Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 13 maja 2021 r., I SA/Rz 151/21

postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 13 maja 2021 r., I SA/Rz 151/21

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S.WSA Jacek Boratyn, Sędzia WSA Piotr Popek /spr./, Sędzia WSA Jarosław Szaro, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 maja 2021 r. sprawy ze skargi "A." S.A. z siedzibą w O. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie długu celnego - p o s t a n a w i a - 1) odrzucić skargę, 2) zarządzić zwrot od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na rzecz skarżącej "A." S.A. z siedzibą w O. kwoty 400 (czterysta) złotych uiszczonej tytułem wpisu od skargi.

Uzasadnienie

2 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej (dalej: DIAS), po rozpatrzeniu odwołania "A" SA z siedzibą w O. (dalej: spółka, skarżąca) od decyzji Naczelnika Urzędu Celno-Skarbowego (dalej: NPUCS), decyzją z dnia [...] grudnia 2020r., nr [...], uchylił decyzję NPUCS z [...]sierpnia 2020r., nr [...], którą stwierdzono powstanie długu celnego w przywozie w kwocie 11 449 zł w związku z usunięciem spod dozoru celnego towarów, podlegających należnościom przywozowym, objętych procedurą tranzytu wg. T1 MRN [...], z dnia 28 sierpnia 2015r. – w części dotyczącej określenia kwoty wynikającej z długu celnego i określił tę kwotę w wysokości 11 422 zł, w pozostałym zakresie utrzymał decyzję organu I instancji w mocy.

3 W piśmie z dnia 27 lipca 2020r. (data wpływu do organu: 31 lipca 2020r.) radca prawny T.Z. zgłosił organowi I instancji przystąpienie do sprawy

4 w przedmiocie długu celnego w charakterze pełnomocnika spółki, przedkładając umocowanie do działania w jej imieniu w sprawie, nie tylko przed organami administracji publicznej, ale również sądami administracyjnymi.

5 W dokumencie zawierającym umocowanie dla pełnomocnika wskazano, że obejmuje on w szczególności uprawnienie do działania imieniem spółki w sprawie oznaczonej sygnaturą spraw [...], prowadzonej przez NPUCS.

6 Odwołanie od decyzji NPUCS spółka wniosła samodzielnie, niemniej jednak nie wypowiedziała udzielonego radcy prawnemu T. Z. pełnomocnictwa.

7 DIAS prowadząc postępowanie odwoławcze, wysyłaną do strony korespondencję kierował bezpośrednio do niej, z pominięciem pełnomocnika. Podobnie wydaną w sprawie decyzję z dnia [...] grudnia 2020r. skierował także bezpośrednio do spółki, która odebrała ją 28 grudnia 2020r.

8 Skargę na decyzję z [...] grudnia 2020r. wniosła spółka (w ustawowym terminie do dokonania tych czynności), domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji

9 i umorzenia postępowania w sprawie, ewentualnie uchylenia zaskarżonej decyzji

10 i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

11 Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła w szczególności naruszenie art. 145 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2020r. poz. 1235 z późn. zm., zwanej dalej: Ordynacją) w zw. art. 73 ustawy z dnia 19 marca 2004r. – Prawo celne (Dz. U. z 2020r. poz. 1382 – zwane dalej: Prawem celnym) poprzez pominięcie ustanowionego w sprawie pełnomocnika i doręczenie zaskarżonej decyzji bezpośrednio skarżącej.

12 DIAS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

14 Zgodnie z art. 52 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo

15 o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., zwanej dalej: P.p.s.a.) skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka. W myśl zaś art. 52 § 2 P.p.s.a. przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie.

16 Skargę wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie albo aktu, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4a (art. 53 § 1 P.p.s.a.).

17 Mając na uwadze przytoczoną wyżej regulację stwierdzić należy, że stronie przysługuje skarga do sądu administracyjnego na decyzję, która jest ostateczna

18 w administracyjnym toku instancji, co do zasady, w skutek rozpatrzenia przez właściwy organ wniesionego w sprawie przez nią środka odwoławczego.

19 W niniejszej sprawach skarżąca skorzystała z przysługującego jej prawa do wniesienia odwołania od decyzji NPUCS, w następstwie czego DIAS decyzją z [...] grudnia 2020r. uchylił w części to rozstrzygnięcie i określił kwotę wynikającą z długu celnego powstałego w związku z usunięciem spod dozoru celnego towarów. Fakt wydania (podpisania) decyzji przez organ odwoławczy jest bezsporny między stronami, podobnie jak to, że do doręczenia decyzji doszło z naruszeniem art. 145 § 2 Ordynacji. DIAS w odpowiedzi na skargę nie neguje działania skarżącej w sprawie poprzez pełnomocnika, jednakże wspierając swoją argumentację przykładami wyroków sądów administracyjnych podkreśla, że spółka miała zagwarantowaną możliwość zaskarżenia decyzji, skoro z uprawnienia tego skorzystała, wnosząc skargę w sprawie.

20 Tak więc, mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że spór pomiędzy spółką a organem toczy się wokół konsekwencji doręczenia decyzji z pominięciem pełnomocnika, wbrew art. 145 § 2 Ordynacji.

21 Zgodnie z art. 145 § 2 Ordynacji, który znajdował zastosowanie w tym przypadku, jeżeli ustanowiono pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi pod adresem wskazanym w pełnomocnictwie.

22 Prawne konsekwencje doręczenia decyzji bezpośrednio stronie, z pominięciem prawidłowo umocowanego i działającego w sprawie pełnomocnika (z czym mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie) są przedmiotem rozbieżnych ocen sądów administracyjnych, z Naczelnym Sądem Administracyjnym włącznie. Niektóre sądy przyjmują bowiem, że czym innym jest brak doręczenia decyzji, a czym innym jego wadliwe doręczenie, wobec czego należy oceniać każdorazowa wpływ wadliwego doręczenia na wynik sprawy, w kontekście skutków jakie dana decyzja wywiera na zakres praw i obowiązków strony (wyrok NSA z dnia 29 listopada 2019 r., sygn. I GSK 194/17 – dost. CBOiS – orzeczenia.nsa.gov.pl). Inne natomiast stoją na stanowisku, że przepis art. 145 § 2 Ordynacji nie dopuszcza żadnych wyjątków i zgodnie z zasadą oficjalności doręczeń obarcza organy prowadzące postępowanie obowiązkiem doręczania wszystkich pism procesowych pełnomocnikowi ustanowionemu w sprawie (wyr. NSA z 17 września 2020r., sygn. I FSK 1658/17, 17 stycznia 2020r., sygn. II FSK 2269/18, 3 grudnia 2019r., sygn. II FSK 3728/17, 14 marca 2018r., sygn. 23 listopada 2017r., sygn. I GSK 2262/15 – wszystkie dost. w CBOiS). Od dnia powiadomienia organu o ustanowieniu pełnomocnika powinien mieć on bowiem zapewniony udział w postępowaniu jak strona, a pominięcie pełnomocnika strony w czynnościach postępowania jest równoznaczne z pominięciem strony i wywołuje te same skutki prawne. Pominięcie pełnomocnika w toku czynności postępowania podatkowego, uniemożliwia stronie ochronę jej praw i interesów oraz otrzymanie ochrony prawnej, jaką powinna uzyskać w demokratycznym państwie prawa. Strona postępowania administracyjnego, ustanawiająca pełnomocnika, chroni się przed skutkami nieznajomości prawa, a jeżeli organ administracji pomija pełnomocnika w toku czynności postępowania administracyjnego, to niweczy skutki staranności strony w dążeniu do ochrony swych praw i interesów oraz otrzymania takiej ochrony prawnej, jaką powinna ona uzyskać w państwie prawa.

23 Tak więc, zgodnie z poglądem NSA, wyrażonym między innymi w wyroku 17 września 2020r., sygn. I FSK 1658/17, doręczenie pisma bezpośrednio stronie

24 w sytuacji, w której działa ona w sprawie poprzez swojego pełnomocnika, nie wywołuje żadnych skutków, nie tylko procesowych, ze wszystkimi tego konsekwencjami.

25 Sąd z niniejszym składzie zgadza się z tym poglądem, albowiem znajduje on uzasadnienie w obowiązujących regulacjach prawnych, dotyczących prowadzenia postępowania podatkowego oraz odpowiednio stosowanych w postepowaniach

26 w sprawach celnych (z mocy art. 73 Prawa celnego). Jak stanowi bowiem art. 212 zd. 1 Ordynacji, organ podatkowy, który wydał decyzję, jest nią związany od chwili jej doręczenia. W tym miejscu należy zaznaczyć, że za takie doręczenie można uznać jedynie doręczenie prawnie skuteczne, a więc zgodne z regulacjami prawa formalnego, tj. między innymi z art. 145 § 2 Ordynacji.

27 Tak więc dopiero w następstwie prawidłowego, tj. zgodnego z prawem, doręczenia, decyzja wchodzi do obrotu prawnego. A contrario decyzja która nie została w taki sposób doręczona nie posiada takiego statusu, a w związku z tym uznać ją należy za decyzję nieistniejącą. Tym samym na tego rodzaju decyzję nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego.

28 Sąd podziela także stanowisko NSA, wyrażone w wyroku z 11 kwietnia 2017r., sygn. I FSK 1453/15 (dost. CBOiS), że sprzeczne z art. 145 § 2 Ordynacji doręczenie decyzji stronie z pominięciem jej ustanowionego pełnomocnika nie wywołuje żadnych skutków prawnych, brak jest też podstaw do dywagacji na temat wpływu tego uchybienia na wynik sprawy, w aspekcie braku ujemnych skutków procesowych tego uchybienia dla strony. Oczywistym jest bowiem, że procedowanie nad nieistniającą

29 w obrocie prawnym decyzją, a zatem gdy brak jest przedmiotu zaskarżenia, zawsze ma istotny wpływ na wynik sprawy, spełniając znamiona rażącego naruszenia prawa po myśli art. 247 § 1 pkt 3 Ordynacji.

30 W kwestii nie tylko procesowych, ale także materialnoprawnych skutków wadliwego doręczenia Naczelny Sąd Administracyjny wypowiedział się także

31 w uchwale z 19 marca 2019r., sygn. I FPS 3/18 (dost. w CBOiS), stwierdzając, że przepisy dotyczące doręczeń mają m.in. funkcje gwarancyjne dla strony. Strona po to ustanawia pełnomocnika, aby ten prowadził jej sprawę. Jest to wyraz staranności

32 w zakresie prowadzenia swych spraw. To pełnomocnik procesowy ma w sposób profesjonalny pilnować w toku postępowania interesów podatnika. Strona może nie mieć świadomości, a przede wszystkim wiedzy, w zakresie skutków prawnych otrzymanej informacji, że z określonym co do daty dniem, na skutek przesłanki z art. 70 § 6 pkt 1 Ordynacji, nastąpiło zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego podatnika za wskazany okres rozliczeniowy. Stąd też wszelkie pisma kierowane przez organ podatkowy powinny być kierowane do pełnomocnika. Doręczenie wprawdzie jest czynnością materialno-techniczną, regulowaną przez przepisy procesowe, wywołuje jednak daleko idące skutki materialnoprawne. W przypadku bowiem doręczenia zawiadomienia o prawidłowej treści, które spełnia przesłanki formalne oraz przesłanki materialnoprawne, co do rzeczywistego przebiegu zdarzeń (...) W żaden sposób zatem nie można uchybienia w zakresie naruszenia art. 145 § 2 Ordynacji oceniać w charakterze wpływu na wynik sprawy. Brak prawidłowego doręczenia zawsze w sposób istotny rzutuje na rozstrzygnięcie. Przyjęcie zaś odmiennej tezy, że naruszenie tego przepisu

33 w określonym stanie faktycznym może nie mieć wpływu na wynik sprawy, niweczyłoby funkcje gwarancyjne art. 145 § 2 Ordynacji.

34 Mając na uwadze powyższe stwierdzić więc należy, że na gruncie niniejszej sprawy, uchybienie przez organ odwoławczy zasadom dotyczącym doręczania pism, w tym wypadku decyzji, stronie, z pominięciem jej pełnomocnika, działającego za nią w sprawie, stanowi naruszenie art. 145 § 2 w zw. z art. 212 Ordynacji i jako takie pociąga również materialnoprawne skutki. W tej sytuacji nie sposób jest uznać, że zaskarżona decyzja weszła do obrotu prawnego i że istnieje jako ostateczna

35 w administracyjnym toku instancji decyzja, od której stronie (jej adresatowi) przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Walor taki rozstrzygnięcie to uzyska dopiero po jego prawidłowym – zgodnym z prawem doręczeniu. W konsekwencji więc wniesiona przez spółkę skarga jest przedwczesna, gdyż została złożona na nieistniejącą decyzję.

36 Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. sąd odrzuci skargę jeżeli jej wniesienie jest niedopuszczalne z innych przyczyn niż wskazane w pkt 1-5a. Niedopuszczalna jest zaś skarga spółki, która została wniesiona na nieistniejące rozstrzygnięcie.

37 Godzi się zauważyć, że w analogicznej sprawie o sygn. akt I SA/Rz 75/21, dotyczącej tej samej spółki tut. Sąd zajął identyczne stanowisko w postanowieniu z 23 marca 2021r.

38 Mając więc na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. odrzucił skargę.

39 O zwrocie wpisu orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 P.p.s.a., który stanowi, że sąd z urzędu zwraca stronie cały uiszczony wpis od pisma odrzuconego lub cofniętego do dnia rozpoczęcia rozprawy.