Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 26 października 2015 r., I SA/Po 786/15
postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 26 października 2015 r., I SA/Po 786/15
Sentencja
1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont po rozpoznaniu w dniu 26 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych sprawy ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2015 r., Nr [...] w przedmiocie zwrotu do budżetu Gminy dotacji w części niewykorzystanej w latach 2009-2012 do końca roku budżetowego, na który zostały przyznane wraz z odsetkami postanawia: oddalić wniosek.
Uzasadnienie
2 [...] (dalej: "stowarzyszenie",) złożyło sporządzony w dniu [...] lipca 2015 r. na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podało, że nie posiada na swoim koncie środków finansowych na pokrycie wpisu sądowego od skargi. Główną działalnością stowarzyszenia jest prowadzenie szkoły – Gimnazjum w [...]. Środki, jakie posiada stowarzyszenie, pochodzą z dotacji udzielanej przez jednostki samorządu terytorialnego na podstawie przepisów ustawy o systemie oświaty, która wpływa każdego miesiąca na konto stowarzyszenia. Środki te mogą być wydatkowane tylko na bieżące funkcjonowanie szkoły. Innych źródeł dochodu stowarzyszenie nie posiada. Stowarzyszenie nie ma środków trwałych. Wprawdzie posiada zgromadzone na koncie środki finansowe w kwocie [...] zł stanowiące przedmiot skargi (ale jest to jest to niewykorzystana w poprzednich latach dotacja). Stan rachunku bankowego prowadzonego przez [...] na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosi [...] zł. Tych pieniędzy nie można wydatkować. Istnieje duże prawdopodobieństwo konieczności ich zwrotu w znacznie wyższej kwocie, aniżeli ta obecnie znajdująca się na koncie. Nowy Zarząd, działający od [...] lutego 2014 r. wystąpił do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] oraz do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, w celu uzyskania rozstrzygnięcia o pozostawieniu tych pieniędzy na koncie stowarzyszenia z możliwością wydatkowania na bieżące funkcjonowanie szkoły. Stowarzyszenie wniosło więc o zwolnienie od kosztów sądowych, gdyż w żaden sposób nie ma możliwości, aby pozyskać środki na opłacenie kosztów.
3 Sąd wezwał stowarzyszenie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma, pod rygorem rozpoznania sprawy w oparciu o dotychczas zgromadzony materiał. Stowarzyszenie w odpowiedzi podało, że fundusz statutowy stowarzyszenia wynosi [...] zł. Jest to kwota niewykorzystanej w latach 2009-2012 dotacji. Stowarzyszenie prowadzi działalność tylko i wyłącznie polegającą na prowadzeniu gimnazjum. Działalność ta nie jest nastawiona na osiągnięcie zysków. Stowarzyszenie wskazało, że od września 2015 r. zatrudnia [...] nauczycieli, [...] panie woźne, [...] opiekuna dowozów dzieci, [...] księgową. Miesięczne wynagrodzenie pracowników jest różne w zależności od przepracowanych godzin. W miesiącu czerwcu wyniosło ono [...] zł. Stowarzyszenie ponosi koszty związane z utrzymaniem siedziby w wysokości [...] zł na miesiąc. Suma ta stanowi czynsz wynajmu pomieszczeń szkolnych. Miesięczna suma wynagrodzenia księgowej wynosi [...] zł. Wszystkie wydatki są pokrywane z dotacji. Stowarzyszenie liczy [...] członków. Członkowie Stowarzyszenia opłacają składki w wysokości [...] zł rocznie. W okresie od [...] stycznia 2015 r. do [...] lipca 215 r. Stowarzyszenie uzyskało środki z dotacji w wysokości [...] zł. Składki członkowskie na dzień [...] lipca 2015 r. wynoszą [...] zł. Do pisma został załączony: bilans, rachunek zysków i strat oraz informacja dodatkowa za 2013 i 2014 r., oświadczenie o niepodleganiu badaniu bilansu, statut stowarzyszenia, zeznania roczne podatkowe za 2013 i 2014 r., wyciągi z rachunku bankowego.
4 Postanowieniem z dnia [...] września 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania stowarzyszeniu prawa pomocy, z uzasadnieniem, że jest ono w stanie ponieść koszty sądowe w niniejszej sprawie, a ponadto z powodu, że nie wykazało, że podjęło jakiekolwiek czynności zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych.
5 Pismem z dnia [...] października 2015 r. stowarzyszenie wniosło sprzeciw od wskazanego powyżej postanowienia referendarza sądowego. W sprzeciwie stwierdziło, , że nie może na swoich członków, nakładać ciężarów ponoszenia kosztów procesu. Stowarzyszenie wyjaśniło również, że uiszczenie wpisu sądowego z pieniędzy zgromadzonych na koncie stowarzyszenia byłoby niezgodne z zasadami wykorzystania dotacji oświatowej, a innych środków z wyłączeniem [...] zł ze składek członkowskich nie posiada, wobec czego nie ma możliwości pozyskania środków na opłacenie wpisu.
6 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
7 Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.
8 Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej w skrócie – "p.p.s.a.") – w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Z powołanego przepisu wynika, że zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy skutkuje tym, że sąd rozpoznaje ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy.
9 Zgodnie z art. 246 § 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane: 1) w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2010, s. 568).
10 W tym miejscu, należy zauważyć, że instytucja prawa pomocy na którą to składa się także zwolnienie strony od kosztów sądowych jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 p.p.s.a., gdzie mowa o tym że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Prawo pomocy jest wyjątkiem od zasady zgodnie z którą każda ze stron postępowania sądowoadministracyjnego ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Zwolnienie strony od kosztów sądowych jest bowiem przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na Skarb Państwa.
11 W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2011 r., sygn. akt I OZ 468/11 oraz postanowienie NSA z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 504/11 - publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
12 Oceniając zasadność wniosku, sąd musi rozważyć z jednej strony – interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzygnięcie sprawy, a z drugiej – interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaznaczyć jednak należy, że z przepisów regulujących instytucję prawa pomocy wynika jednoznacznie, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy.
13 Należy ponadto wskazać, że wszczynając spór na drodze sądowej należy liczyć się z koniecznością przeznaczenia na ten cel środków finansowych, a wydatki z tym związane traktować na równi z innymi zobowiązaniami.
14 Stowarzyszenie nie wykazało, zaistnienia przesłanek warunkujących zgodne z jego żądaniem rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z przedłożonym wyciągiem z rachunku bankowego skarżącej na dzień [...] lipca 2015 r. stowarzyszenie dysponowało kwotą w wysokości [...] zł (k. [...] akt sądowych), z innych wyciągów z rachunku stowarzyszenia wynika, że saldo na koniec poszczególnych miesięcy wynosiło: w styczniu 2015 r. [...] zł, w lutym 2015 r. [...] zł, w marcu 2015 r. [...] zł, w kwietniu 2015 r. [...] zł, w maju 2015 r. [...] zł.
15 Odnosząc się do podniesionej w sprzeciwie argumentacji, zgodnie z którą to skarżące stowarzyszenie nie może nakładać na swoich członków ciężarów ponoszenia kosztów procesu – stwierdzić należy, że argumentacja ta nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z poglądami judykatury – stowarzyszenie w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinno uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie spraw sądowych. Oznacza to, że chociaż stowarzyszenie jest organizacją non profit, to nie zwalnia to automatycznie od obowiązku zapewnienia środków na swoją działalność – chociażby w drodze obowiązkowych składek. Odstąpienie od pozyskiwania środków na swoją działalność oznaczałoby w istocie niedopuszczalne przerzucenie finansowania działalności stowarzyszenia na Skarb Państwa. [tak: postanowienie NSA z dnia 18 lutego 2014 r. sygn. akt II OZ 154/14, dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl].
16 Przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Przy czym środki na prowadzenie działalności statutowej mogą pochodzić z działalności gospodarczej lub też na przykład ze składek płaconych przez członków tej organizacji [tak: postanowienie NSA z dnia 11 lipca 2012 r., sygn. akt II OZ 592/12, dostępne pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl].
17 Jak wynika z przedłożonego przez stowarzyszenie statutu jednym, ze źródeł finansowania stowarzyszenia są składki członkowskie (34 ust. 1 pkt 1 statutu – k. [...] akt sądowych). W sprzeciwie wskazało , że stowarzyszenie liczy [...] członków, którzy opłacają składki w wysokości [...] zł rocznie. W okresie od [...] stycznia 2015 r. do [...] lipca 2015 r. stowarzyszenie uzyskało środki z dotacji w wysokości [...] zł, natomiast składki członkowskie na dzień [...] lipca 2015 r. wynoszą [...] zł.
18 W świetle powyższego nie budzi wątpliwości, że stowarzyszenie w ogóle nie podjęło działań w kierunku pozyskania środków na sfinansowanie kosztów postępowania. Sąd nie podkreśla, że stowarzyszenie powinno prowadzić działalność w oparciu o własny majątek oraz własne zasoby finansowe.
19 Dlatego sąd na podstawie art. 260 oraz art. 245 § 1 i § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.