Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 września 2006 r., III SA/Wa 1718/06

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 września 2006 r., III SA/Wa 1718/06

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko, Sędziowie Sędzia WSA Krystyna Kleiber (spr.), Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Protokolant Emilia Kasperowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 września 2006 r. sprawy ze skargi D. P. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne rolników 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] marca 2006 r. nr [...], 2) stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu w całości.

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z 27 października 2005 r. sygn. akt III SA/Wa 1929/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego - dalej jako Prezes KRUS – z [...] maja 2005 r. Nr [...] i decyzję ją poprzedzającą o odmowie umorzenia nienależnie pobranego przez D. P. świadczenia. Zdaniem Sądu rozpatrującego sprawę, Prezes KRUS podejmując decyzję o odmowie umorzenia nie odniósł się w żaden sposób do argumentacji skarżącego. Zwrócił uwagę na to, że organ administracyjny jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Elementem decydującym o przekonaniu strony co do trafności rozstrzygnięcia jest uzasadnienie decyzji. Uzasadnienie to jeden ze wskazanych w art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm) – dalej jako k.p.a. - niezbywalnych elementów prawidłowej decyzji administracyjnej.

3 Prezes KRUS ponownie ocenił stan sprawy i decyzją z dna [...] marca 2006 r. Nr [...], na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 10 i art. 41 a ust. 1 pkt 2 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.) – dalej usr - odmówił D. P. umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia, lecz z urzędu obniżył kwotę rat. W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że ze względu na informacje o sytuacji materialno-bytowej uzyskane w wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania D. P. i jego małżonki nie ma podstaw do umorzenia zaległości. Zwrócił uwagę na to, że zarówno strona, jak i jego małżonka posiadają świadczenia emerytalno rentowe oraz zamieszkują z synem, który jest właścicielem gospodarstwa i ma przyznaną rentę z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

4 We wniosku z [...] maja 2006 r. D. P. zwrócił się o "łaskę w postaci przyjścia (...) z pomocą i ponowne rozpatrzenie (...) sprawy". Zwrócił uwagę na swój podeszły wiek, stan zdrowia i stan majątkowy oraz na to, że nie może liczyć na niczyją pomoc. Jego rodzina jest jedną z najbiedniejszych w wiosce, gospodarstwo rolne nie przynosi dochodów, lekarstwa, które musi przyjmować są drogie.

5 Prezes KRUS, po rozpoznaniu wniosku uznał, że D. P. nie przedłożył nowych dowodów, ani nie zaszły nowe okoliczności, które uzasadniałyby zmianę decyzji. Strona nie udokumentowała – w żaden sposób – swoich twierdzeń i posiada ponadto świadczenia emerytalno-rentowe przyznane ze względu na zły stan zdrowia, z których może zaspokajać swoje potrzeby. W tym stanie rzeczy decyzją z [...] kwietnia Nr [...] utrzymał w mocy decyzję wcześniej wydaną.

6 W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia [...] kwietnia 2006 r. D. P. wniósł o uchylenie krzywdzącej go decyzji. Zdaniem skarżącego dokumentacja, co do stanu jego zdrowia, który nie uległ polepszeniu, znajduje się w aktach sprawy. Wiek (77 lat), przebyte choroby, niedołęstwo starcze, utrata zmysłów (słuch i wzrok) są przyczyną konieczności intensywnego leczenia, i stosowania leków po to, by skarżący mógł utrzymać się przy życiu. Skarżący nie rozumie, co powinien uczynić, żeby wykazać swój stan zdrowia, czy trudności z przeżyciem – jak wyliczył - za 5 zł dziennie. Skarżący prowadzi z żoną oddzielne gospodarstwo domowe i dzięki życzliwości syna korzysta z jednego pomieszczenia w domu. Skarżący zarzucił, że urzędnicy państwowi, pomimo tego, że deklarują przestrzeganie pewnych wartości, w rzeczywistości nie kierują się nimi.

7 W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS podtrzymał stanowisko wyrażone w zakwestionowanej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Poinformował, że organ rentowy przeprowadził postępowanie wyjaśniające w celu ustalenia możliwości płatniczych D. P. W szczególności przeprowadzono [...] marca 2006 r. wywiad środowiskowy, i odbyła się wizyta w jego gospodarstwie w dniu [...] lutego 2006 r.

8 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy, zważył, co następuje:

9 Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) - zwana dalej "u.p.p.s.a." -sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem.

10 Wyjaśnić również należy, że stosownie do art. 134 § 1 u.p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które w ogóle nie zostały w niej podniesiono.

11 Skarga jest uzasadniona.

12 Stosownie do art. 153 u.p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

13 Pojęcia "ocena prawna" i "wskazania co do dalszego postępowania" zawarte w art. 153 u.p.p.s.a. powinny być rozumiane jako wyjaśnienie przez Sąd Administracyjny znaczenia stosowanych przepisów prawa materialnego i przepisów prawa proceduralnego, przy jednoznacznym sformułowaniu przez Sąd wskazań co do dalszego postępowania przed organami administracji publicznej i związania tymi wskazaniami (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lipca 1999 r. I SA 1880/98). W zakresie oceny prawnej mieści się zarówno krytyka zaskarżonego rozstrzygnięcia w aspekcie prawnym, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie prawa zostało w danym wypadku uznane przez sąd administracyjny za błędne i wreszcie, jakie zdaniem sądu zastosowanie lub interpretacja przepisów prawnych powinny mieć miejsce, aby rozstrzygnięcie organu administracyjnego mogło być uznane za zgodne z prawem. W przypadku takim, jak w analizowanej sprawie, zaskarżenia decyzji administracyjnej wydanej po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Sąd ocenia między innymi, czy organ administracji publicznej usunął wskazane mu w uprzednim postępowaniu sądowym naruszenia prawa.

14 W ocenie Sądu Prezes KRUS nie wykonał w całości zalecenia Sądu, ponieważ uzasadnienie zaskarżonej decyzji w dalszym ciągu nie odpowiada dyspozycji art. 107 par. 3 kpa oraz nie zastosował w sprawie wskazań wynikających z art. 7 i 77 § 1 kpa, art. 11 kpa, co wynika z analizy treści zaskarżonej decyzji. W szczególności, pomimo wskazań w treści uzasadnienia wyroku z 27 października 2005 r. III SA/Wa 1929/05 Prezes KRUS, w uzasadnieniach zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji (lakonicznych, bo czterozdaniowych) nie odniósł się do twierdzeń strony zawartych w treści wniosku z [...] stycznia 2005 r. i nie rozważył kryterium "ważnego interesu zobowiązanego", o którym mowa w art. 41a ust. 1 pkt 1 usr. Organ administracji ma obowiązek przedstawienia własnego stanowiska w sprawie i podania motywów tego stanowiska wraz z ich szczegółowym wyjaśnieniem. Powinien przy tym poddać rozwadze podnoszone przez stronę w czasie postępowania argumenty, odnieść je do norm wynikających z obowiązujących przepisów prawa i wskazać na powody takiego, a nie innego zastosowania tych przepisów. Bez wątpienia ogólnikowe stwierdzenia o braku możliwości przyznania skarżącemu ulgi, bez wyjaśnienia w treści decyzji tego stanu rzeczy i odniesienia go do obowiązujących przepisów prawa nie wypełnia znamion należytego sporządzenia uzasadnienia.

15 Po zapoznaniu się z treścią uzasadnienia strona powinna być przekonana o prawidłowości rozstrzygnięcia, czyli uzasadnienie decyzji powinno być skonstruowane w sposób umożliwiający realizację zasady przekonywania, zawartej w art. 11 kpa: w sprawie strona do momentu zapoznania się z treścią odpowiedzi na skargę mogła co najwyżej przypuszczać o przyczynach podjętego rozstrzygnięcia. Równocześnie zapoznanie się z uzasadnieniem powinno umożliwić organowi nadzoru oraz Sądowi Administracyjnemu sprawdzenie prawidłowości toku rozumowania organu wydającego decyzję oraz motywów rozstrzygnięcia, co ma istotne znaczenie zwłaszcza przy ocenie prawidłowości decyzji o charakterze uznaniowym. Brak prawidłowego uzasadnienia takiej decyzji uniemożliwia ustalenie, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego (zob. np. wyrok NSA OZ w Katowicach z 23 października 1998 r., I SA/Ka 225/97; wyrok NSA z 8 września 1998 r., IV SA 893/97; wyrok NSA z 28 lipca 1995 r., III SA 1329/94), co zachodzi w analizowanej przez Sąd sprawie. W analizowanej sprawie organ odwoławczy, w półstronicowym uzasadnieniu decyzji, niczego nie wyjaśnił i nie wytłumaczył skarżącemu, a jedynie stwierdził, że inaczej – niż skarżący – ocenia zaistniałą sytuację majątkową i zdrowotną. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji poprzestano na stwierdzeniu, iż skarżący nie przedstawił żadnych nowych okoliczności, które mogłyby mieć wpływ na zmianę podjętej wcześniej decyzji: tego rodzaju okoliczność faktyczna nie zwalniała organu od rygorów prawidłowego uzasadnienia decyzji określonych w art. 107 § 3 kpa, gdyż takiego uprawnienia nie da się wywieść z żadnego przepisu kpa, a wskazane braki w uzasadnieniu miała także decyzja wydana w I instancji. Reasumując w analizowanej sprawie, w toku ponownego rozpoznania sprawy przez organ administracji, nadal nie wyjaśniono istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, czym naruszono art. 153 u.p.p.s.a., a uzasadnienie decyzji nie spełnia podstawowych wymogów przewidzianych w art. 107 § 3 kpa, nie wspominając już o braku realizacji postulatu z art. 11 kpa. Naruszenie przepisu art. 153 u.p.p.s.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

16 Z tego względu należało, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c i art. 152 u.p.p.s.a orzec jak w sentencji.