Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 7 września 2011 r., II SA/Sz 203/11

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 7 września 2011 r., II SA/Sz 203/11

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Makowska, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.), Protokolant Teresa Zauerman, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 7 września 2011 r. sprawy ze skargi B. U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz radcy prawnego A. K. kwotę [...] złotych, obejmującą należny podatek od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne udzielone skarżącemu na zasadzie prawa pomocy.

Uzasadnienie

2 B.U. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie

3 w [...] wnioskiem z dnia [...] o przyznanie dofinansowania do opłat za czynsz, na spłatę zadłużenia lokalu mieszkalnego, energię elektryczną oraz dofinansowanie do zakupu środków czystości i higieny osobistej.

4 Kierownik Działu Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie

5 w [...] działając z upoważnienia Prezydenta Miasta [...], decyzją

6 z dnia [...], wydaną na podstawie art. 3 ust. 1, 2, 3 i 4, art. 8, art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 1, art. 110 ust. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 127, poz. 1055) oraz art. 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) – odmówił wnioskodawcy przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na dofinansowanie do opłat za czynsz, za zadłużenie lokalu mieszkalnego, energię elektryczną oraz dofinansowanie do zakupu środków czystości i higieny osobistej.

7 Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ pierwszej instancji podał, iż w oparciu o zebraną w sprawie dokumentację, w tym aktualizację wywiadu środowiskowego, ustalił, że wprawdzie B.U. mieszka z matką, to jednak prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a jego dochód wynosi [...] zł miesięcznie, który nie przekracza ustawowego kryterium dochodowego, czyli kwoty [...] zł określonej w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Jednocześnie organ przytoczył treść art. 39 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym, osobie niepełnosprawnej, której dochód nie przekracza kryterium dochodowego, może być przyznany zasiłek celowy.

8 Organ pierwszej instancji argumentując odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia wskazał, że pomoc finansowa na cele określone we wniosku została B.U. udzielona decyzją z dnia. [...] którą przyznano stronie dofinansowanie do opłat za energię elektryczną w wysokości po [...] zł w [...] r., a ponadto dofinansowanie do opłat za czynsz w [...] r. w wysokości po [...] zł i dofinansowanie do zakupu środków czystości we [...]r. w wysokości po [...] zł.

9 Odnosząc się do przyznania pomocy finansowej mającej na celu spłatę zadłużenia za lokal mieszkalny organ wyjaśnił, że sprawa zadłużenia lokalu i warunków spłaty zobowiązań była wielokrotnie wnioskodawcy przedstawiana w obecności między innymi pracowników ZGM, Wydziału Zdrowia.

10 Organ stwierdził, że wnioskodawca nie współpracuje z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu trudnej sytuacji, nie czyni starań o uregulowanie spraw dotyczących posiadanej własności w miejscowości [...]. Ponadto, nie gospodaruje racjonalnie posiadanymi środkami, utrzymując akwarium, które wymaga nakładów finansowych. Dodatkowo organ zwrócił uwagę, że pomimo przyznanej miesięcznie pomocy z przeznaczeniem na koszty związane z leczeniem, B.U. nie odbył podróży z tym związanych, a niewykorzystane na przyznany cel środki może przeznaczyć na zgłaszane potrzeby.

11 Powołując treść art. 3 ust. 1 – 4 ustawy o pomocy społecznej organ podkreślił, że pomoc społeczna ma charakter pomocniczy, wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Tymczasem, w przypadku B.U., miesięczny dochód z przeznaczeniem na zaspokojenie własnych potrzeb kształtuje się miesięcznie w granicach między [...] zł.

12 Organ przedstawił dodatkowo sytuację finansową Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...], podkreślając, że pod jego opieką pozostaje wiele osób i rodzin, które znajdują się w trudnej sytuacji osobistej i finansowej, zaznaczając jednocześnie, że do października 2010 r. na realizację zasiłków celowych przeznaczono już około 85% środków finansowych zaplanowanych w budżecie Ośrodka na ten cel, na cały rok. Pozostałe 15% przeznaczone zostanie na realizację zasiłków w okresie jesienno – zimowym, w którym wydatki na zasiłki celowe są zwiększone.

13 Kwestionując powyższą decyzję B.U. wniósł od niej odwołanie, wskazując, że jest ona dla niego krzywdząca i nie uwzględnia jego trudnej sytuacji zdrowotnej i materialnej, a przyznana pomoc nie wystarcza na pokrycie wszystkich kosztów związanych z godnym życiem.

14 Decyzją z dnia[...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 3 ust. 1, 2, 3 i 4 oraz art. 8, art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 1, art. 110 ust. 8 ustawy o pomocy społecznej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

15 Na wstępie organ odwoławczy, powołując się na ustalenia organu pierwszej instancji, podał, że B.U. uzyskał już pomoc na wnioskowane cele takie jak dofinansowanie do opłat za energię elektryczną, do opłat za czynsz, do zakupu środków czystości. Jednocześnie organ zaznaczył, że wnioskodawca nie gospodaruje racjonalnie posiadanymi środkami i nie znajduje uzasadnienia częste zapotrzebowanie wnioskodawcy na środki czystości i higieny osobistej.

16 Uzasadniając swoje stanowisko Kolegium podniosło, że organ pierwszej instancji w [...]r. uwzględniał wielokrotnie trudną sytuację B.U.

17 i przyznawał mu pomoc na zgłoszone przez niego potrzeby, finansując zakup leków, odzieży, obuwia, dofinansowując opłaty za czynsz i za energię elektryczną. Ośrodek wykazał, że z uwagi na ograniczone możliwości finansowe nie jest w stanie zaspokoić wszelkich zgłaszanych potrzeb przez B.U., które zostały już zrealizowane decyzjami Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] r.

18 Kolegium stwierdziło, że nie ma podstaw by ingerować w wysokość świadczeń przyznawanych potrzebującym, jeżeli organ pierwszej instancji działa

19 w ramach obowiązujących przepisów prawa. Powołując art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej Kolegium wskazało, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się

20 w możliwościach pomocy społecznej. W tej sytuacji, zdaniem organu odwoławczego, zaskarżona decyzja jest zgodna z obowiązującym prawem, wobec czego brak jest podstaw do jej zmiany albo uchylenia w całości lub w części.

21 Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

22 w Szczecinie złożył B.U. powołując się na swoją trudną sytuację zdrowotną i finansową. Zaznaczył, że decyzja przyznająca świadczenie powinna dotyczyć konkretnego miesiąca, a nie roku [...].

23 W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone

24 w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

25 Przyznany skarżącemu na zasadzie prawa pomocy pełnomocnik – radca prawny A.K., w piśmie procesowym z dnia [...] r., stanowiącym uzupełnienie skargi, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.

26 Pełnomocnik skarżącego zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 39 ust. 1 i 2 w zw. z art. 3 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, polegającą na przyjęciu, że otrzymane wcześniej świadczenia z pomocy społecznej zaspokajają niezbędne potrzeby skarżącego i umożliwiają mu życie w warunkach odpowiadających godności człowieka, a nadto mieszczą się w możliwościach finansowych pomocy społecznej.

27 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

28 Stosownie do treści art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ww. ustawy).

29 Przeprowadzone pod tym kątem badanie zaskarżonego rozstrzygnięcia doprowadziło Sąd do uznania, iż skarga nie jest zasadna.

30 Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy

31 z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728), zwanej w dalszej części uzasadnienia "ustawą", w której to unormowano zasady przyznawania świadczeń z zakresu pomocy społecznej, stanowiącej instytucję polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.

32 Prawo do uzyskania świadczeń na podstawie ustawy o pomocy społecznej, co do zasady, jest uzależnione, m.in. od spełnienia przez wnioskodawcę i członków jego rodziny tzw. kryterium dochodowego. W dacie rozpoznawania wniosku skarżącego przez organy obu instancji, dla osoby samotnie gospodarującej miesięczny dochód nie powinien przekraczać kwoty 477 zł, co wynika z treści art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy w zw. z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 127, poz. 1055). Jak wynika z akt sprawy i ustaleń organów obu instancji, B.U. kryterium tego nie przekracza.

33 W myśl art. 39 ustawy, zasiłek celowy przyznawany jest w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Pod tym pojęciem należy uznać potrzebę usprawiedliwioną ze względu na zachowanie życia, zdrowia, a także pełnienia ról społecznych. Ponadto, w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że "niezbędna potrzeba" ma na celu zapewnienie potrzeb podstawowych, bieżących, pilnych. Jednocześnie wskazuje się, że pomoc społeczna ma jedynie wspierać osoby znajdujące się w trudnej sytuacji życiowej, pomagać im w przezwyciężaniu ich trudności, nie zaspokajać wszystkie oczekiwania podopiecznych. Zasiłek celowy, jak na to wskazuje jego nazwa, przeznaczony jest na zaspokojenie określonej potrzeby, dlatego też nie może mieć charakteru świadczenia wypłacanego w sposób stały i systematyczny (por. wyrok WSA w Kielcach z dnia 29 października 2008 r., sygn. akt II SA/Ke 437/08, publ. LEX nr 500822).

34 W tym miejscu należy wskazać, że zarówno ocena "niezbędnej potrzeby bytowej" oraz ustalenie kwoty wsparcia pozostawiono organowi przyznającemu świadczenie.

35 Spełnienie warunków do otrzymania zasiłku celowego nie obliguje organu do jego przyznania. W ramach uznania administracyjnego organ ma prawo dokonywać oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nie żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej.

36 Zdaniem Sądu, rozpatrując wniosek B.U. z dnia

37 [...] o przyznanie dofinansowania do opłat za czynsz, za zadłużenie lokalu mieszkalnego, do opłat za energię elektryczną oraz dofinansowanie do zakupu środków czystości i higieny osobistej, organy nie naruszyły art. 39 ustawy. Uzasadniając swoje stanowisko wskazały przesłanki jakimi kierowały się odmawiając uwzględnienia wniosku skarżącego.

38 Jak wynika z akt sprawy oraz wiadomym jest Sądowi z urzędu z innych rozpoznawanych spraw B.U., wnioski pomocowe skarżący składa systematycznie. Ich ilość oraz częstotliwość, jak można wnioskować, mogły wywołać u skarżącego przeświadczenie, że pomoc ta powinna mieć charakter nieograniczony, stały i obowiązkiem Ośrodka jest ponoszenie wszystkich wydatków skarżącego. Z takim sposobem postrzegania roli pomocy społecznej zgodzić się nie można.

39 Okolicznością powszechnie wiadomą jest, że ośrodki pomocy społecznej dysponują ograniczoną pulą środków finansowych zaś ilość osób oczekujących wsparcia jest bardzo duża. Gospodarowanie tymi środkami musi odbywać się w taki sposób, aby zapewnić minimum egzystencji tym osobom i rodzinom, które nie posiadają jakichkolwiek dochodów i znajdują się w wyjątkowo trudnej sytuacji, nie mając szans, np. z powodu stanu zdrowia, aby we własnym zakresie przezwyciężyć swą trudną sytuację życiową. Niewątpliwie do takich osób można zaliczyć skarżącego, co jest niekwestionowane przez organy obu instancji, które rozpoznając kolejne wnioski skarżącego obejmują go wsparciem w postaci przyznawanych zasiłków.

40 Rozpoznając wniosek skarżącego, w ocenie Sądu, organy nie przekroczyły również granic uznania administracyjnego. Odmawiając przyznania B.U.świadczeń z przeznaczeniem na dofinansowanie do energii elektrycznej, do czynszu, do środków czystości i higieny osobistej, wykazały, że decyzją z dnia [...] r. zostało przyznane skarżącemu dofinansowanie do energii elektrycznej w miesiącach: [...] r. w kwocie po [...] zł; dofinansowanie do opłat za czynsz w miesiącach: [...]r. w kwocie po [...] zł, a także dofinansowanie do środków czystości i higieny osobistej w miesiącach: [...]r. w kwocie po [...]zł.

41 Tymczasem skarżący wniosek o przyznanie kolejnych świadczeń złożył już

42 [...]r. zaznaczając, że dofinansowanie do opłat za czynsz dotyczy [...] r., pomimo otrzymanego dofinansowania na ten cel decyzją z [...]., podobnie jak przyznanego tą decyzją dofinansowania do energii elektrycznej m.in. na [...] r.

43 Jednocześnie Sąd zauważa, że pomoc na dofinansowanie do środków czystości i higieny osobistej została skarżącemu przydzielona decyzją z [...]. Odnosząc się do wnioskowanej pomocy na spłatę zadłużenia lokalu mieszkalnego należy przypomnieć, że Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie nie jest organem właściwym do rozpoznania tego rodzaju wniosku, która to kwestia była już skarżącemu wyjaśniana zarówno przez pracowników organu, jak również w uzasadnieniu wyroku Sądu z dnia 30 grudnia 2009 r., wydanego w innej sprawie skarżącego o sygn. akt II SA/Sz 569/09 (publ. na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Rolą Ośrodka Pomocy jest udzielanie bieżącego wsparcia (pomocy), nie zaś regulowanie wcześniejszych, zaległych zobowiązań.

44 Podkreślenia wymaga, że wbrew twierdzeniu skarżącego, organy rozpoznały jego wniosek dotyczący objęcia pomocą w konkretnym okresie czasu, odnosząc się jedynie do uprzednio przyznawanej pomocy w poszczególnych miesiącach [...] r.

45 Reasumując, w ocenie Sądu, wydając zaskarżoną decyzję organy nie naruszyły obowiązujących przepisów prawa.

46 W tym stanie rzeczy, stosownie do art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r.,

47 Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji. W przedmiocie kosztów Sąd rozstrzygnął w oparciu o art. 250 powołanej ustawy oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c oraz § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r.

48 w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1349).