Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 23 lipca 2008 r., II SA/Rz 56/08

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 23 lipca 2008 r., II SA/Rz 56/08

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Magdalena Józefczyk Sędziowie NSA Maria Zarębska-Kobak WSA Krystyna Józefczyk /spr./ Protokolant sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 23 lipca 2008 r. sprawy ze skargi Z. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia poprzedniego stanu wód na gruncie I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy z dnia [...] października 2007 r. nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego Z. Ł. kwotę 257 zł /słownie: dwieście pięćdziesiąt siedem złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie

2 II SA/Rz 56/08

U Z A S A D N I E N I E

3 Decyzją z dnia [...] listopada 2007 r., Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 17 pkt 1 oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm. ) - zwanej dalej k.p.a. oraz art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2005 r., Nr 239, poz. 2019 ze zm.) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] października 2007 r.,Nr [...] odmawiającą nakazania K. i Z. D. przywrócenia stanu poprzedniego, poprzez udrożnienie rowu po stronie działki nr 52 w Polanie i doprowadzenie do swobodnego przepływu wód poprzez przywrócenie stanu sprzed wykonania murku ogrodzeniowego.

4 Wnioskiem z dnia 5.10.2004 r. Z. Ł. zwrócił się o usuniecie murku ogrodzeniowego, który uniemożliwił swobodny przepływ wody z działki nr 54 będącej jego własnością na działkę nr 52 niżej położoną.

5 Wójt Gminy decyzją z dnia [...].11.2004 r. nakazał K. i Z. D. usunięcie przeszkody w postaci muru ogrodzeniowego na odcinku rowu odprowadzającego wody opadowe i źródlane z wyżej położonych działek w tym działki nr 54.

6 Po rozpoznaniu odwołania organ odwoławczy utrzymał w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne a następnie wyrokiem z dnia 15 września 2005 r. skargę oddalono.

7 W uzasadnieniu naprowadzono, iż spełnione zostały przesłanki z art. 29 ust. 3 prawa wodnego i rozstrzygnięcia organów obu instancji są zasadne.

8 Następnie w postępowaniu egzekucyjnym doprowadzono do rozebrania części muru ogrodzeniowego przegradzającego rów.

9 Kolejnym wnioskiem z dnia 18 lipca 2006 r. Z. Ł. zwrócił się do Wójta Gminy o wydanie decyzji nakazującej K. i Z. D., właścicielom działki nr 52 położonej w P., usunięcie zmian w odpływie wody poprzez wykonanie udrożnionego rowu po stronie działki nr 52 i doprowadzenie do swobodnego przepływu wód poprzez przywrócenie stanu sprzed wykonania murku ogrodzeniowego na granicy działki nr 52 z działką nr 54, której jest właścicielem.

10 Rozpoznając powyższy wniosek Wójt Gminy decyzją z dnia [...] listopada 2006 r., Nr [...] umorzył postępowanie. W uzasadnieniu wskazał, że sprawa ta była już przedmiotem wcześniejszego postępowania, zakończonego decyzją z dnia [...] listopada 2004 r., Nr [...] nakazującą K. i Z. D. usunięcie murku ogrodzeniowego na odcinku rowu, odprowadzającego wody opadowe i źródlane z nieruchomości położonych wyżej, wybudowanego na granicy działki nr 52 z działką nr 54. Decyzja ta została utrzymana w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r., Nr [...] a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 15 września 2005 r., sygn. akt II SA/Rz 86/05, oddalił skargę na decyzję SKO.

11 Mając powyższe na uwadze Wójt Gminy doszedł do przekonania, że zachodzi tożsamość sprawy i na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. umorzył postępowanie.

12 Z takim stanowiskiem nie zgodziło się Samorządowe Kolegium Odwoławcze, które po rozpoznaniu odwołania Z. Ł., decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r., Nr [...], uchyliło decyzję umarzającą postępowanie i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. Zdaniem organu odwoławczego o ile w sprawie można mówić o tożsamości podmiotowej, to nie ma tożsamości stanu faktycznego. Przedmiotem pierwotnego postępowania był wniosek dotyczący zmiany stosunków wodnych na gruncie spowodowany wybudowaniem murku ogrodzeniowego, podczas gdy przedmiotem niniejszego postępowania jest wniosek dotyczący zmiany stosunków wodnych na gruncie spowodowany zaoraniem koryta rowu odprowadzającego wody.

13 Uwzględniając powyższe wskazania, w ponownie przeprowadzonym postępowaniu Wójt Gminy wydał w dniu [...] marca 2007 r. decyzję Nr [...], w której nakazał K. i Z. D. przekopanie rowu w poprzek działki nr 52 na wysokości rowu przebiegającego przez działkę sąsiednia nr 54, tak aby odebrał wody płynące rowem przez działkę nr 54 i odprowadził te wody na działkę 51/1, graniczącą z działką nr 52 od strony południowej, zgodnie ze stanem sprzed wprowadzenia zmiany stanu wody na gruncie.

14 Decyzja ta stała się ponownie przedmiotem postępowania odwoławczego przed Samorządowym Kolegium Odwoławczym, które tak jak poprzednio uchyliło decyzję i przekazało do ponownego rozpoznania. Tym razem podstawą decyzji kasacyjnej było naruszenie przepisów procesowych, tj. nie doręczenie decyzji pełnomocnikowi strony. Na marginesie organ zwrócił również uwagę na wątpliwości w zakresie prawidłowości ustalenia stanu faktycznego, który nie daje odpowiedzi na pytanie: czy przedmiotowe zagłębienie zwane rowem, jarem, ciekiem wodnym, przebiegające przez sąsiadujące działki jest w rzeczywistości naturalnym zagłębieniem terenu, które następnie zostało sztucznie pogłębione przez właścicieli działek sąsiednich, czy też ma charakter rowu melioracyjnego oraz jakie działania w obrębie rowu mają charakter pierwotny, oddziałujący na sąsiednie grunty. Powyższe konieczne jest do ustalenia kiedy doszło do naruszenia stosunków wodnych na gruncie, czy w chwili pierwotnego przeorania rowu, czy na etapie zaorania działki przez Państwa D..

15 Decyzją z dnia [...] października 2007 r., Nr [...] Wójt Gminy odmówił nakazania K. i Z. D. przywrócenia stanu poprzedniego poprzez udrożnienie rowu po stronie działki nr 52 i doprowadzenia do swobodnego przepływu wód, tj. doprowadzenia do stanu sprzed wykonania murku ogrodzeniowego.

16 Przeprowadzając ponownie postępowanie organ dopuścił dowód z opinii biegłego ds. melioracji wodnych, przeprowadził dowód z oględzin oraz z przesłuchania świadków. W wyniku tak przeprowadzonego postępowania ustalił, że na przedmiotowym gruncie znajduje się ślad rowu ( działka nr 54 - własność Z. Ł.), którym spływa woda z terenów wyżej położonych i dopływa do granicy wspólnej między działkami nr 52 i 54. Woda pochodzi ze źródeł i wysiątków terenowych. Rowu tego nie ma uwzględnionego na mapach katastralnych.

17 Poprzedni właściciele nieruchomości w latach 70-tych ujęli spływające wody w wykopany i utrzymywany przez siebie rów. Następnie kolejną zmianą woda została skierowana w celu zasilenia wybudowanego stawu na działce nr 52.

18 W związku z powyższym zdaniem organu wskutek zaorania działki nr 52 przez K. i Z. D. nie doszło do zmiany stosunków wodnych na gruncie ale do przywrócenia stosunków wodnych zmienionych w latach 70-tych przez poprzednich właścicieli nieruchomości wskutek wykopania rowu.

19 Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Z. Ł. złożył odwołanie, zarzucając organowi naruszenie art. 29 ust. 1 pkt 1 prawa wodnego oraz art. 7 w zw. z art. 138 § 2 k.p.a. polegające na zaniechaniu przeprowadzenia czynności, jakich potrzeba wynikała z zaleceń organu II instancji. W uzasadnieniu wskazał, że ze względu na ukształtowanie terenu, wody źródlane i opadowe z działki 54, stanowiącej jego własność, spływają przez działkę nr 52 należącą do K. i Z. D.. Ten naturalny spływ został ograniczony na skutek wybudowania przez wyżej wymienionych podmurówki oraz praktyczne zlikwidowanie rowu usytuowanego za podmurówką na działce nr 52 przez zaoranie. Sytuacji tej nie zmieniło usunięcie podmurówki, w wykonaniu decyzji nakładającej tej treści obowiązek na K. i Z. D., gdyż urządzony garb ziemny na wysokości usuniętej podmurówki uniemożliwiał spływ wód na wprost. Podał również, że zmiana stosunków wodnych na gruncie nie powodując szkód dla gruntów sąsiednich pozostaje bez znaczenia, istotne znaczenie ma dopiero zmiana takie szkody wyrządzająca. Zatem zmiana w postaci wykopania rowu przez wcześniejszych właścicieli, jako nie powodująca żadnych szkód, nie może być traktowana jako zmiana, o której mowa w art. 29 prawa wodnego, taką zmianą jest dopiero zaoranie przedmiotowego rowu, które jest bezpośrednią przyczyną powstających szkód.

20 Powyższych zarzutów nie podzieliło Samorządowe Kolegium Odwoławcze, które wspomnianą na wstępie decyzją utrzymało zaskarżoną decyzje w mocy. W uzasadnieniu wskazano, że organ I instancji usunął wadę proceduralną jaką dotknięte było postępowanie, ustalił zakres pełnomocnictwa D. Ł., ustalił stan faktyczny sprawy a także to, kiedy doszło do naruszenia stosunków wodnych na gruncie w obrębie działek nr 52 i 54 położonych w P.. Zdaniem organu miało to miejsce przy urządzeniu rowu w latach 70-tych ubiegłego stulecia.

21 Nie podzielając stanowiska organu odwoławczego Z. Ł. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. Nie kwestionując faktu wykonania przez poprzednich właścicieli działek nr 52 i 54 rowu, wskazał, że z uwagi na to, że nie wywoływał on żadnych szkód w zakresie użytkowania działki nr 52 wcześniej obowiązujące przepisy jak i obecne nie dawały podstaw do interwencji. Dopiero działanie K. i Z. D., polegające na zaoraniu rowu i wykonaniu garbu na wysokości przerwy w podmurówce spowodowało zmianę stanu wody, która wywołała szkody na działce nr 54 należącej do skarżącego.

22 W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

23 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

24 Skarga zasługuje na uwzględnienie.

25 Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami administracji rządowej /§ 1/.

26 Kontrola ta sprawowana jest co do zasady pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej /§ 2/.

27 Zakres kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. nr 153, poz. 1270/ stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną /§ 1/.

28 Sąd uwzględnia skargę jeżeli dopatrzy się naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania oraz inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć wpływ na wynik sprawy – art. 145 § 1 pkt 1a, b, c p.p.s.a.

29 Materialno-prawną podstawą rozstrzygnięcia jest ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne /Dz. U. Nr 329, poz. 1229/.

30 Właściciel gruntu nie może zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł – ze szkodą dla gruntów sąsiednich – przepis art. 29 ust. 1 cyt. ustawy.

31 Natomiast jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego – art. 29 ust. 3 ustawy.

32 Z brzmienia przepisów art. 29 ustawy wynika, iż przesłankami warunkującymi wydanie jednego z nakazów jest zmiana stanu wody na gruncie oraz szkodliwe oddziaływanie takiej zmiany na nieruchomości sąsiednie.

33 Pomiędzy zmiana stanu wody na gruncie, a szkodliwym oddziaływaniem musiał istnieć związek przyczynowo-skutkowy. Dokonanie zmiany stanu wody, które nie wywoływało takich skutków wyklucza możliwość zastosowania cytowanego przepisu.

34 W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania przez Sąd, organ uznał, że to w momencie wykopania rowu doszło do zmiany stanu wody na gruncie.

35 Z ustaleń organu wynika, że żadna z map katastralnych nie wskazuje aby pierwotnie na tych nieruchomościach był rów. Również zeznania przesłuchanych w sprawie świadków potwierdzają, iż rów został przekopany w latach siedemdziesiątych za zgodą ówczesnych właścicieli działek.

36 Zdaniem organu to przez urządzenie rowu doszło do naruszenia stosunków wodnych.

37 Lecz uszło uwadze organu, że przedmiotem zainteresowania ustawodawcy nie jest każda zmiana stanu wody na gruncie, lecz tylko taka, która powoduje szkody na sąsiednich nieruchomościach.

38 Z przeprowadzonego postępowania wynika, że w tym czasie, gdy "funkcjonował" ów rów, nie było żadnych kłopotów z wodą, zarówno opadową, jak i płynącą ze źródeł.

39 Stwierdzenie organu w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, iż "to w momencie wykopania rowu woda zaczęła płynąć w inny sposób i wówczas doszło do zmiany stosunków wodnych" jest bez znaczenia orzeczniczego w sprawach rozpoznawanych w trybie art. 29 cytowanej ustawy.

40 Z jego brzmienia wynika, iż spełnione muszą być dwie przesłanki, a to naruszenie stosunków wodnych i powstanie szkody spowodowane tym naruszeniem.

41 Wobec tego rozstrzygnięcie organu w sprawie będącej przedmiotem rozpoznania, w którym odmówiono nakazania Z. i K. D. przywrócenia stanu poprzedniego wody na gruncie nie znajduje oparcia w przepisach art. 29 ustawy.

42 Rozstrzygnięcie takie jest możliwe wyłącznie wówczas, gdy organ stwierdzi, że na gruncie nie zostały dokonane zmiany stanu wody szkodliwie wpływające na grunty sąsiednie i tym samym nie doszło do naruszenia art. 29 cyt. ustawy /patrz: wyrok z dnia 4 maja 2007 r., IV SA/Wa 2000/06/.

43 W badanej sprawie z przeprowadzonego postępowania wynikają zupełnie inne okoliczności, a mianowicie dokonano zmiany stanu wody poprzez usypanie "garba ziemnego" i powstała szkoda na gruncie będącym własnością skarżącego. Analizując brzmienie przepisu art. 29 cyt. ustawy zauważyć należy, iż ustawodawca nie tylko zakazywał właścicielowi gruntu zmiany stosunków wodnych ze szkodą dla gruntów sąsiednich, odprowadzania wód i ścieków na inne grunty, ale również zobowiązał go do dbania, aby stan stosunków wodnych na jego gruncie nie przyczyniał się do powstania szkód na gruntach sąsiednich i to nie tylko przez jego działania ale też i na skutek zdarzeń obiektywnych od niego niezależnych /patrz: wyrok z dnia 6 lipca 2006 r., IV SA/Wa 1328/05/.

44 I tylko taka zmiana stosunków wodnych, która powoduje szkody, podlega regulacji prawa wodnego.

45 Zmiana stosunków wodnych, która okaże się szkodliwa dla gruntów sąsiednich musi być postrzegana jako bezprawna, co uzasadnia zastosowanie środków przewidzianych ustawą. Okoliczność, iż uczestnikom służy prawo ochrony przed zalewaniem ich nieruchomości wodami opadowymi i ze źródła spływającymi z gruntów położonych powyżej w żadnym razie nie upoważnia do samowolnego zablokowania wody /patrz: wyrok NSA z dnia 11 maja 2007 r., II OSK 733/06/.

46 Organ prowadząc ponownie postępowanie winien przeprowadzić ustalenia zgodnie z wymogami przepisu art. 29 cyt. ustawy, a mianowicie, czy przez działania K. i Z. D. doszło do zmiany stanu wody na gruncie, a jeżeli tak, czy zmiana ta spowodowała szkody.

47 Z tych względów na zasadzie przepisów art. 145 § 1 pkt 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270/, w związku z art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne /Dz. U. nr 239, poz. 2019/ Sąd uwzględnił skargę.

48 O kosztach orzeczono na zasadzie przepisów art. 210 ustawy p.p.s.a.

49 Ze względu na treść rozstrzygnięcia nie orzeczono w trybie art. 152 p.p.s.a.