone, instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 P.p.s.a., zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stąd też – jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. – szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej (podkreślenie własne) kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.).

25 Skoro przedstawiony przez skarżącego opis tej kondycji budzi w niniejszej sprawie wątpliwości, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.