Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 12 czerwca 2014 r., II SA/Sz 146/14

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 12 czerwca 2014 r., II SA/Sz 146/14

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz,, Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi A. Ż. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stypendium socjalnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wydziałowej Komisji Stypendialnej z dnia [...] r., II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, III. zasądza od Odwoławczej Komisji Stypendialnej na rzecz skarżącego A. Ż. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania..

Uzasadnienie

2 W dniu 7 października 2013 r. wpłynął do dziekanatu Politechniki wniosek A. Ż. o przyznanie stypendium socjalnego na rok akademicki 2013/2014.

3 Decyzją z dnia [...]r. Wydziałowa Komisja Stypendialna Politechniki Instytutu Technologii i Edukacji, na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U z 2000 r. Nr 98, poz.1071 ze zm.), art. 173 ust. 1 pkt 1, art. 175, art. 179 i art. 186 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) oraz rozdziału I § 5 ust. 1 pkt 1 oraz rozdziału II Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów studiów stacjonarnych i niestacjonarnych Politechniki, stanowiącego załącznik do zarządzenia Rektora PK Nr [...] r., po rozpatrzeniu ww. wniosku, nie przyznała A. Ż. stypendium socjalnego.

4 W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że stosownie do Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów studiów stacjonarnych i niestacjonarnych Politechniki,

5 w przypadku gdy student nie spełnia warunków określonych w ustawie Prawo

6 o szkolnictwie wyższym do uznania go za samodzielnego finansowo, może otrzymać stypendium socjalne na podstawie dochodu swoich rodziców. Stosownie do § 46 pkt 30 Regulaminu, przy określeniu samodzielności finansowej studenta za źródło stałego dochodu studenta może być uznane wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę, a także: renta po zmarłym rodzicu, renta inwalidzka, alimenty, cykliczne zawierane umowy zlecenia, umowy o dzieło, zaś ciężar udowodnienia posiadania stałego źródła dochodu spoczywa na studencie.

7 W odwołaniu od powyższej decyzji A. Ż. opisał aktualną sytuację materialną własnej rodziny, wyjaśniając, że razem z żoną prowadzą wspólne gospodarstwo domowe i nie otrzymują od rodziców pomocy finansowej. Obecnie rodzina utrzymuje się z dochodów uzyskiwanych przez niego z pracy świadczonej

8 w pizzerii oraz z prac dorywczych. Ponadto, rodzina korzysta z pomocy MOPS

9 w K. Powyższe okoliczności, w ocenie odwołującego się, przesądzają o jego samodzielności finansowej.

10 Odwoławcza Komisja Stypendialna do spraw studentów Politechniki decyzją z dnia [...] , na podstawie art. 138 § 1 K.p.a., art. 175 ust. 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym oraz rozdziału VIII § 47 ust. 2 Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów studiów stacjonarnych i niestacjonarnych Politechniki, utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję wydaną w I instancji.

11 Organ odwoławczy uzasadniając swoje stanowisko w sprawie podał, że zgodnie z § 16 ust. 1 Regulaminu, przy ustalaniu wysokości dochodu uprawniającego studenta do ubiegania się o stypendium socjalne uwzględnia się dochody osób wyłącznie w tym przepisie wymienione. Ustalenie dochodu w oparciu o inne kryterium możliwe jest tylko w odniesieniu do studenta samodzielnego finansowo. Tymczasem, przedłożone przez stronę dokumenty wykluczają możliwość uznania go za samodzielnego finansowo, gdyż nie zostały spełnione warunki, o których mowa w § 16 ust. 3 Regulaminu. W takiej sytuacji należało wliczyć dochody rodziców, a student do wniosku nie dołączył zaświadczenia o ich dochodach.

12 A. Ż. zakwestionował powyższą decyzję w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zarzucając organom istotne uchybienia w zakresie ustalenia stanu faktycznego.

13 Według skarżącego, organy rozpoznające złożony przez niego wniosek

14 o przyznanie stypendium socjalnego przede wszystkim nie ustaliły w prawidłowy sposób jego sytuacji finansowej. Takich ustaleń dokonywał jedynie MOPS w K., który przeprowadził wywiad środowiskowy. Skarżący wyjaśnił, że ma na utrzymaniu żonę i dwoje dzieci. Pracuje dorywczo w pizzerii oraz dodatkowo uzyskuje świadczenia z MOPS. Nie otrzymuje pomocy od rodziców. W związku z tym nie ma podstaw do wliczania do jego dochodu dochodów rodziców. Podkreślił, że wprawdzie nie spełnia przesłanek określonych w § 1 ust. 3 Regulaminu, ale faktycznie jest samodzielny finansowo, co znajduje potwierdzenie w ustaleniach MOPS. W tej sytuacji organy powinny uwzględnić realną sytuację rodziny skarżącego, a nie powoływać się na postanowienia Regulaminu, który nie tylko nie przewiduje uwzględnienia aktualnej sytuacji studenta, a nadto uniemożliwia uzyskanie pomocy materialnej w pełnym zakresie studentom będącym samodzielnym finansowo, skoro obliguje do wykazania dochodu, który jest niemal wyższy niż kwalifikujący do przyznania pomocy.

15 Niezależnie od powyższego skarżący podkreślił, że organy pomimo wskazania

16 w uzasadnieniu decyzji na konieczność wliczenia dochodów rodziców nie dokonały również i w tym względzie żadnych ustaleń faktycznych.

17 W odpowiedzi na skargę Odwoławcza Komisja Stypendialna przy Politechnice podtrzymała stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniosła

18 o oddalenie skargi. Dodatkowo na potwierdzenie tezy o braku samodzielności finansowej skarżącego organ przedstawił wyliczenia uzyskanego przez stronę dochodu. Z kolei w piśmie z dnia 30 kwietnia 2014 r. organ wskazał, że student odmawiał przedstawienia dochodów rodziców, domagając się uznania go za samodzielnego finansowo. Decyzja została wydana więc z przyczyn leżących po stronie studenta, co z kolei czyniło zbędnym możliwość skorzystania z opinii MOPS w K.

19 Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:

20 Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie stała się decyzja Odwoławczej Komisji Stypendialnej do spraw studentów Politechniki z dnia [...] r., utrzymująca w mocy decyzję Wydziałowej Komisji Stypendialnej Politechniki Instytutu Technologii i Edukacji, odmawiającą przyznania A. Ż. stypendium socjalnego na rok akademicki 2013/2014.

21 Zasady przyznawania pomocy materialnej dla studentów regulują przepisy ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r., poz. 572 ze zm.), która przewiduje możliwość przyznania przez organy uczelni stypendium socjalnego dla studenta znajdującego się w trudnej sytuacji materialnej. Przesłanki przyznania tej formy pomocy zostały określone szczegółowo w art. 179 ww. ustawy, wobec tego postępowanie mające za przedmiot wniosek o przyznanie stypendium socjalnego powinno zmierzać do wyjaśnienia, czy w sprawie zostały te przesłanki spełnione.

22 Stosownie do postanowień art. 207 ust. 1 powołanej ustawy, do decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. Regulamin ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów studiów stacjonarnych i niestacjonarnych Politechniki, stanowiący załącznik do zarządzenia Rektora PK Nr [...] r., w § 54 ust. 1 zawiera tożsame uregulowanie.

23 W orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje pogląd, że odpowiednie stosowanie przepisów postępowania administracyjnego, o którym mowa w art. 207 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, polega na zachowaniu przez organy minimum procedury administracyjnej, niezbędnej do załatwienia sprawy i zachowania uprawnień strony przy uwzględnieniu specyfiki szkoły wyższej. Odpowiednie stosowanie przepisów oznacza bądź stosowanie ich wprost, bądź z modyfikacjami, a w pewnych sytuacjach może w ogóle wykluczać ich stosowanie, jeżeli przepisy regulujące daną materię samodzielnie (odrębnie) kształtują określone kwestie proceduralne.

24 Ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym nie stanowi autonomicznych zasad związanych z podstawowymi wymaganiami proceduralnymi czy treścią decyzji podejmowanych w indywidualnych sprawach studentów dotyczących przyznania stypendium socjalnego. Tak więc organy uczelni rozpoznając wniosek skarżącego, zobowiązane były respektować przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013, poz. 267) dotyczące zasad ogólnych postępowania administracyjnego jak i określenia struktury decyzji. Tymczasem w niniejszej sprawie organy obu instancji zaniechały tym obowiązkom.

25 W art. 107 1 K.p.a. ustawodawca wymienił niezbędne składniki decyzji, do których zaliczył: 1) oznaczenie organu administracji publicznej, 2) datę wydania, 3) oznaczenie strony lub stron, 4) powołanie podstawy prawnej, 5) rozstrzygnięcie, 6) uzasadnienie faktyczne i prawne, 7) pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie, lub powództwo do sądu powszechnego bądź skarga do sądu administracyjnego, 8) podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji.

26 W myśl tego przepisu każda decyzja powinna zawierać oznaczenie organu administracji publicznej. W przypadku organu kolegialnego decyzja powinna zawierać imiona i nazwiska wszystkich tych członków organu, którzy brali udział w wydaniu rozstrzygnięcia. To, że decyzje wydane przez komisje stypendialne, zgodnie z art. 177 ust. 4 ustawy, podpisują przewodniczący lub wiceprzewodniczący organu kolegialnego z obowiązku tego nie zwalnia. Zarówno Wydziałowa Komisja Stypendialna jak i Odwoławcza Komisja Stypendialna Politechniki są organami kolegialnymi. Tak więc w decyzji należało wymienić imiona i nazwiska członków komisji, którzy ją wydali. Żadna z decyzji organów obu instancji nie zawiera składu komisji, co świadczy o istotnym naruszeniu art. 107 § 1 K.p.a. Wprawdzie z aktach sądowych sprawy znajduje się protokół z posiedzenia obydwu komisji, które rozpoznawały sprawę skarżącego, nie mniej sam fakt sporządzenia protokołu nie zwalniał organów z obowiązku podania w decyzji z imion i nazwisk osób wchodzących w skład organu kolegialnego podejmującego dane rozstrzygnięcie.

27 Kolejnym, obligatoryjnym elementem każdej decyzji administracyjnej, co wynika z przytoczonego wyżej przepisu art. 107 § 1 K.p.a., jest jej uzasadnienie - zarówno prawne jak i faktyczne (z wyjątkiem sytuacji określonych w art. 107 § 4 i 5 K.p.a.). W myśl § 3 ww. przepisu, uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Z uzasadnienia zatem ma wynikać ocena faktów, prawa i ich subsumpcji. Zadaniem uzasadnienia, będącego integralną częścią decyzji, jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia stanowiącego dyspozytywną część decyzji. "Uzasadnienie winno spełniać rolę edukacyjno-perswazyjną w stosunku do adresatów decyzji, powinno również umożliwiać kontrolę poprawności rozstrzygnięcia. Z tego względu motywy decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła poznać tok rozumowania poprzedzającego wydanie rozstrzygnięcia oraz zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, jakimi kierował się organ przy załatwianiu sprawy. Ponadto, prawidłowo sporządzone uzasadnienie daje również możliwość pełnej i merytorycznej weryfikacji decyzji w postępowaniu sądowym" (por. wyrok WSA w Opolu z dnia 27 kwietnia 2012 r. sygn. akt II SA/Op 8/12, lex nr 1212208).

28 Zdaniem Sądu, decyzje organów I i II instancji nie spełniają ww. wymogu, który nakłada na nie art. 107 § 3 K.p.a.

29 W uzasadnieniu decyzji organu I instancji przytoczono jedynie treść przepisów art. 176 ust. 6 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym oraz § 46 pkt 30 Regulaminu, nie odwołując się w najmniejszym stopniu do jakichkolwiek ustaleń faktycznych poczynionych przez organ, czy ich oceny w kontekście powołanych przepisów. Trudno zatem wywnioskować z jakich przyczyn organ I instancji odmówił przyznania stypendium socjalnego i jakie okoliczności faktyczne i prawne były tego podstawą, skoro nie odniósł się w żaden sposób do indywidualnej sytuacji skarżącego.

30 Uzasadnienie decyzji organu II instancji wprawdzie zawiera ogólne stwierdzenia, które zdaniem organu stanowią podstawę rozstrzygnięcia, nie mniej również i w tym przypadku nie powołano się na konkretne ustalenia faktyczne, które wynikałyby ze zgromadzonego materiału dowodowego. W decyzji tej nie odniesiono się do informacji podanych przez studenta we wniosku jak i w odwołaniu. Z tych też względów wskazanie, że student nie jest samodzielny finansowo i nie przedstawił dochodu rodziców nie może stanowić o właściwym uzasadnieniu stanowiska organu. Samodzielność finansowa sama w sobie nie stanowi kryterium ubiegania się

31 o stypendium socjalne, lecz służy określeniu sposobu wyliczenia wysokości dochodu (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 16 października 2007 r. sygn. akt II SA/Bk 420/07, dostępny na www.orzecznia.nsa.gov.pl). Natomiast organ II instancji powołując się na brak samodzielności finansowej skarżącego, nawet nie podał kto tworzy rodzinę studenta, ani ogólnej kwoty dochodu studenta i członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, wynikającej z przedłożonych przez niego dokumentów, czy matematycznego sposobu wyliczenia jej kwoty. Nie zestawił ustalonego dochodu z właściwymi przepisami prawa, w celu wykazania prawidłowości swojego rozumowania. Wprawdzie w odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podjął próbę wyjaśnienia tej kwestii przedstawiając stosowne dane i wyliczenia, jednakże powyższe nie ma wpływu na ocenę legalności decyzji. Odpowiedź na skargę nie może uzupełniać zaskarżonej decyzji poprzez zamieszczenie w niej rozważań i ocen, które winny zostać zawarte w uzasadnieniu faktycznym i prawnym rozstrzygnięcia. Celem omawianego pisma jest wyłącznie umożliwienie organowi ustosunkowanie się do zarzutów skargi, nie zaś naprawianie popełnionych przez organ wadliwości w toku postępowania zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji. Z tych też względów nie jest możliwe odniesienie się do ustaleń faktycznych i ich ocen zawartych w nadesłanej do Sądu odpowiedzi na skargę.

32 Wskazane powyżej uchybienia, świadczące o naruszeniu przepisów postępowania administracyjnego, uniemożliwiają Sądowi merytoryczną ocenę stanowiska organu co do zasadności odmowy przyznania stypendium socjalnego. W związku z tym, nie jest możliwe ustosunkowanie się do twierdzeń organu odwoławczego o braku samodzielności finansowej studenta i potrzeby uwzględnienia przy wyliczeniu dochodu rodziny studenta, dochodów rodziców.

33 Abstrahując od zasadności reprezentowanych poglądów organu w tym względzie podnieść należy, że powołanie się przez organ odwoławczy na argument niezałączenia do wniosku o przyznanie stypendium socjalnego zaświadczeń o dochodach rodziców, w realiach niniejszej sprawy również wzbudza zastrzeżenia. Z akt sprawy nie wynika bowiem, aby przed wydaniem decyzji skarżący był wzywany do uzupełnienia wniosku lub poprawienia jakiś danych w tym zakresie, a tylko takie działanie odpowiadałoby zasadom prawidłowego prowadzenia postępowania (art. 7 i 77 K.p.a.). Tak więc twierdzenie organu odwoławczego zawarte w piśmie z dnia 30 kwietnia 2014 r. skierowanym do Sądu o tym, że podstawą wydania decyzji stanowiła odmowa studenta przedstawienia dochodów rodziców, nie znajduje potwierdzenia w przedłożonym materiale dowodowym, skoro brak było formalnego wezwania studenta do wykazania tychże dochodów.

34 Reasumując należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały podjęte z naruszeniem przepisów postępowania,

35 w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co obligowało Sąd do wyeliminowania tych decyzji z obrotu prawnego.

36 Rozpoznając sprawę ponownie organy powinny najpierw poczynić ustalenia faktyczne w zakresie samodzielności finansowej studenta i w zależności od wyniku tych ustaleń, ocenić kompletność wniosku o przyznanie stypendium socjalnego i ewentualnie wezwać skarżącego do jego uzupełnienia, a następnie na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego, wydać stosowne orzeczenie ustosunkowując się w szczególności do wyjaśnień i twierdzeń strony składanych w toku postępowania, z uwzględnieniem wymogów stawianych decyzji przez art. 107 § 1 i § 3 K.p.a.

37 Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

38 o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł jak w pkt I wyroku. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności Sąd oparł na art. 152 ww. ustawy, zaś w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania, obejmujących koszty dojazdu skarżącego na rozprawę - w pkt III, stosownie do art. 200 tej ustawy.