Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 24 listopada 2015 r., I SA/Sz 1101/15
postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 24 listopada 2015 r., I SA/Sz 1101/15
Sentencja
1 Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie - Iwona Golec po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M N o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia 28 lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 rok od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych p o s t a n a w i a: odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy.
Uzasadnienie
2 Skarżący M N (ur. w [...] r.), reprezentowany przez doradcę podatkowego, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w sprawie w kwocie [...] zł, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
3 W uzasadnieniu wniosku wyjaśnił, że z dniem 10 maja 2010 r. zaprzestał wykonywania działalności gospodarczej. Posiada nieruchomość rolną niezabudowaną w miejscowości K, gmina M o powierzchni [...] ha. Nie posiada żadnego majątku ruchomego ani innych nieruchomości. Źródłem utrzymania skarżącego jest nieruchomość rolna, z której uzyskuje dochody w wysokości [...] zł miesięcznie. Skarżący podał nadto, że pozostaje na utrzymaniu rodziny, mieszka "przy ojcu", który posiada emeryturę w wysokości [...] zł miesięcznie. Zaznaczył, że prowadzą odrębne gospodarstwa domowe.
4 Oświadczył, że oprócz kosztów wyżywienia, co 3 miesiące opłaca składkę na ubezpieczenie KRUS w wysokości [...] zł oraz podatek rolny.
5 Skarżący podał, że nie jest w stanie opłacić wpisu bez znacznego uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, w szczególności zaspokojenia podstawowych potrzeb czteroletniego syna, który mieszka z matką.
6 W odpowiedzi na wezwania referendarza sądowego skarżący nadesłał:
7 - zestawienie stałych miesięcznych wydatków na utrzymanie w łącznej wysokości ok. [...] zł (częściowo udokumentowane),
8 - kopię decyzji ustalającej skarżącemu wysokość podatku rolnego za 2014 rok i 2015 rok,
9 - kopię decyzji ustalającej zobowiązanie podatkowe w podatku rolnym, leśnym i od nieruchomości na rok 2015; adresatem decyzji jest N- C,
10 - wyciąg z rachunku bankowego skarżącego prowadzonego przez Bank [...] w C za okres od 30 czerwca do 22 października 2015 r.,
11 - dokument potwierdzający dokonaną w 2013 r. likwidację rachunku bankowego skarżącego prowadzonego przez Bank [...] w Z,
12 - pismo KRUS o wysokości składek na ubezpieczenie – [...] zł miesięcznie,
13 - dodatkowe oświadczenie z dnia 29 października 2015 r. o niepobieraniu przez skarżącego w 2014 i 2015 roku żadnych dopłat związanych z nieruchomością rolną, której jest właścicielem,
14 - dodatkowe oświadczenie z dnia 10 listopada 2015 r. o tym, że skarżący posiadaną nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha przeznaczył w 2014 r. na uprawę zboża, aktualnie zasiano na niej rzepak; ponadto sezonowo uzyskuje przychód ze sprzedaży owoców;
15 - akt notarialny z dnia 1 września 2008 r. Rep. A nr [...] - umowę darowizny nieruchomości skarżącego na rzecz swej [...] W N -stanu wolnego, obejmującą: nieruchomość stanowiącą lokal mieszkalny położony w S przy ul. B o powierzchni [...] m2; nieruchomość stanowiącą lokal niemieszkalny położony w S przy ul. B nr o powierzchni [...] m2 składający się z sali sprzedaży, dwóch pomieszczeń zaplecza i czterech pomieszczeń piwnicy; udział do ½ części nieruchomości położonej w S przy Al. o powierzchni użytkowej [...] m2, stanowiącej lokal niemieszkalny, składający się z sali sprzedaży, magazynu i czterech pomieszczeń zaplecza); strony podały wartość przedmiotu umowy na łączną kwotę [...] zł;
16 - akt notarialny z dnia 27 listopada 2008 r. Rep. A nr [...]– umowę sprzedaży przez skarżącego na rzecz A N niezabudowanej nieruchomości położonej w obrębie T, gminie P, stanowiącej działkę gruntu nr [...] o powierzchni [...] ha, położoną na terenie przeznaczonym w planie zagospodarowania przestrzennego na zabudowę mieszkaniową jednorodzinną, wolnostojącą, za cenę brutto [...] zł;
17 - zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego w G z dnia 12 listopada 2015 r. o złożeniu przez skarżącego zeznania podatkowego PIT-36 za 2013 rok
18 z zadeklarowanym dochodem w kwocie [...] zł oraz o niezłożeniu przez skarżącego w US w G zeznania podatkowego za 2014 rok,
19 - zaświadczenie Urzędu Miejskiego w M z dnia 10 lutego 2015 r. o prowadzeniu przez skarżącego działalności gospodarczej w latach 1994-1998 oraz 1998-2010,
20 - dodatkowe oświadczenie skarżącego z dnia 10 listopada 2015 r. o ciążących na nim zobowiązaniach z tytułu zawartych w 2006 i 2007 roku umów pożyczek [...] EUR i [...] EUR wraz z kopiami ww. umów, w których ustalono daty zwrotu pożyczki na dzień 15 czerwca 2016 r. oraz 5 kwietnia 2017 r.
21 Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje:
22 Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zakresie częściowym następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że instytucja ta jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe.(por. M.Niezgódka- Medek (w:) B.Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M.Niezgódka- Medek , Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi. Komentarz, W-wa 2009, str. 696). Zawarte w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sformułowanie "nie jest w stanie ponieść" oznacza okoliczności obiektywne, a więc sytuację, w której przy największej staranności podmiot inicjujący postępowanie sądowe nie może bez uszczerbku utrzymania kosztów ponieść. To, czy wnoszący skargę jest w stanie ponieść koszty, musi być ocenione przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności związanych z gospodarowaniem środkami finansowymi realnie możliwymi do wykorzystania na pokrycie kosztów sądowych, a więc nie tylko występujących w dniu składania skargi. Podkreślenia wymaga bowiem to, że od odpowiedzialnej osoby należycie dbającej o swoje interesy można wymagać, by w przypadku toczącego się wobec niej postępowania podatkowego brała pod uwagę ewentualną konieczność dochodzenia swoich praw przed sądem, a co za tym idzie, zabezpieczenia na ten cel stosownych oszczędności, oczywiście w miarę możliwości nie przekraczających granicy stworzenia ryzyka uszczerbku utrzymania koniecznego strony i jej rodziny.
23 Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że złożony w tej sprawie wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie, nie wykazał on bowiem, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
24 Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie, mieszka u ojca, pozostaje na utrzymaniu rodziny, partycypuje w kosztach utrzymania czteroletniego syna; do 10 maja 2015 r. prowadził działalność gospodarczą, aktualnie źródłem jego utrzymania jest gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha, z którego miesięczne dochody wynoszą ok. [...] zł. Miesięczne wydatki na utrzymanie wynoszą ok. [...] zł.
25 Należy jednak zwrócić uwagę, że z przedłożonych dokumentów wynika, że skarżący był właścicielem majątku o znacznych rozmiarach (lokal mieszkalny w S, przy ul. B o powierzchni [...] m2; dwa lokale niemieszkalne w S, przy ul. B o powierzchni [...] m2 oraz przy Al. o powierzchni [...] m2), stanowiącego w znacznej części potencjalne źródło przychodu. Z akt sprawy wynika, że skarżący, opisany wyżej majątek, darował w 2008 r. swojej matce. Z kolei nieruchomość gruntową w T o powierzchni [...] ha sprzedał w 2008 r. AN ([...] skarżącego) za cenę [...] zł.
26 Według oświadczenia skarżącego, nie posiada on aktualnie oszczędności, ciążą na nim zobowiązania z tytułu zawartych w latach 2006 i 2007 umów pożyczek (terminy spłaty pożyczek przypadają na 2016 i 2017 rok).
27 W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, zgodnie z którym w sytuacji gdy strona nieodpłatnie przekazała składnik majątkowy członkowi rodziny, zasadny jest wniosek, że obdarowany powinien pomóc darczyńcy w poniesieniu finansowego ciężaru związanego z prowadzeniem postępowania sądowego, jeżeli darczyńca nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych we własnym zakresie (por. postanowienia NSA z: 21 kwietnia 2015 r. I FZ 112/15; 26 listopada 2014 r., II FZ 1501/14; 10 kwietnia 2013 r. II FZ 28/13; 13 czerwca 2012 r., II FZ 445/12; 28 listopada 2011 r., II FZ 682/11, dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Należy zwrócić uwagę na przepis art. 897 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym: "Jeżeli po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo do wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Obdarowany może jednak zwolnić się od tego obowiązku zwracając darczyńcy wartość wzbogacenia." Argument ten wzmacniają także reguły wynikające z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dotyczące obowiązku wzajemnego wspierania się dzieci i rodziców.
28 Zatem, skoro Skarżący posiadał opisany wyżej majątek znacznych rozmiarów, którego wyzbył się na rzecz swojej matki pod tytułem darmym (darowizna), to za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego należy ocenić usiłowanie obciążenia przedmiotowymi kosztami budżetu państwa, a w ostatecznym rozrachunku jego obywateli. Należy dodać, że koszty sądowe sprowadzają się na obecnym etapie postepowania do niemałego wpisu od skargi w wysokości [...] zł.
29 W tej sytuacji, nikt nie kwestionuje prawa skarżącego do swobodnego rozdysponowywania swoim majątkiem na rzecz swoich bliskich, ale wyzbycie się majątku (nieodpłatne oddanie matce nieruchomości, w szczególności lokali użytkowych w Szczecinie przy Al. i ul. B), wskutek czego m.in. utracona została możliwość uzyskania środków finansowych, nie może stanowić okoliczność uzasadniającej przyznanie takiej osobie prawa pomocy.
30 W świetle powyższego nie można uznać, że skarżący że nie jest w stanie – bez uszczerbku utrzymania koniecznego – ponieść pełnych kosztów postępowania.
31 Mając to wszystko na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji.