Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 czerwca 2018 r., III SA/Wa 2277/16

postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 czerwca 2018 r., III SA/Wa 2277/16

Sentencja

1 Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.F. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za lipiec i sierpień 2012 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie

Uzasadnienie

2 Skarżąca J.F. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych z tytułu wniesionej skargi kasacyjnej. Oświadczyła, że na skutek działań organów podatkowych nie prowadzi już działalności gospodarczej. Obecnie uzyskuje dochody w kwocie [...] zł. Samotnie wychowuje córkę. Ojciec dziecka przekazuje na utrzymanie córki 500 zł. Skarżąca wraz z córką zamieszkuje u siostry. Siostra pomaga Skarżącej i jej córce. Natomiast brat jest [...] uzyskującym niskie dochody. Rodzice Skarżącej zamieszkujący w małej miejscowości są niezamożni i utrzymują się z emerytur (matka [...] zł, ojciec [...] zł). Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z córką oraz że nie posiada żadnego majątku. Posiada jedynie oszczędności w kwocie 500 zł. Skarżąca uzyskuje wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w kwocie [...] zł netto oraz alimenty na córkę 500 zł. Skarżąca wyjaśniła ponadto, że nie ma żadnych obciążeń. Koszty reprezentującego ją doradcy podatkowego zamierza pokryć z nadpłaty podatku. Skarżąca przedłożyła m. in. dokumenty dotyczące postępowania egzekucyjnego, umowę o pracę, zaświadczenie o zarobkach, wyciągi bankowe, zeznania podatkowe.

3 W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca wyjaśniła, że nie składała zeznania podatkowego za 2017 r., gdyż do kwietnia 2018 r. była na bezpłatnym urlopie wychowawczym. Oświadczyła, że uzyskuje dochód w wysokości 1/3 najniższego wynagrodzenia. Wszystkie jej rachunki bankowe zostały zamknięte lub zablokowane. Obecnie oszczędności wynoszą 600 zł. Podała wysokość ponoszonych kosztów, wśród których wymieniła: wyżywienie (650 zł), odzież (150 zł), transport (80 zł), leczenie (200 zł). Skarżąca wskazała, że postępowania egzekucyjne są w toku. Nie otrzymuje świadczenia 500+.

4 Mając na względzie powyższe zważono, co następuje:

5 Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od wynikającej z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Instytucja ta ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed Sądem osobom, które nie osiągają żadnych dochodów, lub też osobom o bardzo niskich dochodach, które z uwagi na swą trudną sytuację materialną nie są w stanie ponosić kosztów związanych z postępowaniem (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 stycznia 2015 r., I FZ 488/14). Z tego też względu osoby znajdujące się w takiej właśnie sytuacji mają prawo ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 2 P.p.s.a.) lub w zakresie częściowym (tak w niniejszej sprawie) obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanym wyżej postanowieniu poprzez "wykazanie" należy rozumieć swoiste przekonanie Sądu co do zasadności przyznania prawa pomocy, objawiające się w szczególności przedstawieniem np. dokumentów, oświadczeń pozwalających Sądowi na pełny wgląd w sytuację majątkową osoby wnioskującej, która następnie poddana zostaje weryfikacji, celem zbadania, czy występują przesłanki konieczne do przyznania tego prawa.

6 Tymczasem w niniejszej sprawie referendarz sądowy powziął wątpliwości co do wiarygodności oświadczeń Skarżącej. Gdyby bowiem oświadczenia te uznać za rzetelne, to należałoby stwierdzić, iż przez okres prawie dwóch lat była ona w stanie utrzymać siebie i małoletnią córkę za kwotę 500 zł (tyle bowiem przekazuje ojciec dziecka na jego wychowanie). Z nadesłanych materiałów wynika bowiem, że od czerwca 2016 r. do kwietnia 2018 r. Skarżąca przebywała na bezpłatnym urlopie wychowawczym i nie uzyskała w tym okresie żadnych (poza wspomnianymi alimentami) dochodów.

7 Zdaniem referendarza sądowego Skarżąca nie zdołała wykazać, że kwota 500 zł wystarczała na zaspokojenie bieżących wydatków dwuosobowej rodziny takich choćby jak wyżywienie, odzież, leczenie i jednocześnie pozwalała jej funkcjonować bez konieczności zaciągania jakichkolwiek pożyczek, czy korzystania z pomocy społecznej. Przeczy temu doświadczenie życiowe i logiczne rozumowanie. Tym bardziej, że z kwoty 500 zł Skarżąca była jeszcze w stanie poczynić oszczędności na poziomie kilkuset złotych.

8 Powyższe świadczy o niepełnym przedstawieniu przez Skarżącą informacji na temat swojej sytuacji finansowej. Zwłaszcza, że wydatki na transport, zakup żywności, odzieży, i leków określiła ona na kwotę 1.080 zł.

9 Za nieprawdopodobne należało też uznać oświadczenie Skarżącej o opłaceniu fachowego pełnomocnika dopiero po zwróceniu jej nadpłaty podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r. Trudno bowiem uwierzyć, by pełnomocnik ten – od kilku już lat - działał w niniejszej sprawie bez wynagrodzenia. Tym bardziej, że spodziewany zwrot nadpłaty, z którego wynagrodzenie to ma być sfinansowane, jest zdarzeniem przyszłym i niepewnym. Jak bowiem wynika z pisma z 2 czerwca 2016 r., na które powołuje się Skarżąca, zasadność tego zwrotu poddano w wątpliwość, a to z uwagi na niezłożenie wniosku o stwierdzenie nadpłaty i niedostarczenie dokumentów umożliwiających zweryfikowanie poprawności korekty. W efekcie korektę tę uznano za nieskuteczną.

10 Nie sposób też nie zauważyć, iż Skarżąca nadal figuruje jako wspólnik spółki R. sp. z o.o., w której to spółce posiada [...] udziałów o łącznej wartości [...] zł. W orzecznictwie przyjmuje się natomiast, iż posiadanie majątku w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji, gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możliwość jego zbycia (zob. postanowienie NSA z 16 lutego 2015 r., II FZ 53/15 i przywołane tam orzeczenia). Podkreśla się również, że od strony można oczekiwać, iż będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie (zob. postanowienie NSA z 18 grudnia 2012 r., II GZ 478/12).

11 Z tych względów uznać należało, że Skarżąca nie wykazała, iż jej wniosek o przyznanie prawa pomocy zasługuje na uwzględnienie.

12 Jednocześnie referendarz sądowy ma świadomość, że Skarżąca uzyskała na wcześniejszym etapie znaczącą pomoc od państwa w postaci zwolnienia z kwoty 92.530 zł. Na mocy postanowienia z 9 listopada 2016 r. zwolniono ją mianowicie od należnego w niniejszej sprawie wpisu od skargi ponad kwotę 1.000 zł. W żadnym jednak razie rozstrzygnięcie to nie może skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kolejnych kosztów związanych z niniejszą sprawą. Rozstrzygnięcie o udzieleniu stronie uprawnienia procesowego w postaci przejęcia przez Skarb Państwa finansowania jej udziału w sprawie, może bowiem zapaść jedynie na podstawie klarownie i zgodnie z prawdą przedstawionego przez nią oraz wewnętrznie spójnego stanu faktycznego. Sytuacja, w której występują braki czy też niejasności (co wykazano wyżej) pomiędzy poszczególnymi dokumentami lub oświadczeniami, prowadzi do niemożności ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, a w konsekwencji do niewykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, co w następstwie prowadzić musi do odmowy przyznania prawa pomocy. Taka właśnie sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie.

13 W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.