Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 16 grudnia 2009 r., II SA/Sz 1178/09

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 16 grudnia 2009 r., II SA/Sz 1178/09

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Gebel, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Sędzia NSA Elżbieta Makowska /spr./, Protokolant Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 grudnia 2009 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Gminy i Miasta z dnia [...] r. Nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej A. M. kwotę [...] złote tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Uzasadnienie

2 Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Zastępca Kierownika Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej działający z upoważnienia (zarządzenie Nr [...]z dnia [...]r.) Burmistrza Gminy i Miasta, na podstawie art. 104 i art. 107 § 1 Kpa oraz art. 16 ust. 6, art. 30 ust. 1, 2 pkt 1, ust. 7, 8, 9, art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2003r. Nr 228 poz. 2255 ze zm.), rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 czerwca 2007r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne – nałożył na A. M. obowiązek zwrotu nienależnie pobranego od dnia [...]. do dnia [...]. zasiłku pielęgnacyjnego przyznanego R. G. tj. kwoty [...]zł. wraz z ustawowymi odsetkami w kwocie [...]zł.

3 W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że decyzją z dnia [...]r. Kierownik Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej przyznał zasiłek pielęgnacyjny R. G. z tytułu niepełnosprawności. W dniu [...]r. do organu wpłynęło pismo z ZUS informujące, że od dnia [...]r. jest pobierany dodatek pielęgnacyjny. Decyzją z dnia [...]r. Zastępca Kierownika uchylił zasiłek pielęgnacyjny od [...]r. W tym stanie rzeczy organ uznał, że zasiłek pielęgnacyjny pobrany przez A. M. przyznany R. G. w okresie od [...]r. do [...]r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi.

4 Powyższa decyzja doręczona została A. M. w dniu [...]r. W dniu [...]r. A. M. wniosła do Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej pismo (bez oznaczenia tytułu), w którym oświadczyła, że kwotę dodatku pielęgnacyjnego przyznanego na rzecz niepełnosprawnego brata R. G., którego jest opiekunem prawnym, pobrała "z pełną nieświadomością". Urzędniczka która przyjęła "wniosek wraz z dokumentami, o które prosiła otrzymała akceptując je, bez żadnych dodatkowych informacji". W dalszej części pisma strona powołała się na brak szczegółowej znajomości przepisów oraz wyraziła brak akceptacji sytuacji, w której za błędy urzędniczki ma ponosić konsekwencje. W końcowej części pisma A. M. wniosła aby w tej sytuacji umorzono tę "niewyobrażalnie" dużą sumę.

5 Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] Zastępca Kierownika Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej działający z upoważnienia Burmistrza Gminy i Miasta (zarządzenie Nr [...]z dnia [...]r.), wydaną na podstawie art. 104 i art. 107 § 1 Kpa oraz art. 16 ust. 1, 2, 3, art. 30 ust. 1, 2 pkt 1, ust. 9, art. 32 ust. 1, ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2003r. Nr 228 poz. 2255 ze zm.), rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 czerwca 2007r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne – odmówił A. M. umorzenia kwoty [...]zł. wraz z odsetkami w wysokości [...]zł. tytułem nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego za okres [...].

6 W uzasadnieniu decyzji organ powołał się na decyzję z dnia [...]r. zobowiązującą do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego i odnosząc się do wniosku A. M. z dnia [...]r. o umorzenie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego stwierdził, że z przeprowadzonego wywiadu wynika, że w rodzinie wnioskodawczyni dochód na osobę w rodzinie wynosi [...]zł. Według organu, trudna sytuacja zdrowotna rodziny opisana we wniosku powoduje, że Kierownik MGOPS na wniosek A. M. może rozłożyć na raty zwrot nienależnie pobranego świadczenia.

7 A. M. wniosła odwołanie od powyższej decyzji, w którym zakwestionowała zasadność nałożonego obowiązku zwrotu pobranego świadczenia, a także odmowę umorzenia żądanej przez organ kwoty i ponownie wniosła o "umorzenie tej zaległości".

8 Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...]r. Nr [...] działając na podstawie art. 158 § 1 pkt 1 Kpa oraz art. 16 ust. 6 w związku z art. 30 ust. 1 i 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 223 poz. 1456 z późn. zm.), po rozpatrzeniu odwołania – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

9 Z uzasadnienia decyzji wynika, że według organu odwoławczego, kwestia zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego za okres [...], a w konsekwencji obowiązku zwrotu kwoty [...]zł. wraz z ustawowymi odsetkami w kwocie [...]zł. została rozstrzygnięta ostatecznie decyzją organu I instancji z dnia [...]r.

10 Kolegium wyjaśniło stronie, iż osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego nie przysługuje zasiłek pielęgnacyjny, tym samym bezsprzeczny jest zwrot nienależnie pobranego świadczenia. Wskazując na treść art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz na rozpatrzenie przez organ I instancji całokształtu zebranego materiału dowodowego, organ odwoławczy uznał, że nie narusza prawa decyzja organu I instancji wyrażająca stanowisko, że nie zachodzą szczególne przesłanki pozwalające na uwzględnienie wniosku o umorzenie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego oraz odsetek bowiem sytuacja finansowa A. M. umożliwia jej spłatę wymaganych należności.

11 A. M. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę, w której wyżej opisanej decyzji ostatecznej zarzuciła:

12 1) naruszenie prawa materialnego w szczególności art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych,

13 2) naruszenie prawa materialnego w szczególności art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 marca 1990r. o samorządzie gminnym,

14 3) naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności art. 6 oraz art. 107 § 1 i 3 Kpa,

15 4) "naruszenie interesu prawnego skarżącej polegającego na rozpoznaniu sprawy administracyjnej w przedmiocie umorzenia kwoty [...]zł. wraz z ustawowymi odsetkami w wysokości [...]zł. tytułem nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego za okres [...]r. w oparciu o przepisy prawa".

16 Na tej podstawie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji z dnia [...]r. oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

17 W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że decyzje organów obu instancji nie spełniają elementów decyzji administracyjnej o których mowa w art. 107 Kpa poprzez brak uzasadnienia faktycznego, brak odniesienia się przez organ odwoławczy do zarzutów odwołania, brak oznaczenia organu, który wydał decyzję w I instancji. Nadto skarżąca podkreśliła, że żaden organ nie rozpoznał jej pisma z [...]r. (data wpływu do organu [...]r.), które traktowała jako odwołanie od decyzji organu I instancji z dnia [...]r. nakładającej na nią obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.

18 Odpowiadając na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i stwierdziło między innymi, że "rozumie stanowisko strony, iż zwrot kwoty stanowić będzie obciążenie budżetu rodziny, nie mniej jednak nienależnie pobrane świadczenia podlegają zwrotowi". Według Kolegium strona we wskazanym piśmie z dnia [...]r. skierowanym do organu stara się zaistniałą sytuacją tj. przyznaniem świadczenia obciążyć urzędnika, a przecież obowiązkiem strony było również przeczytanie informacji zawartej we wniosku podpisanym w dniu [...]r., iż osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego – zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje.

19 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

20 Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji, dokonana według kryterium zgodności z prawem wynikającego z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), wykazała zasadność skargi.

21 Podstawę prawną zaskarżonej decyzji umożliwiającą umorzenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych stanowi art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U .Nr 228, poz. 2255 ze zm.). W myśl tego przepisu, organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Niewątpliwie posłużenie się w cyt. przepisie przez ustawodawcę określeniem, iż organ "może" podjąć opisane rodzaje rozstrzygnięć, oznacza, że decyzja w tym zakresie jest pozostawiona jego uznaniu. Jako że decyzja ta ma charakter uznaniowy, to nakłada na organ obowiązek jej należytego uzasadnienia, z którego winny wynikać przesłanki jakimi kierował się podejmując takie a nie inne rozstrzygnięcie w sprawie. Przeprowadzona w tym zakresie analiza treści zaskarżonej decyzji doprowadziła Sąd do stwierdzenia, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchybiło w tym zakresie obowiązkowi wynikającemu z art. 107 § 3 k.p.a., co trafnie zarzucono w skardze.

22 Część zaskarżonej decyzji, mająca stanowić jej uzasadnienie, zawiera przedstawienie tego, co ustalił organ I instancji. Tymczasem co do istoty sprawy, którą powinno być rozważenie zasadności wniosku skarżącej o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, Kolegium w istocie nie odniosło się. W tym zakresie, własne stanowisko i rozważania organu odwoławczego ograniczyły się do stwierdzenia, że decyzja organu I instancji jest zgodna z obowiązującym prawem, bowiem skoro odwołująca pobrała nienależnie świadczenia rodzinne to jest obowiązana do ich zwrotu.

23 Zdaniem Sądu, takie działanie organu odwoławczego nie jest zgodne z prawem. Organ odwoławczy w ogóle nie wskazał jakie ustalenia legły u podstaw podjęcia decyzji i jakimi kryteriami kierował się organ badając możliwości płatnicze skarżącej, jak ocenił jej sytuację dochodową, rodzinną, zakres obowiązków związanych z sytuacją zdrowotną rodziny.

24 Przede wszystkim jednak Kolegium, nie zwróciło należytej uwagi na treść pisma skarżącej z dnia [...]r. (karta [...] akt administracyjnych organu I instancji), które strona określiła w skardze mianem odwołania. Pismo to wniesione zostało do organu I instancji z zachowaniem 14-dniowego terminu przewidzianego w art. 129 § 2 Kpa dla wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji i wyraźnie nawiązuje do decyzji z dnia [...]r. orzekającej obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia oraz kwestionuje zasadność takiego obowiązku. Zdaniem Sądu, zarówno z uzasadnienia tego pisma jak i daty jego sporządzenia wynika, że intencją strony było nie tyle, a przynajmniej nie tylko, umorzenie kwoty [...]zł wraz z odsetkami, lecz skontrolowanie przez organ odwoławczy zasadności decyzji nakazującej zwrot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.

25 W orzecznictwie sądowo-administracyjnym wielokrotnie podkreślano, że pismo strony wniesione w terminie odwołania wyrażające niezadowolenie z decyzji nieostatecznej należy traktować jak odwołanie, a w razie wątpliwości należy kwestię tą wyjaśnić w trybie art. 64 § 2 Kpa (vide wyrok NSA z 26.11.1999r. IV SA 1512/98 – LEX nr 48178, wyrok SN z 20.06.1996r. III ARN 14/96 – OSNAPiUS 1997, Nr 2, poz. 16). Nie jest przy tym konieczne zatytułowanie pisma jako odwołania (wyrok NSA z 22.01.1988r. SA/Wr 815/87 – ONSA 1988 Nr 1 poz. 31) jak również zaadresowanie pisma do organu I instancji nie wyklucza dopuszczalności potraktowania pisma jako odwołania (wyrok NSA z 2.06.1999r. I SA 1511/98 – LEX nr 48570).

26 Skoro skarżąca złożyła odwołanie od decyzji organu I instancji z dnia [...]r., Nr [...]nakazującej zwrot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, to przed ewentualnym rozważeniem możliwości umorzenia tychże świadczeń, w pierwszej kolejności należało rozpoznać odwołanie skarżącej z dnia [...]r. Ustalenia te prowadzą do wniosku, że przedwczesne było orzekanie przez organy obu instancji w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń.

27 W takim stanie sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze winno przede wszystkim rozpatrzyć odwołanie skarżącej od decyzji wydanej z up. Burmistrza Gminy i Miasta przez Zastępcę Kierownika Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...]r. i ewentualnie, w zależności od ostatecznego wyniku tej sprawy, nadać bieg wnioskowi A. M. o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń.

28 Należy zauważyć, że nie budzi zastrzeżenia oznaczenie organu, bowiem w podstawie prawnej decyzji organu I instancji jest wymieniony akt normatywny tj. zarządzenie Burmistrza Gminy i Miasta upoważniające – zgodnie z art. 20 ust. 3 ustawy – do wydania decyzji Zastępcę Kierownika Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej. W tej sytuacji – wbrew zarzutom skargi – możliwe jest określenie organu właściwego tj. Burmistrza Gminy i Miasta.

29 Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie stwierdzając naruszenie przez organy przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w pkt I sentencji. Orzeczenie w pkt II sentencji wyroku oparte zostało o przepis art. 152 tej ustawy. W przedmiocie kosztów związanych ze stawiennictwem strony na rozprawę (pkt III sentencji wyroku) Sąd orzekł zgodnie z art. 200 p.p.s.a.