Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 9 grudnia 2021 r., I SA/Rz 599/21

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 9 grudnia 2021 r., I SA/Rz 599/21

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Jacek Surmacz, Sędzia WSA Piotr Popek, Sędzia WSA Jarosław Szaro /spr./, Protokolant ref. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2021 r. spraw ze skarg E.D. na decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ← z dnia [...] sierpnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 roku ← z dnia [...] października 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za marzec i maj 2020 roku uchyla zaskarżone decyzje.

Uzasadnienie

2 E.D. (dalej: skarżąca, wnioskodawczyni, płatniczka) poddała kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiające jej zwolnienia, na zasadach określonych w ustawie z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze zm.; dalej zwana jako: ustawa kowidowa), z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe, wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy :

3 1) z [...] października 2020 r. nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Zakładu z [...] sierpnia 2020 r. nr [...], dotyczącą należności za kwiecień 2020 r. (skarga zarejestrowana pod sygn. I SA/Rz 599/21),

4 2) z [...] października 2020 r. nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Zakładu z [...] sierpnia 2020 r. nr [...], [...] dotyczącą należności za marzec i maj 2020 r. (skarga zarejestrowana pod sygn. I SA/Rz 812/21).

5 Powyższe skargi Sąd połączył na rozprawie w dniu 9 grudnia 2020 r. do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia, ponieważ sprawy te pozostawały ze sobą w związku, o jakim mowa w art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325) dalej: "p.p.s.a.".

6 Z przedłożonych Sądowi akt sprawy wynikało, że powodem wydania negatywnych dla płatniczki decyzji było ustalenie, że w przepisanym terminie, do 30 czerwca 2020 r., nie złożyła wymaganych dokumentów rozliczeniowych. Takie wpłynęły do organu dopiero 3 lipca 2020 r. W decyzji nr [...], [...], dotyczącej należności za marzec i maj 2020 r., zawarto także informację o anulowaniu informacji z 15 lipca 2020 r. o zwolnieniu płatniczki z obowiązku opłacenia ww. należności (numery pism nr [...], [...], [...]; przedłożone na wezwanie Sadu do akt o sygn. I SA/Rz 812/21).

7 We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy płatniczka podniosła, że będąc w placówce ZUS w lutym 2020 r. otrzymała informacje, że nie musi składać żadnych innych (dodatkowych) dokumentów. Gdy na początku lipca 2020 r. otrzymała telefon z ZUS niezwłocznie złożyła wymagane dokumenty. Podniosła też, że wysokość składek nie uległa zmianie i była taka, jak w styczniu i lutym 2020 r.

8 Opisanymi na wstępie decyzjami Zakład podtrzymał dotychczasowe rozstrzygnięcia. Podkreślono, że w art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID postanowiono, że warunkiem uzyskania zwolnienia było przesłanie deklaracji rozliczeniowej i imiennych raportów miesięcznych do dnia 30 czerwca 2020 r. Wnioskodawczyni nie była zwolniona z tego obowiązku na zasadach określonych w art. 47 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Zachowanie tego terminu było warunkiem pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Od 1 stycznia 2019 r. płatniczka dokonała zgłoszenia do ubezpieczeń, a podstawa wymiaru składek uzależniona była od przychodu. Z tego powodu ciążył na niej obowiązek przekazania do ZUS informacji o wysokości przychodu uzyskanym w poprzednim roku oraz najniższej podstawie wymiaru składek, w deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA cz. II składanej za styczeń. W związku ze zmianą przepisów od 1 lutego 2020 r. osoby, które spełniały warunki i ustalały najniższą podstawę wymiaru na ubezpieczenia społeczne w 2020 r. powinny dodatkowo złożyć razem z dokumentami rozliczeniowymi składanymi za luty dokument ZUS DRA cz. II z podaniem zastosowanej formy opodatkowania, kwoty rocznego przychodu i dochodu oraz kwoty podstawy wymiaru składek. W 2020 r. obowiązywały bowiem dwie podstawy wymiaru składek: za styczeń oraz za okres od lutego do grudnia. Dokumenty za styczeń 2020 r. złożono 4 lutego, natomiast pozostałe za luty, marzec, kwiecień i maj 2020 r. dopiero 3 lipca 2020 r.

9 W skargach zażądano zmiany decyzji Zakładu i przywrócenia skarżącej możliwości skorzystania ze zwolnienia. Podniesiono, że podczas składania wniosku o zwolnienie nie poinformowano jej o obowiązkach złożenia dodatkowych dokumentów. Także podczas rozmowy telefonicznej nie informowano jej o takich obowiązkach. Dlatego jak co rok złożyła deklarację za styczeń i nie była świadoma ciążącego na niej obowiązku, a opłaca składki tylko na własne ubezpieczenie. Po otrzymaniu informacji o zaległych dokumentach niezwłocznie dopełniła ciążącego na niej obowiązku. Podkreśliła, że mieszka w małej miejscowości i nie ma dostępu do Internetu, przez co nie dotarły do niej informacje o rzeczonych wymogach.

10 W odpowiedzi Zakład wniósł o oddalenie skarg, podtrzymując stanowisko wyrażone w decyzjach.

11 Wojewódzki Sąd Administracyjny miał na uwadze, co następuje:

12 Skargi są uzasadnione i muszą skutkować uchyleniem zaskarżonych decyzji.

13 ZUS prowadząc postępowanie naruszył przepisy prawa procesowego, a uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

14 W obydwóch sprawach zakończonych zaskarżonymi decyzjami zaistniał analogiczny stan faktyczny i prawny i w związku z tym skargi zostaną omówione łącznie. Odnośnie wszystkich trzech miesięcy ( marzec – maj 2020 ), skarżąca E.D. zwróciła się do ZUS o umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy. Podstawą odmownych decyzji obejmujących miesiące marzec i maj oraz kwiecień ( druga decyzja ) było nie spełnienie przesłanki zawartej w przepisie art. 31zq ust.2 ustawy kowidowej, który ustanawia konieczność złożenia dokumentów w postaci deklaracji rozliczeniowej lub raportów miesięcznych za okres od marca do maja 2020 roku , najpóźniej do dnia 30 czerwca 20209 r. chyba, że ubezpieczony jest od składania takich dokumentów zwolniony.

15 W przedmiotowej sprawie ZUS ustalił, że skarżąca powinna złożyć deklarację rozliczeniowa za styczeń 2020 roku ( co faktycznie uczyniła ) i w stanie prawnym obowiązującym w tym momencie byłoby to wystarczające i nie musiała ona z uwagi na wysokość zadeklarowanego dochodu oraz rodzaj ubezpieczenia składać comiesięcznych dokumentów.

16 Tylko na skutek zmiany przepisów ( czego skarżąca nie była świadoma ) powinna ona złożyć wraz z deklaracją lutową dokument ZUS DRA z podaniem zastosowanej formy opodatkowania w kalendarzowym roku poprzednim, kwoty rocznego przychodu i rocznego dochodu uzyskanego w okresie obowiązywania danej formy opodatkowania, kwoty podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe ustalonej na dany rok kalendarzowy, co powodowało zaistnienie w roku 2020 dwóch podstaw wymiaru składek: za styczeń oraz okres od lutego do grudnia.

17 Pani E.D. dokumentów tych nie złożyła ani w terminie dla złożenia deklaracji lutowej w roku 2020, ani też w terminie określonym w art. 31zq ust.3 ustawy kowidowej. Dopiero zwrócenie się do niej z zapytaniem przez organ ZUS już po upływie tego ostatniego terminu spowodowało natychmiastowe złożenie tych dokumentów. Nastąpiło to jednak z uchybieniem terminu z art. 31 zq ust.3 ustawy kowidowej.

18 Procedowanie ZUS w przedmiotowej sprawie nie było jednak zgodne z prawem i miało to wpływ na wynik sprawy.

19 Po pierwsze należy wskazać, że zgodnie z twierdzeniami ZUS w sytuacji, gdy nie wpłynęła obowiązkowa deklaracja czy tez dokumenty, które powinny zostać złożone w terminie dla deklaracji za luty 2020 r. to rolą ZUS było podjęcie czynności zmierzających do ustalenia tego przyczyn. Można w tym zakresie wskazać na treść przepisu art. 48b usus, w których przewidziano cały szereg uprawnień ZUS do działania z urzędu, w tym do podejmowania czynności związanych z zobowiązaniem ubezpieczonego do ponownego złożenia dokumentów , które nie zostały odnotowane w systemie informatycznym ZUS ( art.48b ust. 3 usus ).

20 Po drugie należy zważyć na treść przepisu art. 79a kpa wprowadzającego zasadę lojalności procesowej organu wobec strony postępowania. W myśl tego przepisu organ jest zobowiązany wskazać wnoszącemu podanie, że uważa iż nie występują przesłanki do pozytywnego załatwienia tego podania i umożliwić wnoszącemu uzupełnienie w rozsądnym terminie tego braku ( o ile oczywiście brak ten jest uzupełnialny ).

21 W przedmiotowej sprawie skarżąca wniosła o zwolnienie z obowiązku opłacenia składek w dniu 23 kwietnia 2020 r. ( data wpływu do organu ), a zatem jeszcze przed upływem terminu określonego w art. 31 zq ust. 3 ustawy kowidowej. Organ miał więc możliwość wskazania skarżącej, że w terminie do złożenia dokumentów za luty 2020r. nie złożyła nowych, wymaganych przez przepisy dokumentów. Niewątpliwie zwrócenie uwagi skarżącej już wówczas, a nie dopiero po upływie tego terminu w dniu 30 czerwca 2020 r. czyniło by zadość wskazanym tutaj przepisom, a jednocześnie zapobiegło by upływowi tego terminu. Ponieważ nie poczynienie w tym zakresie stosownych czynności stanowi naruszenie zasad procedowania przez organ sąd uznał, że do naruszenia tego terminu z 30 czerwca 2020 r. doszło na skutek działania organu, a to z kolei musi skutkować uchyleniem zaskarżonych decyzji.

22 W ponownym postępowaniu organ weźmie pod uwagę powyższe uwagi i, o ile nie zachodzą ku temu inne przeszkody, przyzna pomoc skarżącej. Naruszenie przepisów procedury spowodowało bowiem dla niej niekorzystne skutki, których konsekwencji ponosić nie powinna.

23 Podstawa orzeczenia jest przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

24 Wyrok nie zawiera rozstrzygnięcia o kosztach postępowania, ponieważ skarżąca nie była reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, a sprawa sądowa zainicjowana jej skargą z mocy art. 239 § 1 pkt 1 lit. e) p.p.s.a. była wolna od kosztów sądowych. Nie przedłożono natomiast zestawienia wydatków.