Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 28 marca 2012 r., II SA/Sz 129/12

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 28 marca 2012 r., II SA/Sz 129/12

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel, Sędziowie Sędzia NSA Grzegorz Jankowski (spr.), Sędzia NSA Elżbieta Makowska, Protokolant Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 marca 2012 r. sprawy ze skargi Z. R.-G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] r., Nr [...].

Uzasadnienie

2 W dniu [...] wpłynął do Ośrodka Pomocy Społecznej wniosek Z.R. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem W.G. Do wniosku ww. dołączyła orzeczenie lekarza orzecznika ZUS stwierdzające wobec W.G. znaczny stopień niepełnosprawności.

3 Burmistrz Miasta i Gminy decyzją z dnia [...] odmówił Z.R. przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność pozostawania przez osobę wymagającą opieki w związku małżeńskim z wnioskodawczynią.

4 Powyższą decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] uchyliło przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

5 W ocenie organu odwoławczego Burmistrz dokonał niewłaściwej interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r.

6 o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.). W tym względzie Kolegium wyjaśniło, że w aktualnym stanie prawnym zmienionym na skutek wydania wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 i znowelizowania ustawy o świadczeniach rodzinnych okoliczność, iż wnioskodawczyni wystąpiła o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem, nie może stanowić podstawy odmowy przyznania tego świadczenia z uwagi na pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim. Świadczenie może być przyznane na rzecz współmałżonka, jeżeli zostaną spełnione pozostałe przesłanki warunkujące możliwość ubiegania się o ten rodzaj świadczenia. Dodatkowo organ II instancji wskazał, że sprawa wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego co do okoliczności pozostawania wnioskodawczyni bez pracy w związku ze sprawowaniem opieki, albowiem organ gminy poprzestał jedynie na oświadczeniu wnioskodawczyni w tym zakresie, nie potwierdzając tej okoliczności stosownymi dowodami np. zaświadczeniem z Urzędu Pracy.

7 Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, Burmistrz Miasta i Gminy, działając na podstawie art. 20 ust. 2, ust. 3 pkt 11, art. 17 ust. 1 pkt 2, ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) decyzją z dnia [...] Nr [...] ponownie odmówił Z.R. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem W.G.

8 Organ I instancji wskazał, że powodem odmowy było zaistnienie w sprawie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych,

9 z uwagi na pozostawanie przez W.G. w związku małżeńskim

10 z wnioskodawczynią. Burmistrz wywiódł, że pomimo nowelizacji ww. unormowania zachowano nadal przesłankę, iż wnioskodawcy nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz współmałżonka. Ponadto organ podniósł, iż w sprawie nie mamy do czynienia z okolicznością niepodejmowania pracy z uwagi na sprawowanie opieki nad mężem. Wnioskodawczyni bowiem jest w wieku poprodukcyjnym, a nadto przepracowała w ciągu życia tylko 2 miesiące i nie figuruje w ewidencji Powiatowego Urzędu Pracy.

11 Od powyższej decyzji odwołanie złożyła Z.R. nie zgadzając się z odmową przyznania świadczenia.

12 W ocenie skarżącej fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim z odwołującym się nie może być przedmiotem odmowy przyznania świadczenia. Powyższe wynika z art. 17 ustawy, który należy odczytywać zgodnie

13 z sugestiami Trybunału Konstytucyjnego zawartymi w wyroku z dnia 18 lipca 2008r. sygn. akt P 27/07.

14 Decyzją z dnia [...] Nr [...], wydaną w oparciu

15 o art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 17 ust. 1 pkt 2, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit ustawy

16 o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 128 i 130 Kodeksu rodzinnego

17 i opiekuńczego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło

18 o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.

19 W uzasadnieniu organ odwoławczy podzielił stanowisko organu gminy, iż

20 w aktualnym stanie prawnym niemożliwe jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji gdy wnioskodawczyni pozostaje w związku małżeńskim z osobą podopieczną. Powyższe wynika z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych, w myśl którego świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

21 Odnosząc się natomiast do wskazanego przez odwołującą się wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 organ podał, że zgodnie z tym orzeczeniem ocena skutków stwierdzenia niekonstytucyjności zaskarżonego art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w konfrontacji z innymi przesłankami przyznania świadczenia (w tym z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a) należy do organów. W tym względzie Kolegium powołując się na art. 23, 27 i 128 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy wywiodło, iż w pierwszej kolejności obowiązek opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem spoczywa na żonie. Małżonkowie są bowiem zobowiązani do obowiązków alimentacyjnych, współudziału dla dobra rodziny, zaspakajania podstawowych potrzeb rodziny oraz do wzajemnej pomocy, również

22 w sytuacjach wyjątkowych takich jak choroba czy niepełnosprawność.

23 W ocenie organu II instancji zasadnicze znaczenie dla rozpoznania sprawy ma ostatnia nowelizacja art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych, którą utrzymano poprzednio obowiązującą zasadę, iż fakt pozostawania podopiecznego w związku małżeńskim wyklucza prawo do ubiegania się małżonka o przyznanie tego świadczenia, chyba że małżonek taki ze względu na fakt legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności tej opieki faktycznie wykonywać nie może. Ponadto podkreślono, iż wyrok Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt P 27/07 jest nieaktualny skoro po jego wydaniu dokonano nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych. Tak więc nie jest uprawnione dokonywanie oceny prawidłowości procesu legislacyjnego i oceny słuszności uchwalonego prawa w świetle wydanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego.

24 Z.R. na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zarzucając organowi naruszenie prawa wobec błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz braku konsekwencji w zakresie interpretacji ww. unormowania wobec zmiany swojego wcześniejszego stanowiska w tej kwestii. W ocenie skarżącej w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych jedynym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na osobę pozostającą w związku małżeńskim jest posiadanie przez współmałżonka wymagającego opieki orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Pozostawanie w związku małżeńskim nie warunkuje bowiem przyznania wnioskowanej pomocy, co potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych. Wskazała, że przedstawiony przez organ sposób rozumienia przedmiotowego przepisu nie jest do pogodzenia z zasadami logiki.

25 W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi organ wskazał, że wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonał zgodnie z regułami logicznego rozumowania. Podkreślił, iż z istoty małżeństwa wynika zobowiązanie każdego ze współmałżonków do wzajemnej opieki i obowiązek ten wyprzedza obowiązek innych osób. Nie ma zatem powodów, aby wolą ustawodawcy spełnienie tego obowiązku miałoby się wiązać z dodatkowymi świadczeniami w postaci świadczenia pielęgnacyjnego.

26 Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:

27 Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji prowadzona na podstawie art. 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) doprowadziła do stwierdzenia, że skarga jest zasadna.

28 W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja zostały wydane w oparciu o niewłaściwie ustalony stan prawny. Między wszczęciem postępowania a rozpoznaniem sprawy uległ zmianie przepis stanowiący podstawę prawną rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, tj. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy

29 z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.).

30 Skarżąca wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, który wszczął postępowanie administracyjne, złożyła w dniu [...], a więc przed dniem wejścia w życie nowelizacji art. 17 ustawy, tj. 14 października 2011 r. W takiej sytuacji stosownie do art. 3 ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy

31 o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2011 r. Nr 205, poz. 1212), sprawy o świadczenia rodzinne podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonym w przepisach dotychczasowych. A zatem w niniejszej sprawie, pomimo dokonanej zmiany ustawy, należało przyjąć stan prawny obowiązujący na dzień złożenia wniosku, a nie na dzień wydania decyzji.

32 Organy obu instancji odmawiając przyznania wnioskowanego przez skarżącą świadczenia pielęgnacyjnego powołały się na zaistnienie przesłanki negatywnej wynikającej z art. 17 ust. 5 lit. a ustawy wskazując, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przed dniem nowelizacji przepis ten stanowił, że świadczenia pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim.

33 Rozpoznając sprawę organy wadliwie zastosowały i zinterpretowały art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a ustawy, co stanowi o naruszeniu prawa materialnego.

34 Zdaniem Sądu, ww. unormowanie zarówno w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją jak i po nowelizacji, nie należy interpretować zgodnie z jego literalną treścią, lecz z uwzględnieniem wykładni celowościowej oraz wartości wynikających

35 z art. 18 i 32 Konstytucji, tj. równości wobec prawa oraz ochrony małżeństwa i dobra rodziny. Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w ugruntowanym orzecznictwie sądowoadministracyjnym, ukształtowanym pod wpływem wyroków Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 oraz z dnia 15 listopada 2006r. sygn. akt P 23/05.

36 Sąd w składzie rozpatrującym niniejszą skargę podziela tym samym pogląd sformułowany w judykaturze, że nieuprawniona jest taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w myśl której osoba sprawująca opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, o której mowa w art. 128 k.r.o., traci prawo do świadczenia z uwagi na fakt pozostawania osoby, nad którą sprawuje opiekę w związku małżeńskim, albowiem literalne odczytywanie normy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych niweczyłoby skutki wyroków Trybunału Konstytucyjnego (por. wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2009 r. l OSK 772/09, wyrok NSA z dnia 30 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 115/10, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 11 marca 2009 r., sygn. akt II SA/Ol 60/09, dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

37 Wyłączenie z kręgu osób uprawnionych do świadczenia małżonka, zdolnego do pracy, ale rezygnującego z zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym współmałżonkiem jest nie do pogodzenia z prokonstytucyjną wykładnią, przy której nie sposób pominąć dorobku Trybunału Konstytucyjnego (por. wyrok NSA z dnia 9 września 2010 r. sygn. akt I OSK 1000/10, lex 744903).

38 Wobec tego w stanie prawnym powstałym na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008r. sygn. akt P 27/07, fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim nie wyklucza możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

39 Na uwagę zasługuje również okoliczność, że Kolegium w zaskarżonej decyzji zmieniło swoje wcześniejsze stanowisko co do wykładni art. 17 ustawy wyrażone w decyzji kasacyjnej. Taka zmienność poglądów prawnych przy rozpoznaniu tej samej sprawy nie zasługuje na aprobatę, gdyż podważa zaufanie obywateli do organów Państwa, o którym mowa w art. 8 k.p.a.

40 Mając na względzie powyższe Sąd stwierdził, że organy obu instancji naruszyły przepisy prawa materialnego, tj. art. 3 ustawy zmieniającej oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu złożenia wniosku w sposób mający wpływ na wynik niniejszej sprawy.

41 W ramach ponownego rozpoznania wniosku skarżącej, organ administracji winien dokonać interpretacji przepisów prawa materialnego z uwzględnieniem oceny prawnej wyżej prezentowanej przez Sąd, nie pomijając rozważań na temat przesłanki pozytywnej warunkującej przyznanie wnioskowanego świadczenia .

42 W tych okolicznościach Wojewódzki Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a i art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił decyzje organów obu instancji.