Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 lutego 2006 r., I SA/Po 622/04

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 lutego 2006 r., I SA/Po 622/04

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sylwia Zapalska Sędziowie NSA Włodzimierz Zygmont (spr.) as.sąd.WSA Karol Pawlicki Protokolant: sekr. sąd. Agnieszka Ratajczak po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2006 r. sprawy ze skargi Zarządu Dróg Miejskich w P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] Nr [...] , 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego Zarządu Dróg Miejskich w P. kwotę 100 zł / sto złotych / tytułem zwrotu kosztów sądowych , 3. wstrzymuje wykonanie wymienionych w pkt 1 postanowień do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. /-/ K. Pawlicki /-/ S. Zapalska /-/ W. Zygmont

Uzasadnienie

2 Zarząd Dróg Miejskich w P. stwierdził, że M.K. w dniach [...] 03.2001r. i [...] 05.2002r. nie opłaciła postojów pojazdu w strefie parkowania P. W dniu [...] 11.2002r. zobowiązana odebrała upomnienia wzywające do zapłaty należności pod rygorem wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Wobec bezskuteczności upomnienia złożył wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego wystawiając tytuły wykonawcze nr [...] i [...]. Naczelnik Urzędu Skarbowego wszczął postępowanie egzekucyjne, doręczył zobowiązanej odpisy tytułów wykonawczych w dniach dniu [...] 2003r. i w dniu [...] 2003r. oraz dokonał u zobowiązanej zajęcia mienia ruchomego.

3 Zobowiązana M.K. w dniach [...] 10.2003r. i [...] 10. 2003r. wniosła zarzuty w których twierdziła, że nie powstał wobec niej obowiązek opłaty za postój pojazdu w strefie parkowania. W szczególności zaprzeczyła zaistnieniu zdarzania wskazanego jako podstawa egzekucji. Przyznała, że Straż Miejska w P. sprawdzała jej dokumenty, ale wtedy kierowała samochodem "[...]" a nie "[...]" nr rej. [....] ,a nadto nie otrzymała mandatu karnego. Stwierdziła, że brak podstawy prawnej do wystawiania przez Zarząd Dróg Miejskich w P. tytułów wykonawczych za nieopłacone postoje w strefie parkowania.

4 Zarząd Dróg Miejskich w P. postanowieniem z dnia [...] nr [...] nie uznał zarzutów za zasadne. W motywach uzasadnienia postanowienia podał, że w czasie stwierdzenia w strefie parkowania nieopłaconych postojów pojazdu zobowiązanej ([...] 03.2001r. i [...] 05.2002r.), obowiązek wniesienia opłaty z tego tytułu wynikał bezpośrednio z przepisów Uchwały Nr XLVIII/570/III/2000 Rady Miasta z 21.11.2000r. w sprawie opłat za parkowanie pojazdów samochodowych na drogach publicznych w P. W tym okresie - zgodnie z Uchwałą Nr C III/603/94 Rady Miasta z 19.04.1994r. w sprawie zarządzania drogami w granicach administracyjnych miasta P. - zmienionej Uchwałą Nr LI/340/II/96 Rady Miasta z 17.12.1996r., jak również z Uchwałą Nr 130/02 Zarządu Miasta z 22.01.2002r. w sprawie upoważnienia pracowników Zarządu Dróg Miejskich w P. do załatwiania spraw z zakresu zarządzania drogami w imieniu Zarządu Miasta - upoważniono dyrektora Zarządu i jego zastępców do załatwiania indywidualnych spraw w powyższym zakresie, łącznie z wydawaniem decyzji administracyjnych pierwszej instancji. Zatem opłaty za parkowanie pojazdów samochodowych w strefie parkowania jako wprowadzone aktem prawnym organu administracji samorządowej na podstawie delegacji zawartej w ustawie o drogach publicznych oraz przepisach wykonawczych do tej ustawy są należnościami o charakterze administracyjnoprawnym i podlegają egzekucji administracyjnej na podstawie art. 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Tylko w przypadku stwierdzenia, że opłaty takiej nie uiszczono, kontrolujący ich wnoszenie, ZDM pozostawia za wycieraczką pojazdu wezwanie-raport, informujący o tym użytkownika pojazdu a kopię przekazuje do akt sprawy.

5 Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia [...] nr [...]postanowił uznać zarzuty zobowiązanej za bezzasadne. Uzasadniając postanowienie stwierdził, że jest związany nie uznaniem zgłoszonych zarzutów zobowiązanej na prowadzenie postępowania egzekucyjnego przez wierzyciela (art. 34§1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji).

6 W wyniku uwzględnienia zażalenia zobowiązane Dyrektor Izby Skarbowej Ośrodek Zamiejscowy postanowieniem z dnia [...] nr [...], uchylił powyższe postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W uzasadnieniu wskazał, że sporne postanowienie wydane zostało zanim ostateczne stało się postanowienie ze stanowiskiem wierzyciela nieuznającego zarzutów zobowiązanej za zasadne.

7 W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Naczelnik Urzędu Skarbowego postanowieniem z dnia [...] nr [...] na podstawie art. 123 kpa w związku z art. 34 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji , mając na uwadze zarzuty zobowiązanej w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, umorzył postępowanie egzekucyjne. W uzasadnieniu postanowienia podał, że aby sporne należności mogły być dochodzone w drodze egzekucji administracyjnej niezbędne jest, aby wynikały z decyzji albo postanowień ZDM w P. Z przepisu prawa nie wynika bowiem kto jest podmiotem zobowiązanym do uiszczenia należności, ani w jakim terminie należność ta ma zostać uiszczona.

8 W zażaleniu Zarząd Dróg Miejskich w P. nie sprecyzował żądania wobec organu odwoławczego, ale stwierdził, iż zażalenie to "jest uzasadnione". Podał, że obowiązek wniesienia spornej opłaty wynikał bezpośrednio z przepisu uchwały samorządowej - zatem z przepisów prawa, wydanych w zakresie działania jednostki samorządu terytorialnego, jakim jest rada miasta jako organ gminy i w związku z tym - zgodnie z- ustawą o drogach publicznych - obowiązek ten podlega egzekucji administracyjnej. ZDM jako jednostka organizacyjna miasta, zobowiązana jest do stosowania powyższych przepisów, również do wykonywania przekazanych jej zadań dotyczących zarządzania drogami, w zakresie przewidzianym w art. 21 ustawy o drogach publicznych.

9 Dyrektor Izby Skarbowej Ośrodek Zamiejscowy postanowieniem z dnia [...] nr [...] ,na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa , art. 3§ 1, art. 5 § 1 pkt 1, art. 23 § 2 i § 4 pkt 1 w zw. art. 17 i art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, utrzymał w nocy postanowienie organu I instancji o umorzeniu postępowania egzekucyjnego.

10 Uzasadniając postanowienie stwierdził, że egzekucji administracyjnej podlegają tylko takie należności pieniężne, które wynikają, z decyzji lub postanowień właściwego organu.

11 W skardze ZDM w P. także nie sprecyzował żądania wobec sądu, ograniczając się do stwierdzenia, że skarga "jest uzasadniona ". Uzasadniając skargę podał, że wprowadzenie opłat za parkowanie pojazdów samochodowych na drogach publicznych w P. należy do właściwości rzeczowej organów administracji publicznej - także organów samorządu terytorialnego. Obowiązek wniesienia opłat wynika więc bezpośrednio z przepisów ustanowionych przez te organy. Wobec powyższego opłaty te podlegają egzekucji administracyjnej z mocy są ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

12 Dyrektor Izby Skarbowej Ośrodek Zamiejscowy wniósł o oddalenie skargi.

13 Wojewódzki Sąd Administracyjny uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu egzekucyjnego, jako niezgodne z prawem.

14 Powody.

15 Wprowadzenie opłat za parkowanie pojazdów samochodowych na drogach publicznych w P., należało do właściwości rzeczowej organu samorządu terytorialnego i dokonane zostało skutecznie aktem prawnym tego organu na podstawie delegacji zawartej w ustawie o drogach publicznych oraz przepisach wykonawczych do tej ustawy.

16 Przepis art. 13 tekstu jednolitego ustawy z 21.03.1985r. o drogach publicznych z 2000 r. (Dz. U. z 2000r. Nr 71, poz. 838) przewidywał, że korzystanie z dróg publicznych może być uzależnione od wniesienia opłat drogowych, które mogą być pobierane m.in. za parkowanie pojazdów samochodowych na drogach. Za nieuiszczenie tych opłat ustawa przewidywała pobieranie opłat podwyższonych. W tym samym przepisie znalazło się upoważnienie dla Rady Ministrów do określenia w drodze rozporządzenia, szczegółowych zasad wprowadzania opłat, w tym opłat podwyższonych, organu właściwego do ustalania stawek opłat i organu właściwy do ich pobierania, z uwzględnieniem w szczególności: kategorii pojazdów, czasu parkowania i organizacji ruchu lokalnego. W wykonaniu tego upoważnienia Rady Ministrów wydała rozporządzenie z dnia 27.06.2000r. w sprawie szczegółowych zasad wprowadzania opłat za parkowanie pojazdów samochodowych na drogach publicznych. (Dz. U. nr 51, poz. 608). Ustawą z 6.09.2001r. o transporcie drogowym (Dz. U. Nr 125, poz. 1371) zmieniono treść art. 13 ust. 2a o tyle, że słowa "opłaty podwyższone" zamieniono na "kary pieniężne".

17 W okresie, gdy zobowiązana M.K. nie opłaciła postojów pojazdu w strefie parkowania P. ([...] 03.2001r. i [...] 05.2002r.), obowiązek wniesienia opłaty z tego tytułu wynikał z przepisów prawa miejscowego - Uchwały Nr XLVIII/570/III/2000 Rady Miasta z 21.11.2000r. w sprawie opłat za parkowanie pojazdów samochodowych na drogach publicznych w P. Do aktów prawa miejscowego odnosi się art. 94 Konstytucji stanowiąc, że organy samorządu terytorialnego oraz terenowe organy administracji rządowej, na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawie, ustanawiają akty prawa miejscowego obowiązujące na obszarze działania tych organów; zasady i tryb wydawania aktów prawa miejscowego określa ustawa.

18 Wydany po tych zdarzeniach ( tzn. po nie opłaceniu postojów) wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 10.12.2002r. sygn. P 6/02 wskazał, że dopiero z dniem 30.11.2003r. wskazane w nim przepisy rozporządzenia RM w sprawie szczegółowych zasad wprowadzania opłat za parkowanie pojazdów samochodowych na drogach publicznych stracą moc. Zatem utrata mocy obowiązującej przez wskazane w wyroku przepisy zapowiadała na przyszłość niedopuszczalność nakładania opłat w oparciu o wymienione w wyroku przepisy. Ustawą z dnia 14.11.2003r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 200, poz. 1953 ze zm.) zmieniona została ustawa o drogach publicznych przez nadanie m.in. nowej treści art. 13 ust. 1 ustawy wprowadzającej obowiązek ponoszenia opłat za parkowanie pojazdów samochodowych na drogach publicznych w strefie płatnego parkowania, utrzymująca kompetencje rady gminy do ustalenia strefy płatnego parkowania oraz ustalania wysokości stawek opłat.

19 Brak podstaw do przyjęcia, by w sprawie zachodził błąd co osoby obowiązanej w tym postępowaniu, bowiem właścicielka pojazdu nie wskazała faktycznego użytkownika pojazdu.

20 Do wniesienia opłat za postój pojazdu bądź opłat dodatkowych w związku z parkowaniem pojazdu zobowiązany jest kierowca korzystający ze strefy płatnego parkowania. Może nim być zarówno właściciel, jak też osoba, która faktycznie włada samochodem. Stosuje się w takich przypadkach domniemanie faktyczne, zgodnie z którym za zobowiązanego uważa się właściciela pojazdu do chwili, gdy ten zwolni się z obowiązku wskazując faktycznego użytkownika samochodu. Zatem na właścicielu pojazdu spoczywa ciężar udowodnienia faktu, z którego wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne. Jakkolwiek zagadnienie ciężaru dowodu w postępowaniu administracyjnym jest sporne, a w przepisach kpa, nie ma odpowiednika art. 6 k.c. to mimo braku przepisów ogólnych prawa administracyjnego, w których z pewnością znalazłby się i tego rodzaju przepis - nie ulega żadnej wątpliwości, że również jedną z reguł tej gałęzi prawa jest ta, z której wynika, że ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne.

21 Dane właściciela pojazdu (imię, nazwisko, adres)są ustalane na podstawie numeru rejestracyjnego pojazdu, którego postój bez opłaty stwierdzono na terenie Strefy Parkowania. W przypadku konieczności ustalenia danych o właścicielu pojazdu, Zarząd Dróg Miejskich w P. występuje do Wojewódzkiej Ewidencji Pojazdów z wnioskiem określonym w ustawie z dnia 29.08.1997r. o ochronie danych osobowych (Dz.U. Nr 133, poz. 883) oraz wydanych do niej przepisach wykonawczych. Przepisy te pozwalają na przetwarzanie danych osobowych m.in. dla realizacji celów statutowych , jakimi jest dla wierzyciela dochodzenie należności za nieopłacone postoje pojazdów w Strefie Parkowania. Występuje on bowiem w imieniu zarządcy do mieszczących się w granicach miasta P., który na podstawie art. 21 wspomnianej ustawy o drogach publicznych - może wykonywać swoje obowiązki przy pomocy jednostki organizacyjnej pełniącej funkcję zarządu drogi.

22 Dyrektor Zarządu Dróg Miejskich w był uprawniony, wobec bezskuteczności upomnienia, do wystawienie tytułów wykonawczych nr [...] i [...] i złożenia wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego, albowiem obowiązek zapłaty kary pieniężnej i opłaty podwyższonej został na tyle określony w przepisach, by uznać, że wynika on wprost z przepisów prawa.

23 Z wykładni powoływanych wyżej przepisów wynika, iż obowiązek ponoszenia dodatkowej opłaty czy kary pieniężnej w razie stwierdzenia nie wniesienia opłaty za korzystanie z dróg publicznych, spoczywa na podmiocie korzystającym z dróg, Oznacza to, iż w stanie prawnym obowiązującym w tym okresie obowiązek ten został nałożony na korzystających z dróg publicznych bezpośrednio z przepisu prawa. W szczególności w okresie tym nie obowiązywały przepisy przewidujące postępowanie, w wyniku którego dokonywano by wymiaru kary za nieuiszczanie opłat drogowych w trybie specjalnego i indywidualnego postępowania. Nie istniały więc prawne procedury, statuujące nakładanie w drodze wydania indywidualnej decyzji lub postanowienia przez właściwy organ władzy publicznej, obowiązku zapłaty kary pieniężnej.

24 Wadliwe jest stanowisko organu odwoławczego, że przepis art. 3 § 1 ustawy z dnia 17.06.1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie może być podstawą do prowadzenia egzekucji administracyjnej w celu przymusowego wykonania obowiązku zapłaty kary pieniężnej

25 Nie było podstaw by uznać, że toczące się postępowanie egzekucyjne powinno zostać umorzone na podstawie art. 59 § 1 pkt 7 ani nawet art. 34 § 4 powołanej ustawy. Źródło powstania obowiązku podlegającego egzekucji wynikało bowiem bezpośrednio z przepisów prawa. Dla jego powstania, pod rządami przepisów obowiązujących w dacie nieopłacenia postojów, nie było potrzebne skonkretyzowania tego obowiązku w drodze indywidualnego aktu administracyjnego.

26 Dlatego na podstawie art.145 §1 pkt 1 lit.a ustawy z dnia 30.08.2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. orzekł sąd jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono zgodnie z art. 200 w zw. z art.205 § 1 i § 4, zaś o wstrzymaniu wykonania zaskarżonych aktów, na podstawie art. 152 powołanej ustawy.

27 /-/ K. Pawlicki /-/ S. Zapalska /-/ W. Zygmont