Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 lutego 2015 r., I SA/Po 947/14

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 lutego 2015 r., I SA/Po 947/14

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Nikodem Sędziowie Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont Sędzia WSA Waldemar Inerowicz(spr.) Protokolant ref. staż. Karolina Samolczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2015r. sprawy ze skargi P.B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego. oddala skargę.

Uzasadnienie

2 Naczelnik Urzędu Skarbowego w A., działając jako organ egzekucyjny, prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec P. B., na podstawie własnego tytułu wykonawczego z dnia [...], nr [...], obejmującego należności z tytułu podatku od towarów i usług za grudzień 2013 r.

3 Zawiadomieniem z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...], organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunku bankowego w [...]. Zawiadomienie o zajęciu doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności i zobowiązanemu (wraz z odpisem w/w tytułu wykonawczego) w dniu 3 marca 2014 r. W dniu 12 marca 2014 r. wpłynęło do organu egzekucyjnego pismo zobowiązanego, skierowane do Dyrektora Izby Skarbowej w P., zawierające skargę na czynności egzekucyjne wraz z wnioskiem o umorzenie czynności egzekucyjnej. W argumentacji wniosku, jako przyczynę uzasadniającą umorzenie postępowania, zobowiązany wskazał utratę płynności finansowej, nieprawne zamknięcie jego firmy oraz możliwość kompensaty wzajemnych zobowiązań z tytułu prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 5 maja 2005 r.

4 Dyrektor Izby Skarbowej w P. postanowieniem z dnia [...], nr [...], oddalił skargę P. B. na czynności egzekucyjne. Jednocześnie organ odwoławczy zawiadomił stronę, że w przedmiocie wniosku o umorzenie czynności egzekucyjnej organem właściwym jest Naczelnik Urzędu Skarbowego w A.

5 Pismem z dnia [...] maja 2014 r. organ egzekucyjny wezwał stronę do sprecyzowania wniosku w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego, poprzez podanie, jaka przesłanka z art. 59 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm. - w skrócie: "u.p.e.a."), ma stanowić podstawę do umorzenia postępowania. W piśmie z dnia [...] maja 2014 r. zobowiązany wyjaśnił, że przedmiotem wniosku jest umorzenie postępowania egzekucyjnego.

6 Naczelnik Urzędu Skarbowego w A. postanowieniem z dnia [...], nr [...], odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...]. W motywach rozstrzygnięcia organ I instancji podniósł, że w sprawie nie ziściła się żadna z przesłanek do umorzenia postępowania egzekucyjnego, o których mowa w art. 59 § 1 i § 2 u.p.e.a. Podkreślono, że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje wtedy, gdy w jego toku zaistnieją przeszkody o charakterze trwałym, które powodują, że dalsze prowadzenie postępowania jest niemożliwe lub niecelowe. Tymczasem w przypadku postępowania prowadzonego względem wnioskodawcy nie można mówić o bezskuteczności, albowiem w trakcie postępowania organ egzekucyjny dokonał szeregu skutecznych czynności egzekucyjnych, w tym m.in. zajęć wierzytelności, zajęcia rachunku bankowego, jak też wpisu do hipoteki. Odnosząc się do podniesionych we wniosku argumentów zobowiązanego, organ stwierdził, że nie mogą one stanowić podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego, albowiem nie zostały one wymienione w art. 59 u.p.e.a. Ponadto organ podniósł, że zasądzona wyrokiem WSA w Poznaniu z dnia 10 maja 2005 r., sygn. akt I SA/Po 727/03, od Dyrektora Izby Skarbowej w P. na rzecz P. B. kwota [...] zł, tytułem zwrotu kosztów postępowania, została stronie zwrócona w dniu 6 października 2005 r.

7 W zażaleniu z dnia [...] zobowiązany wniósł o uchylenie powyższego postanowienia oraz o zawieszenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu zobowiązany powołał się na trudną sytuację finansową oraz możliwość kompensacji wzajemnych zobowiązań, powstałych na podstawie wyroku WSA w Poznaniu z dnia 10 maja 2005 r.

8 Dyrektor Izby Skarbowej w P. postanowieniem z dnia [...], nr [...], utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

9 W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy podniósł, że w sprawie nie wystąpiła żadna z enumeratywnie wymienionych w art. 59 u.p.e.a. przesłanek do umorzenie postępowania egzekucyjnego. W tym kontekście za chybiony uznano argument możliwości dokonania kompensaty wzajemnych zobowiązań, albowiem przepis art. 59 u.p.e.a. nie przewiduje takiej możliwości. Ponadto zaznaczono, że zasądzona na rzecz zobowiązanego przez WSA w Poznaniu wyrokiem z dnia 10 maja 2005 r., kwota [...] zł została stronie zwrócona w dniu 6 października 2005 r. Stwierdzono również, że w przypadku zobowiązanego nie zachodzą przeszkody uniemożliwiające prowadzenie egzekucji lub wskazujące na jej bezskuteczność, tym bardziej, że w jej toku organ egzekucyjny dokonał skutecznej czynności egzekucyjnej.

10 W skardze z dnia [...] złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu P. B. wniósł o "cofnięcie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w P. wraz z poprzedzającymi ją dokumentami i ponowne rozpatrzenie sprawy zgodnie z faktycznym stanem prawnym".

11 W argumentacji skargi skarżący stwierdził, iż Urząd Skarbowy w A. nie dopełnił swojego obowiązku dotyczącego weryfikacji poprawności różnych dokumentów, w tym m.in. tytułów wykonawczych. Organ egzekucyjny, w opinii skarżącego, ma wobec niego zaległości płatnicze, co jest potwierdzone prawomocnymi wyrokami WSA w Poznaniu, jednak nie podejmuje żadnych działań w celu dokonania ich kompensaty. Powyższe doprowadziło skarżącego do przekonania, że jego interes prawny został naruszony.

12 W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w P. podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonym akcie i wniósł o oddalenie skargi.

13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

14 Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

15 W toku sądowej kontroli zaskarżonego postanowienia, przeprowadzonej na podstawie kryterium zgodności z prawem, w kontekście zarzutów i treści skargi, kluczową i najistotniejszą sporną kwestią w niniejszej sprawie, jest ocena zasadności stanowiska organu egzekucyjnego w kwestii odmowy umorzenia prowadzonego względem skarżącego postępowania egzekucyjnego.

16 Na wstępie należy zaznaczyć, że procedura ustanowiona w u.p.e.a., co do zasady, nie służy ustaleniu bądź określeniu obowiązków zobowiązanego, a przymusowemu wykonaniu tych obowiązków w drodze egzekucji. Postępowanie egzekucyjne jest szczególnym typem postępowania administracyjnego, mającego własne instytucje procesowe i środki zaskarżenia. Zgodnie z art. 18 u.p.e.a. w postępowaniu egzekucyjnym przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm. - w skrócie: "k.p.a.") mają odpowiednie zastosowanie, co oznacza, że zakres ich stosowania uzależniony jest od konkretnej kwestii powstałej w toku postępowania egzekucyjnego i w sytuacji, która nie jest wprost, bądź odmiennie uregulowana w ustawie egzekucyjnej (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 9 maja 2013 r., sygn. akt I SA/Ol 152/13, LEX nr 1323412). Podkreślić też należy, że w postępowaniu tym, przy pewnej ochronie praw zobowiązanego, dominuje jednak interes wierzyciela.

17 Istotą umorzenia postępowania egzekucyjnego jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania. Celem tej instytucji jest zakończenie postępowania egzekucyjnego, najczęściej z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku, wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Umorzenie postępowania egzekucyjnego oznacza więc, że nie jest realizowany jego cel. Zaznaczyć także należy, że umorzenie wiąże się z trwałymi przeszkodami uniemożliwiającymi jego dalsze prowadzenie i może nastąpić w każdym jego stadium.

18 Umorzenie postępowania egzekucyjnego może być obligatoryjne lub fakultatywne. W pierwszym przypadku musi się ziścić którakolwiek z przesłanek enumeratywnie wymienionych w art. 59 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem postępowanie egzekucyjne umarza się:

19 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania;

20 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał;

21 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa;

22 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego;

23 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny;

24 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego;

25 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu;

26 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania;

27 9) na żądanie wierzyciela;

28 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach.

29 Przesłanki do fakultatywnego umorzenia postępowania egzekucyjnego zostały natomiast określone w art. 59 § 2 u.p.e.a. W myśl tego przepisu postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. W przypadkach, o których mowa w art. 59 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 3 u.p.e.a.).

30 Należy także zaznaczyć, że umorzenie postępowania egzekucyjnego może nastąpić na wniosek wierzyciela, z urzędu, a także na skutek inicjatywy zobowiązanego. W związku z tym należy wskazać, że organ egzekucyjny umarza postępowanie egzekucyjne, jeśli uzyska informację z jakiegokolwiek źródła o przyczynach uzasadniających umorzenie. Wystąpienie przesłanek stanowiących podstawę umorzenia postępowania obliguje zawsze do takiego zakończenia postępowania egzekucyjnego, bez względu na to czy zostaną one stwierdzone z urzędu, czy też wyjdą na jaw w wyniku zgłoszonych zarzutów, czy wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego (por. wyrok NSA z dnia 18 czerwca 1999 r., sygn. akt III SA 7105/98, LEX nr 46237).

31 W kontekście poczynionych wyżej rozważań i powołanych przepisów u.p.e.a., Sąd stwierdza, że skarga jest bezzasadna. Przede wszystkim zaakcentować należy, że skarżący w zarówno w skardze, jak i wcześniej na etapie postępowania egzekucyjnego, nie podniósł żadnych zarzutów, które wskazywałyby na wadliwość zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w P. i poprzedzającego go postanowienia organu I instancji. Warto także podkreślić, że również w argumentacji wniosku inicjującego przedmiotowe postępowanie, skarżący nie wskazał żadnej z enumeratywnie wymienionych w art. 59 u.p.e.a. przesłanek umorzenia postępowania, albowiem nie można uznać za taką utraty płynności finansowej, nieprawnego zamknięcia jego firmy oraz możliwości kompensaty wzajemnych zobowiązań z tytułu prawomocnego wyroku WSA w Poznaniu z dnia 5 maja 2005 r. Na tych samych podstawach oparł także zażalenie. Z kolei w skardze, jako przesłankę uzasadniającą umorzenie postępowania wskazał brak zweryfikowania przez organ egzekucyjny poprawności tytułu wykonawczego, na podstawie którego jest prowadzone postępowanie, a także możliwość kompensaty wzajemnych zobowiązań. Zestawiając treść powyższych pism i podniesione w nich argumenty z treścią przepisów art. 59 u.p.e.a., należy jednoznacznie stwierdzić, że nie dotyczą one niniejszego postępowania, którego przedmiotem jest zasadność odmowy umorzenia postepowania egzekucyjnego prowadzonego w stosunku do skarżącego na podstawie tytułu wykonawczego Naczelnika Urzędu Skarbowego w A. z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...], obejmującego należności z tytułu podatku od towarów i usług za grudzień 2013 r.

32 Mając na względzie powyższe, Sąd uznaje za prawidłowe stanowisko organów, że w analizowanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek skutkująca umorzeniem postępowania egzekucyjnego w stosunku do skarżącego, zaś sam skarżący ani nie wskazał tych przesłanek, ani się na nie nie powołał. Słusznie także organ odwoławczy za chybiony uznał argument skarżącego odnoszący się do możliwości dokonania kompensaty wzajemnych zobowiązań, albowiem przepis art. 59 u.p.e.a. nie przewiduje takiej możliwości. Ponadto zaznaczono, że zasądzona na rzecz P. B. przez WSA w Poznaniu wyrokiem z dnia 10 maja 2005 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Po 727/03, kwota [...] zł, tytułem zwrotu kosztów postępowania, została stronie zwrócona w dniu 6 października 2005 r. Zważyć także należy, że organy obu instancji prawidłowo stwierdziły, że w sprawie nie ziściła się również przesłanka z art. 59 § 2 u.p.e.a., warunkująca fakultatywne umorzenie postępowania, albowiem w trakcie postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny dokonał skutecznej czynności egzekucyjnej, tj. zajęcia rachunku bankowego, a to bezsprzecznie oznacza, że w przypadku prowadzonego względem skarżącego postępowania egzekucyjnego nie można mówić o bezskuteczności.

33 W podsumowaniu dokonanej kontroli Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienia odpowiadają prawu, albowiem przy ich wydaniu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i procesowego, które mogłyby lub miały istotny wpływ na wynik sprawy.

34 W tym stanie rzecz, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł, jak w sentencji wyroku.