Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 18 kwietnia 2018 r., I SA/Sz 207/18

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 18 kwietnia 2018 r., I SA/Sz 207/18

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Wojtysiak, Sędziowie Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk - Gawęcka, Sędzia WSA Bolesław Stachura (spr.), po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi M. W. na postanowienie Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 5 lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie przyznania pomocy finansowej oddala skargę.

Uzasadnienie

2 Sygn. akt I SA/Sz [...]

U Z A S A D N I E N I E

3 W dniu [...] r. M. W. (dalej: "Strona"/"Skarżący") złożył wniosek o udzielnie pomocy finansowej producentowi rolnemu, który poniósł szkody w uprawach rolnych, lasach lub budynkach służących do prowadzenia przez niego działalności rolniczej, spowodowane wystąpieniem w sierpniu 2017 r. huraganu, deszczu nawalnego lub gradu. We wniosku wniósł udzielenie pomocy finansowej do powierzchni 20,37 ha upraw rolnych.

4 Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa

5 w P., na podstawie art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257) – dalej: "k.p.a.", odmówił wszczęcia postępowania w sprawie przyznania pomocy finansowej.

6 W uzasadnieniu tego postanowienia, organ wyjaśnił, że zgodnie

7 z § 13m ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2015 r., poz. 187 ze zm.) - dalej: "rozporządzenie w sprawie zadań ARiMR", termin składania ww. wniosków został zakreślony do dnia [...] r. Natomiast Strona złożyła swój wniosek [...] r., tj. po upływie ww. terminu.

8 W zażaleniu na to postanowienie, Strona podniosła, że nie została w żaden sposób poinformowana, iż termin na składanie ww. wniosków upływał w dniu

9 [...] r. Jednocześnie, Strona wskazała, że przepis § 13m ust. 3

10 ww. rozporządzenia nie reguluje terminu składania wniosków.

11 Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Z. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji

12 i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy ww. postanowienie organu I instancji.

13 W uzasadnieniu wyjaśnił, że wniosek o przyznanie pomocy finansowej producentowi rolnemu, który poniósł w sierpniu 2017 r. szkody w uprawach rolnych, lasach lub w budynkach służących do prowadzenia przez niego działalności rolniczej, spowodowane wystąpieniem huraganu, deszczu nawalnego lub gradu składało się

14 w terminie do dnia [...] roku, zgodnie z § 13m ust. 3

15 ww. rozporządzenia w sprawie zadań ARiMR.

16 Organ odwoławczy wyjaśnił, że warunkiem skorzystania z pomocy jest złożenie wniosku w zakreślonym terminie. Termin ten jest terminem materialnym, który nie podlega przywróceniu na podstawie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Niedokonanie zatem czynności polegającej na złożeniu wniosku w terminie określonym w rozporządzeniu spowodowało, że niemożliwa była realizacja materialnoprawnego uprawnienia do skorzystania pomocy finansowej.

17 Odnosząc się do wskazywanych przez Stronę okoliczności złożenia wniosku po terminie, wynikających z braku wiedzy o terminie składania wniosków, organ wskazał, że termin ten był szeroko rozpowszechniony zarówno w prasie, radio, telewizji czy Internecie. Nadto, organ podkreślił, że skoro ww. termin jest terminem prawa materialnego i nie podlega przywrócenie, bez wpływu na wynik sprawy pozostaje kwestia przyczyn uchybienia temu terminowi.

18 Zdaniem organu uznanie, że wniosek złożony [...] r. jest wnioskiem złożonym w terminie prowadziłoby do nierównego traktowania producentów spełniających takie same warunki, co stałoby w sprzeczności

19 z bezwzględnie obowiązującymi przepisami.

20 W konsekwencji, organ odwoławczy stanął na stanowisku, że złożenie przez Stronę wniosku o przyznanie pomocy w dniu [...] r. (co było jednoznaczne z wniesieniem żądania wszczęcia postępowania zgodnie

21 z art. 61 k.p.a.), a więc po wyznaczonym do tego terminie stanowiło podstawę do uznania go za niedopuszczalny. Tym samym organ I instancji prawidłowo odmówił wszczęcia postępowania w sprawie.

22 W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skarżący M. W. – reprezentowany przez adwokata – wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i poprzedzającego go postanowienia organu

23 I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania sądowego.

24 Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów:

25 1) art. 7 k.p.a., 7a k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 75 § 1 k.p.a., polegające na zaniechaniu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, wyczerpującego zebrania

26 i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodu z przesłuchania Skarżącego w charakterze strony

27 na okoliczność braku wiedzy o terminie na złożenie wniosku, przyczyn braku wiedzy i poczynienie przez organ wykładni przepisów prawa na niekorzyść strony, poprzez uznanie że termin [...] r. obowiązuje wszystkich rolników, bez względu na to czy posiadali o nim wiedzę,

28 2) art. 8 k.p.a. poprzez brak pouczenia producenta rolnego o terminie na złożenie wniosku o przyznanie pomocy finansowej, pomimo że § 13m ust. 3

29 ww. rozporządzenia, wszedł w życie [...] r. czyli zaledwie miesiąc przed upływem terminu na złożenie wniosku, co jest terminem stosunkowo krótkim

30 a zatem obligowało organ administracji do zachowania należytej staranności

31 w zakresie poinformowania zainteresowanych podmiotów o tej istotnej okoliczności; W konsekwencji zaniechania ze strony organów doszło do naruszenia zasady zaufania do władzy publicznej i przerzucenia negatywnych skutków działania organów na skarżącego, pomimo że to na ARiMR ciąży obowiązek informowania rolników o terminach mających wpływ

32 na przedsięwzięcia związane ze wznowieniem produkcji w gospodarstwach rolnych i działach specjalnych produkcji rolnej, w których wystąpiły szkody spowodowane przez suszę, grad, deszcz nawalny, ujemne skutki przezimowania, przymrozki wiosenne, powódź, huragan, piorun, obsunięcie się ziemi lub lawinę,

33 w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich (art. 4 ust 1 pkt 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, Dz. U. z 2016 r., poz. 1512 ze zm.

34 – dalej: "ustawa o ARiMR),

35 3) art. 61 a § 1 k.p.a. poprzez odmowę wszczęcia postępowania, pomimo że nie istnieją w niniejszej sprawie inne uzasadnione przyczyny przemawiające za takim rozstrzygnięciem,

36 4) art. 8 i art. 124 § 2 k.p.a., poprzez nienależyte uzasadnienie postanowienia, zawarcie zbyt ogólnych twierdzeń dotyczących rzekomego informowania rolników o terminie na złożenie wniosków o przyznanie pomocy finansowej i zaniechanie wskazania konkretnych form i dat informowania, przy jednoczesnym pominięciu dużej ilości wniosków złożonych po terminie, co wskazuje na brak informowania

37 o terminach; Braki uzasadnienia postanowienia utrudniają kontrolę instancyjną orzeczenia i wskazują na słuszność stanowiska Skarżącego, który nie powinien ponosić negatywnych skutków zaniechania organów administracji.

38 W odpowiedzi na skargę Dyrektor Z. Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w S. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

39 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

40 Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się zatem do zbadania, czy organy administracji (podatkowe) w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w sposób przewidziany w art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz.1369 ze zm.) - dalej: "p.p.s.a.". Dodać należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

41 Sąd, w składzie orzekającym w rozpoznawanej sprawie, nie znalazł podstaw do stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy

42 lub z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie.

43 Przedmiotem sporu w sprawie jest odmowa wszczęcia postępowania

44 w sprawie udzielenia pomocy finansowej Skarżącemu (producentowi rolnemu), który poniósł szkody w uprawach rolnych, lasach lub budynkach służących do prowadzenia przez niego działalności rolniczej, spowodowane wystąpieniem

45 w sierpniu 2017 r. huraganu, deszczu nawalnego lub gradu. Zdaniem organu Skarżący złożył wniosek po upływie terminu na jego złożenie tj. po [...] r. Natomiast, zdaniem Skarżącego, wskutek niedochowania przez organ obowiązku informacyjnego nie może wywodzić dla niego negatywnych skutków prawnych wynikających z przekroczenia ww. terminu.

46 Podstawą prawną ubiegania się przez Skarżącego o ww. pomoc finansową był przepis § 13m ww. rozporządzenia w sprawie zadań ARiMR. Zgodnie

47 z ust. 1 tego przepisu w 2017 r. Agencja udziela pomocy finansowej na realizację innych zadań wynikających z polityki państwa w zakresie rolnictwa, rozwoju wsi, rynków rolnych i przetwórstwa produktów rolnych, o której mowa w § 2 ust. 1 pkt 6, producentowi rolnemu (1) któremu został nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, i (2) który poniósł szkody w uprawach rolnych, lasach lub w budynkach służących do prowadzenia przez niego działalności rolniczej, spowodowane wystąpieniem w sierpniu 2017 r. huraganu, deszczu nawalnego lub gradu, w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich, a który jest (3) mikroprzedsiębiorstwem, małym albo średnim przedsiębiorstwem w rozumieniu załącznika nr [...] do rozporządzenia nr [...].

48 Zgodnie z treścią § 13m ust. 3 ww. rozporządzenia, pomoc, o której mowa

49 w ust. 1, jest przyznawana, w drodze decyzji kierownika biura powiatowego Agencji właściwego ze względu na miejsce zamieszkania albo siedzibę producenta rolnego, na wniosek tego producenta rolnego złożony w terminie do dnia [...] r. na formularzu opracowanym i udostępnionym przez Agencję na jej stronie internetowej.

50 Zdaniem Sądu, organy właściwie wywiodły, że termin określony

51 w ww. przepisie ma charakter materialny. Terminem materialnym jest okres,

52 w którym może nastąpić ukształtowanie praw lub obowiązków jednostki w ramach administracyjnoprawnego stosunku materialnego. Upływ tego terminu powoduje wygaśnięcie prawa do skutecznego wystąpienia z żądaniem wszczęcia postępowania, a w niniejszej sprawie żądania przyznania pomocy określonej

53 ww. rozporządzeniu. Termin ten nie podlega przywróceniu.

54 Naruszenie powyższego terminu przez wnioskodawcę powinno zatem skutkować odmową wszczęcia postępowania administracyjnego na podstawie

55 art. 61a § 1 k.p.a. Przepis ten stanowi bowiem, że gdy żądanie, o którym mowa

56 w art. 61 k.p.a., zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.

57 Zawarte w art. 61a § 1 k.p.a. pojęcie "innych uzasadnionych przyczyn",

58 z powodu których postępowanie nie może być wszczęte utożsamia się bowiem

59 z okolicznościami, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, np. gdy żądanie wszczęcia postępowania dotyczy sprawy, w której prowadzone jest już postępowanie, wydano w sprawie rozstrzygniecie albo brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia zgłoszonego żądania (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia [...] r., II SA/Sz [...], wyrok NSA z [...] r. II OSK [...]). Taką przyczyną może być także złożenie wniosku o wszczęcie postępowania po określonym w przepisach prawa terminie na jego złożenie

60 (por. wyroki WSA w Warszawie z dnia [...] r. VIII SA/Wa [...], z [...] r. VIII SA/Wa [...] i dnia [...] r. VIII SA/Wa [...]).

61 Przenosząc te uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić,

62 że orzekające w sprawie organy prawidłowo ustaliły, że wniosek złożony przez Skarżącego – [...] r. został wniesiony z przekroczeniem terminu określonego ww. rozporządzeniu w sprawie zadań ARiMR i odmówiły wszczęcia postępowania w sprawie.

63 Jak już powyżej wskazano ww. termin jest terminem materialnym, prekluzyjnym, który nie podlega przywrócenia. Tym samym, organy prawidłowo stwierdziły również, że w sprawie nie podlega ocenie kwestia przyczyn uchybienia ww. terminowi przez Skarżącego.

64 W orzecznictwie ustalone jest stanowisko, że skoro na skutek odmowy wszczęcia postępowania organ administracji publicznej nie prowadzi postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty, to w postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 k.p.a. nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania (por. M. Romańska w: red. H. Knysiak-Molczyk, Kodeks postępowania administracyjnego, Warszawa 2015 r. s. 435 i powołane tam wyroki sądów administracyjnych).

65 Bez wpływu na wynik sprawy pozostaje więc kwestia braku faktycznej wiedzy Skarżącego o terminie złożenia wniosku, czy dochowania przez ARiMR obowiązku informowania o terminie o którym mowa w § 13m ust. 3 ww. rozporządzenia.

66 Jednocześnie wskazać należy, że wbrew zarzutom skargi, art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o ARiMR stanowi jedynie, że zadaniem Agencji jest wspieranie przedsięwzięć związanych ze wznowieniem produkcji w gospodarstwach rolnych i działach specjalnych produkcji rolnej, w których wystąpiły szkody spowodowane przez suszę, grad, deszcz nawalny, ujemne skutki przezimowania, przymrozki wiosenne, powódź, huragan, piorun, obsunięcie się ziemi lub lawinę, w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich. Powyższy obowiązek jest spełniany przez Agencję m.in. poprzez udzielanie wsparcia o którym mowa

67 w art. 13m rozporządzenia w sprawie zadań ARiMR. Przy czym aby takie wsparcie zostało udzielone producent rolny musi spełnić określone w tym przepisie warunki,

68 w tym złożyć wniosek w określonym terminie.

69 W odniesieniu do zarzutów skargi, wskazać jedynie wypada, że informacje

70 o możliwości składania ww. wniosków, ujawniono chociażby na stronie internetowej ARiMR, pod adresem: http://www.arimr.gov.pl/aktualnosci/artykuly/rolnicy-ktorzy-poniesli-straty-wskutek-sierpniowych-nawalnic-moga-skladac-wnioski-o-pomoc.html. W ww. artykule, który został upubliczniony na tej stronie internetowej [...] r. i tego dnia był ostatnio modyfikowany, podano (wytłuszczonym drukiem) termin składania wniosków, odnośnik do formularza wniosku, a także wszelkie inne informacje potrzebne producentowi rolnemu, który ubiegał się o przedmiotową pomoc. Skarżący nie może zatem skutecznie twierdzić, że dochowując należytej staranności, nie był w stanie pozyskać informacji o terminie złożenia wniosku o przyznanie pomocy.

71 Przede wszystkim wskazać jednak należy, iż określenie terminu składania wniosków na dzień [...] r. nastąpiło na skutek zmiany § 13 m ust. 3 rozporządzenia w sprawie zadań ARiMR. Zmiana ta została dokonana rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia [...] r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2017 poz. 1818). Zostało ono opublikowane w Dzienniku Ustaw z dnia [...] r. pod wskazaną wyżej pozycją [...]. Wyjaśnić przy tym należy, że zgodnie z art. 88 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, warunkiem wejścia w życie ustaw, rozporządzeń oraz aktów prawa miejscowego jest ich ogłoszenie. W myśl ust. 2 zasady i tryb ogłaszania aktów normatywnych określa ustawa. Ustawą tą jest ustawa z dnia [...] r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r. poz. 1523). Zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 9 ust. 1 pkt 4 tej ustawy, rozporządzenia Rady Ministrów ogłaszane są w Dzienniku Ustaw. Skoro więc wyznaczenie terminu na złożenie wniosku na dzień [...] r. zostało ustanowione w prawidłowo opublikowanym w Dzienniku Ustaw akcie prawnym, to obowiązuje. A wobec tego zgodnie z zasadą ignorantia iuris nocet (nieznajomość prawa szkodzi) Strona nie może zasłaniać się argumentem o braku wiedzy o tym, że w przedmiotowej sprawie termin złożenia wniosku upłynął w dniu [...] r.

72 W tych okolicznościach sprawy Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez organy przepisów materialnych, których naruszenie miałoby wpływ na wynik sprawy oraz przepisów postępowania, których naruszenie miałoby istotny wpływ na wynik sprawy a w szczególności wskazanych w skardze art. 7, art. 7a., art. 8, art. 61a § 1, art. 77,

73 art. 75 § 1, art. 124 § 2 k.p.a.

74 Mając na uwadze powołane okoliczności Sąd, działając na podstawie

75 art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.