Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 15 marca 2017 r., I SA/Sz 39/17

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 15 marca 2017 r., I SA/Sz 39/17

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Kazimierz Maczewski,, Sędzia WSA Anna Sokołowska, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 marca 2017 r. sprawy ze skargi J. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia 5 grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu kosztów egzekucyjnych oddala skargę.

Uzasadnienie

2 W dniu 29 października 2014 r. do Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. P., pełniącego jednocześnie rolę wierzyciela oraz organu egzekucyjnego (dalej: "organ egzekucyjny", "organ I instancji") wpłynęło pismo J. K. (dalej: "Skarżąca") o zwrot kwot wyegzekwowanych przez organ egzekucyjny na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących zaległości w podatku od towarów i usług za okres I, II, III, IV kwartał 2004 r., I, II, III, IV kwartał 2005 r. oraz I, II, III kwartał 2006 r. oraz o zwrot kosztów egzekucyjnych wyegzekwowanych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych za w/w okresy.

3 Pismami z dnia 28 lipca 2015 r. i 11 maja 2016 r. Skarżąca doprecyzowała żądanie, wskazując że kwoty wskazane we wniosku zawierają koszty egzekucyjne bezpodstawnie pobrane przez organ egzekucyjny i wniosła o:

4 – umorzenie postępowania dot. I kw. 2004 r.,

5 – zwrot kwoty [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę za okres II i III kw. 2004 r.,

6 – zwrot kwoty [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę za IV kw. 2004 r. i I, II, III kw. 2005 r.,

7 – zwrot kwoty [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę za IV kw. 2005 r. i I, II, III kw. 2006 r.

8 W związku z wnioskiem Skarżącej, organ I instancji przeprowadził postępowanie zakończone:

9 – decyzją z dnia 29 września 2016 r., nr [...] , odmawiającą określenia nadpłaty w podatku od towarów i usług z tytułu wyegzekwowanych kwot na poczet zobowiązań określonych w ostatecznych decyzjach za: IV kwartał 2004 r. ([...] zł – żądana kwota z odsetkami za zwłokę), I kwartał 2005 r. ([..] zł – żądana kwota z odsetkami za zwłokę), II kwartał 2005 r. ([..] zł – żądana kwota z odsetkami za zwłokę), III kwartał 2005 r. ([...] zł – żądana kwota z odsetkami za zwłokę), IV kwartał 2005 r. ([...] zł – żądana kwota z odsetkami za zwłokę), I kwartał 2006 r. ([...] zł – żądana kwota z odsetkami za zwłokę), II kwartał 2006 r. ([...] zł – żądana kwota z odsetkami za zwłokę), III kwartał 2006 r. ([..] zł – żądana kwota z odsetkami za zwłokę);

10 – decyzją z dnia 29 września 2016 r., nr [...] , odmawiającą określenia nadpłaty w podatku od towarów i usług z tytułu wyegzekwowanych kwot na poczet zobowiązania określonego w ostatecznej decyzji za II kwartał 2004 r. w wysokości [...] zł żądanej do zwrotu wraz z odsetkami oraz określającą nadpłatę w podatku od towarów i usług z tytułu wyegzekwowanych kwot na poczet zobowiązania określonego w ostatecznej decyzji za III kwartał 2004 r. w wysokości [...] zł do zwrotu wraz z odsetkami. W uzasadnieniu organ podatkowy wskazał, że nadpłata w kwocie [...] za III kwartał 2004 r. powstała w wyniku wyegzekwowania po dniu 31 grudnia 2009 r., tj. po upływie terminu przedawnienia tych zobowiązań, które nie zostały wyegzekwowane z przedmiotu hipoteki lub zastawu (należność główna [..] zł, odsetki za zwłokę w wysokości [...] zł).

11 Postanowieniem z dnia 29 września 2016 r. nr [...] organ I instancji na podstawie art. 61c § 7 w zw. z art. 64c § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r., poz. 599 ze zm.; dalej: "u.p.e.a.") odmówił Skarżącej zwrotu wyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych. W uzasadnieniu wskazał, że w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego w dniu 28 grudnia 2009 r. organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny, tj. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, w wyniku którego powstały koszty egzekucyjne w kwocie [...] zł.

12 Ponadto organ I instancji odwołał się do własnych decyzji z dnia 29 września 2016 r. (nr [...] oraz nr [...] ) i stwierdził, iż nie zachodzą w sprawie przesłanki, o których mowa w art. 64c § 3 u.p.e.a., ponieważ wszczęcie oraz prowadzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 24 grudnia 2009 r. było zasadne i zgodne z przepisami prawa.

13 Ponadto organ I instancji powołał w treści uzasadnienia treść art. 29 § 1, 64 § 1, 115 u.p.e.a.

14 Skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika (I. K.) pismem z dnia 7 października 2016 r. wniosła zażalenie na to postanowienie jako wydane z naruszeniem art. 64c § 3 u.p.e.a. W związku z tym wniosła o jego uchylenie, a także zwrot nienależnie pobranych kosztów egzekucyjnych wraz z odsetkami.

15 W uzasadnieniu Skarżąca wskazała, że zobowiązanie podatkowe za II i III kw. 2004 r. wygasło wskutek przedawnienia, stąd należności z tytułu kosztów egzekucyjnych w kwocie [...] zł wraz z odsetkami od dnia ich pobrania organ I instancji powinien jej zwrócić zgodnie z art. 64c § 3 u.p.e.a. W tym zakresie Skarżąca powołała się na uchwałę 7 sędziów NSA z 3 czerwca 2013 r. sygn. akt I FPS 6/12 oraz wyrok NSA z 12 lutego 2014 r. sygn. akt II FSK 610/12. Wywiodła, że postępowanie egzekucyjne powinno zostać umorzone na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., czego konsekwencją będzie uchylenie czynności egzekucyjnych na podstawie art. 60 § 1 u.p.e.a., czyli przywrócenie stanu sprzed ich dokonania.

16 W dalszej kolejności Skarżąca podkreśliła, że egzekucja zobowiązań za IV kw. 2004 r. przebiegała w oparciu o tytuły wykonawcze, które nie zawierały prawidłowej podstawy prawnej należności, tj. właściwej decyzji. Powołała się także na pismo organu I instancji z 12 grudnia 2011 r. nr [...] , z którego wynika, że wyegzekwowano kwotę [...] zł, zamiast należnej kwoty [...] zł. Ponadto tytuły wykonawcze dotyczące należności za I i II kw. 2005 r. również nie zawierały prawidłowej podstawy prawnej należności, tj. właściwej decyzji. Odnośnie zaległości za III kw. 2005 r. Skarżąca powołała się na sprawy sądowe, tj. sygn. akt VI C 12/13 i sygn. akt II K 1/15, a jako dowód załączyła protokół z przesłuchania biegłego i opinię biegłego w sprawie o sygn. akt VII 248/13.

17 Skarżąca podniosła również, że należności za IV kw. 2005 r. oraz I, II, III kw. 2006 r. mogły być egzekwowane po dniu 31 grudnia 2010 r. wyłącznie z przedmiotu hipoteki.

18 Postanowieniem z dnia 5 grudnia 2016 r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w S. uchylił zaskarżone postanowienie w części dotyczącej odmowy zwrotu wyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] (zaległość za I kw. 2004 r.) i w tym zakresie umorzył postępowanie pierwszej instancji oraz utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie w pozostałej części, tj. w zakresie odmowy zwrotu wyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...] Organ odwoławczy zauważył, że pierwotnie zakres żądania Skarżącej o zwrot wyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych obejmował kwoty kosztów odnoszące się do zaległości podatkowych za I - IV kw. 2004 r., I - IV kw. 2005 r. oraz I, II, III kw. 2006r. Jednak po zmodyfikowaniu żądania (pismo z dnia 28 lipca 2015 r. i 11 maja 2016 r.) przez Skarżącą i złożeniu wniosku o umorzenie postępowania dotyczącego kwot za I kw. 2004 r., organ odwoławczy na podstawie art. 105 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.; dalej: "K.p.a.") umorzył postępowanie dotyczące I kw. 2004 r.

19 Organ odwoławczy podkreślił, że żądanie Skarżącej rozdzielono do rozpoznania w odrębnych trybach według kryterium zakończenia postępowania egzekucyjnego na dzień złożenia wniosku:

20 - co do tytułów wykonawczych o nr [...] - rozpoznano jako żądanie stwierdzenia nadpłaty i zwrotu wyegzekwowanych kwot w trybie art. 74 a o.p. Wydane decyzje w tym zakresie będą podlegały ocenie organu odwoławczego w odrębnym postępowaniu;

21 - co do tytułów wykonawczych [...] - w wykonaniu wyroku WSA w Szczecinie z dnia 8 października 2014 r., sygn. akt I SA/Sz 278/14- organ odwoławczy wydał postanowienie z dnia 13 stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułów, zaś WSA w Szczecinie wyrokiem z dnia 3 września 2015 r. sygn. akt I SA/Sz 180/15 (wyrok prawomocny) oddalił skargę Skarżącej na ww. postanowienie.

22 W zakresie orzeczenia merytorycznego o zwrocie kosztów egzekucji wraz z odsetkami, organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji. Organ odwoławczy wskazał, że przeprowadzono weryfikację postępowań egzekucyjnych obejmujących należności objęte żądaniem zwrotu kosztów, pod kątem tego, czy w jego toku były wydane postanowienia, z których by wynikało, iż wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem. Przedstawiono wyliczenie naliczonych i pobranych kosztów egzekucyjnych oraz terminu przedawnienia należności za poszczególne okresy.

23 Organ odwoławczy podkreślił, że Skarżąca aktywnie uczestniczyła w postępowaniu, składając liczne środki zaskarżenia, w tym w przedmiocie zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego, skargi na czynności egzekucyjne, a także z wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Skarżąca inicjowała także postępowania przed sądem cywilnym.

24 Odnosząc się do zarzutów zażalenia, organ odwoławczy nie podzielił przedstawionej przez Skarżącej argumentacji.

25 Skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na powyższe postanowienie organu odwoławczego. Zaskarżając postanowienie w części utrzymującej w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji w zakresie odmowy zwrotu kosztów egzekucyjnych wyegzekwowanych na podstawie tytułów wykonawczych o nr: [...] , Skarżąca zarzuciła organowi naruszenie art. 7, 8, 9, 10 § 1, 11, 13 § 1, 2, 15 K.p.a.

26 Podnosząc ww. zarzuty Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i wydanie orzeczenia o zwrocie bezpodstawnie wyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych lub uchylenie skarżonego postanowienia na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi odwoławczemu w celu przeprowadzenia dowodu przeciwko treści dokumentu w postaci zawiadomienia datowanego na dzień 22 grudnia 2010 r. o dostarczeniu przesyłki przez pracownika Urzędu Skarbowego w K. P. (art. 76 § 3 K.p.a.) oraz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego w kwocie [...] zł.

27 W pierwszej kolejności Skarżąca w uzasadnieniu skargi wskazała na prawomocne wyroki: Sądu Rejonowego w K. P., sygn. akt II K 1/15, oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 8 października 2014 r., sygn. akt I SA/Sz 278/14. Ponadto Skarżąca podkreśliła, że organ podatkowy rażąco naruszył przepisy art. 7, 8, 10 § 1, 11, 12, 13 § 1 i 2 K.p.a., poprzez przedłużanie postępowania i prowadzenie przymusowej egzekucji spornych należności. Zdaniem Skarżącej, działania organu egzekucyjnego były zbędne, a obciążenie kosztami postępowania egzekucyjnego bezpodstawne.

28 Skarżąca podniosła, że zobowiązanie za okres II - III kw. 2004 r. wygasło wskutek przedawnienia. Wyjaśniała, że organ I instancji wydał decyzję nr [...] , w której określił nadpłatę, która powstała na skutek bezprawnego wyegzekwowania na podstawie tytułu wykonawczego [...] po dniu 31 grudnia 2009 r. po upływie terminu przedawnienia w inny sposób niż z przedmiotu hipoteki lub zastawu. W tym zakresie Skarżąca powołała uchwałę NSA z dnia 30 czerwca 2013 r., sygn. akt I FPS 6/13 oraz wyrok NSA z dnia 12 lutego 2012 r., sygn. akt I FSK 610. Tym samym, zdaniem Skarżącej, fakt powiadomienia jej o zajęciu prawa majątkowego w dniu 6 stycznia 2010 r., a więc po terminie przedawnienia, który upłynął w dniu 31 grudnia 2009 r. został bezspornie stwierdzony co spowodowało, że egzekucja spornych należności była prowadzona niezgodnie z prawem. W ocenie Skarżącej, nieuprawnione było twierdzenie, że brak umorzenia postępowania egzekucyjnego stanowi przeszkodę do uznania działań organu egzekucyjnego za nielegalne.

29 Skarżąca podtrzymała zarzuty dotyczące doręczenia zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego z dnia 22 grudnia 2010 r., twierdząc iż dokumenty zostały sfałszowane.

30 Końcowo Skarżąca wskazała na prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w K. P. sygn. akt II K 1/15 oraz na ugodę w sprawie I C 2/15.

31 W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację.

32 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

33 Stosownie do art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."), sąd sprawuje kontrolę działalności administracji. Oznacza to, że sądowa kontrola ostatecznej decyzji administracyjnej polega na badaniu jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego.

34 Podstawową kwestią sporną w rozpoznawanej sprawie było to, czy na podstawie art. 64c § 3 u.p.e.a. organ egzekucyjny miał obowiązek zwrotu Skarżącej należności z tytułu kosztów egzekucyjnych.

35 Wnosząca skargę wskazała, że zachodzą przesłanki uzasadniające zasadność żądania zwrotu wyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych. W tym zakresie Skarżąca zwracała uwagę na bezprawność działania organu egzekucyjnego. Organ odwoławczy natomiast wskazywał, że warunkiem nieobciążania Skarżącej kosztami egzekucyjnymi jest, aby wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem (art. 64 § 3 u.p.e.a.). Podkreślił, że zastosowany w przepisie zwrot "jeżeli okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem" wskazuje na to, że stwierdzenia powyższej okoliczności powinno dojść w innym postępowaniu, niż to, którego przedmiotem jest sprawa kosztów egzekucyjnych.

36 Zgodnie z art. 64c § 3 u.p.e.a. jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela.

37 Sąd podzielił stanowisko organu odwoławczy stanowisko, że zastosowana we ww. przepisie formuła "jeżeli okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem", wskazuje na to, iż do stwierdzenia powyższej okoliczności powinno dojść w innym postępowaniu, niż to, którego przedmiotem jest sprawa kosztów egzekucyjnych.

38 W niniejszym postępowaniu organ egzekucyjny jedynie bada, czy zapadło rozstrzygnięcie stwierdzające wszczęcie i prowadzenie egzekucji niezgodnie z prawem. Za zasadny w szczególności uznać należy wywód, że nie można zaakceptować stanowiska, iż organ egzekucyjny w ramach postępowania w przedmiocie kosztów egzekucyjnych ma obowiązek poczynić ustalenia w zakresie prawidłowości postępowania egzekucyjnego, począwszy od jego wszczęcia aż do jego zakończenia. Rolą organu wydającego postanowienie w przedmiocie kosztów egzekucyjnych jest sprawdzenie, czy w toku postępowania egzekucyjnego zostało wydane postanowienie, które powoduje wyłączenie odpowiedzialności zobowiązanego za koszty egzekucyjne, czyli postanowienie, z którego wynika, że wszczęcie lub prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem. Organ egzekucyjny wydając postanowienie w sprawie ustalenia kosztów egzekucyjnych nie bada więc, czy wszczęcie i prowadzenie egzekucji było zgodne z prawem (por. wyrok NSA z dnia 13 sierpnia 2014 r., sygn. akt II FSK 2025/12r., wyrok NSA z dnia 10 listopada 2016 r., sygn. akt II GSK 1024/15 oraz powołane tam wyroki z dnia 11 czerwca 2010 r., sygn. akt II FSK 167/09 i II FSK 168/09 – www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

39 Ponadto, kryterium oceny zgodności z prawem wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego, o którym mowa w art. 64c § 3 u.p.e.a. nie dotyczy zgodność z prawem decyzji, na podstawie której wierzyciel wystawił i doręczył zobowiązanemu tytuł wykonawczy. Przekładając powyższe na grunt niniejszej sprawy W ocenie Sądu, organ odwoławczy prawidłowo zweryfikował postępowania pod kątem istnienia postanowień, z których wynika, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem. Organ odwoławczy nie ustalił, aby zapadło rozstrzygnięcie wyłączające odpowiedzialność zobowiązanego za powstałe koszty egzekucyjne.

40 Mając powyższe na uwadze, skoro w rozpoznawanym przypadku nie było wadliwości postępowania egzekucyjnego, o której mowa w art. 64c § 3 u.p.e.a. to przepis ten nie mógł stanowić podstawy uwzględnienia żądań Skarżącej.

41 W ocenie Sądu, w sprawie organy nie naruszyły przepisów art. 7, 8, 9, 10 § 1, 11, 13 § 1 i § 2 K.p.a., gdyż działały z poszanowaniem zasad postępowania administracyjnego, które stosuje się na mocy art. 18 u.p.e.a. w postępowaniu egzekucyjnym. Powołane przez skarżąca orzeczenia nie miały wpływu na wydanie rozstrzygnięcia w sprawie. Podkreślić należy, że żądanie Skarżącej zostało przez organ prawidłowo rozdzielone do rozpoznania w odrębnych trybach według kryterium zakończenia postępowania egzekucyjnego na dzień złożenia wniosku. Jak wynikało z zaskarżonego postanowienia co do tytułów wykonawczych o [..] , organ rozpoznał je jako żądanie stwierdzenia nadpłaty i zwrotu wyegzekwowanych kwot w trybie art. 74a o.p. Wydane decyzje w tym zakresie będą podlegały ocenie organu odwoławczego w odrębnym postępowaniu i ewentualnie Sądu, o ile Skarżąca złoży stosowną skargę. Odnośnie zaś tytułów o nr [...] postępowanie administracyjne, jak i sądowe się zakończyło (prawomocny wyrok WSA w Szczecinie wyrokiem z dnia 3 września 2015 r. sygn. akt I SA/Sz 180/15).

42 Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał zarzuty skargi za niezasadne i na podstawie art. 151 P.p.s.a., skargę oddalił.