Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 kwietnia 2015 r., I SA/Po 305/14

postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 8 kwietnia 2015 r., I SA/Po 305/14

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Katarzyna Nikodem po rozpoznaniu w dniu 08 kwietnia 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi X.A na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w[...] z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...],[...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia 2008r. do maja 2010 r., sierpień i listopad 2010 r. wraz z odsetkami oraz w zryczałtowanym podatku dochodowym od przychodów ewidencjonowanych za lata 2008-2010 wraz z odsetkami postanawia: oddalić wniosek

Uzasadnienie

2 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 10 października 2014 r. o sygn. akt I SA/ Po 305/14 oddalił skargę X.A na wskazaną w sentencji decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] stycznia 2014 r. w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia 2008 r. do maja 2010r., sierpień i listopad 2010 r. wraz z odsetkami oraz w zryczałtowanym podatku dochodowym od przychodów ewidencjonowanych za lata 2008-2010 wraz z odsetkami.

3 Skarżący, reprezentowany przez adwokata, pismem z dnia [...] grudnia 2014 r. wniósł skargę kasacyjną od w.w wyroku. Do skargi kasacyjnej załączył sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] grudnia 2014 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.

4 W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że w następstwie popełnionego przez pracownika II Urzędu Skarbowego w [...] przestępstwa przeciwko dokumentom, skutkującego uszczupleniem jego zobowiązań podatkowych (wyrok S.O. w [...] sygn.[...] ) i konsekwentnym dochodzeniem przez organy podatkowe ich zapłaty mimo tego, że powstały w okolicznościach przestępstwa (popełnionego nie tylko wobec niego i Skarbu Państwa, ale również wobec około 130 podatników), jego firma utraciła zamówienia i kontakty gospodarcze, jej byt jest wyłącznie stanem formalnym i nie uzyskuje żadnych dochodów. Skarżący wskazał, że obecnie utrzymuje się wyłącznie z wynagrodzenia za pracę (zatrudnił się jako murarz) w wysokości [...] zł netto. Dochody z działalności gospodarczej wynoszą 0,- zł. Mimo wszystko zmuszony jest z otrzymywanego wynagrodzenia opłacać składkę ZUS z tytułu zarejestrowanej działalności gospodarczej. Skarżący oświadczył, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości pow. 3.000 euro. Skarżący podał, że uzyskuje dochód netto z tytułu umowy o pracę w wysokości [...] zł netto.

5 Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego z dnia [...] grudnia 2014 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący w piśmie z dnia [...] stycznia 2015 r. oświadczył, że ponosi następujące stałe koszty miesięcznego utrzymania: [...] zł telefon[...] ubezpieczenie OC samochodu ([...],- zł składka roczna), [...] zł ubezpieczenie na życie, [...] zł wyżywienie, [...] zł eksploatacja samochodu, [...] zł Internet, [...] zł lekarstwa. Skarżący podał, że mieszka u córki i nie ponosi kosztów czynszu, ogrzewania, opłat za wodę, gaz i energię elektryczną. Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych udziałów w spółkach lub innych podmiotach, nie pełni żadnych funkcji zarządzających, a zwłaszcza nie jest członkiem zarządów ani prokurentem w takich podmiotach. Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych innych dochodów z działalności gospodarczej, umów zleceń, umów o dzieło – poza dochodem w wysokości [...]zł uzyskiwanym z tytułu zatrudnienia na stanowisku murarza. Skarżący podał, że uzyskane w okresie od 01 stycznia 2014 r. do 31 grudnia 2014 r. przychody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniosły 0,- zł, koszty uzyskania przychodów 0,- zł i dochody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej 0,- zł. Skarżący podał, że jest współwłaścicielem samochodu osobowego marki[...], rok prod. 1997 o wartości rynkowej do [...] zł. Skarżący oświadczył, że zgodnie ze stanem formalno-prawnym pozostaje w związku małżeńskim z X.B, która od 2005 r. zamieszkuje w innej miejscowości i tam prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Skarżący podał, że małżonka utrzymuje się z własnych przychodów uzyskiwanych z prowadzonego gospodarstwa rolnego, które nie jest objęte ustawową wspólnością małżeńską. Skarżący podał, że pozyskanie od żony informacji o jej stanie majątkowym, dochodach oraz wyciągów z kont bankowych, jeżeli takie posiada, nie jest możliwe. Wnioskodawca wyjaśnił również, że brak formalnych rozstrzygnięć w kwestii intercyzy, separacji lub rozwodu jest wyłącznie skutkiem ich przekonań religijnych dot. zakazu rozwiązywania małżeństw i pozostaje bez związku z rzeczywistym stanem majątkowym każdego z nich. Skarżący wyjaśnił, że dom, w którym mieszka jest od[...]sierpnia 2011 r. własnością jego córki, a podstawą jej prawa własności jest darowizna. Na podstawie umowy darowizny ustanowiono na rzecz skarżącego dożywotnią i bezpłatną służebność osobistą. Skarżący oświadczył, że ani w okresie ostatnich minionych 5 lat, ani też wcześniej nie posiadał innych nieruchomości lub innych walorów majątkowych i nie dokonywał ich darowizn. Do pisma załączył zeznania roczne podatkowe za 2013 r., z których wynika, że z tytułu wynagrodzenia za pracę uzyskał dochód w wysokości [...] zł, z tytułu prowadzenia działalności na własne nazwisko uzyskał przychody w wysokości [...] zł, wyciąg z rachunku bankowego, zaświadczenie z dnia [...] stycznia 2015 r., z którego wynika, że skarżący jest zatrudniony w Zakładzie Murarskim prowadzonym przez X.C od dnia [...] lipca 2013 r. na czas nieokreślony za wynagrodzeniem netto z ostatnich 3 miesięcy w wysokości [...] zł brutto, [...] zł netto, ewidencję przychodów za 2014 r., z której wynika, że przychody wnioskodawcy wyniosły 0,- zł, deklaracje VAT-7 za miesiące od lipca 2014 r. do grudnia 2014 r., z których wynika, że podstawa opodatkowania wynosi 0,- zł, kserokopię dowodu rejestracyjnego, z którego wynika, że skarżący we współwłasności z X.D posiada samochód osobowy marki[...] , umowy darowizny z dnia [...] sierpnia 2011 r., na podstawie której skarżący darował swojej córce X.C własność nieruchomości gruntowej zabudowanej, córka ustanowiła na tej nieruchomości na rzecz swoich rodziców dożywotnią i bezpłatną służebność osobistą polegającą na prawie korzystania z całego budynku mieszkalnego – wszystkich pomieszczeń – ogrzanego i oświetlonego.

6 W odpowiedzi z dnia [...] lutego 2015 r. na wezwanie z dnia [...] stycznia 2015 r. do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy skarżący oświadczył, że meritum skargi dotyczy wyłącznie jego stosunków prawnych z organami podatkowymi bez jakiegokolwiek związku z jego córką lub innymi członkami rodziny, z którymi pozostaje w odrębności majątkowej. Skarżący podał również, że córka prowadzi odrębne gospodarstwo domowe i wobec tego nie dysponuje wymienionymi w punktach 1-10 w.w wezwania dokumentami i informacjami.

7 Postanowieniem z dnia 11 lutego 2015r. referendarz sądowy oddalił wniosek z uzasadnieniem, że na podstawie złożonych przez skarżącego oświadczeń i dokumentów nie wykazał przesłanek do zwolnienia go od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata.

8 Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia wskazując, że badanie merytorycznej zasadności złożonego wniosku powinno dotyczyć wyłącznie jego stanu majątkowego i finansowego a nie osób trzecich. W złożonym wniosku i dalej na sądowe wezwanie do poszerzenia informacji o stanie majątkowym udzielił wszelkich informacji o swojej sytuacji materialnej. Podkreślił, że choć nie posiada bankowej zdolności kredytowej, to będąc dotychczas osobom wiarygodną i szanowaną w środowisku ma zdolność skorzystania z drobnego - doraźnego wsparcia dobrych ludzi, dla których wystarczającą jest jego gwarancja odwzajemnienia się w przyszłości ze środków jakie należą mu się od sprawcy problemu - tj.X.E . Skarżący nie zgodził się również ze stanowiskiem, że osobami zobowiązanymi do poniesienia ciężaru kosztów sądowych są córka i żona. Gdyby wolą ustawodawcy było rzeczywiście tak szerokie określenie kręgu zobowiązanych, to wówczas racjonalny ustawodawca (a takowym jest Sejm RP) wyartykułowałby w tym przepisie stosowną normę. Ponadto skarżący udzielił odpowiedzi na temat sytuacji majątkowej córki i żony na miarę swej wiedzy i możliwości. W ocenie skarżącego przeniesienie ciężarów kosztów dochodzenia sprawiedliwości na członków rodziny strony żyjących w odrębnych gospodarstwach domowych - tylko dla tego , że są formalnie rodziną zaprzecza zasadzie sprawiedliwości społecznej i obowiązkowi działania organów państwa w sposób budzący zaufanie do państwa. Tym bardziej, że nie wskazuje się normy prawnej konstytuującej taki obowiązek, ani też norm moralnych, które stanowiłyby takowe zobowiązanie faktyczne.

9 Wnosząc powyższy sprzeciw wskazał również, że w postępowaniu karnym sygn. akt [...] jakie toczyło się przed Sądem Okręgowym w[...] , w tych samych i niezmiennych okolicznościach majątkowych Sąd udzielił oprawa pomocy. Rozbieżność postanowień Sądów w tej sprawie dla strony jako obywatela jest niezrozumiała.

10 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

11 Wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie.

12 Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W świetle art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd że rzeczą wnioskodawcy jest wykazanie, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przepisach regulujących instytucję przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 20 listopada 2012 r., sygn. akt II FZ 940/12 - orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej: "CBOSA"). Oznacza to, że sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia w tym zakresie dochodzeń.

13 Podstawą rozstrzygnięcia o zwolnieniu od kosztów sądowych nie mogą być zapewnienia o trudnej sytuacji majątkowej, które budzą wątpliwości, co do zgodności z rzeczywistym stanem rzeczy. Ocena zasadności żądania zwolnienia od kosztów sądowych musi odnosić się do rzeczywistych możliwości płatniczych, które określa posiadany majątek, wysokość przychodów i oszczędności, a także sytuacja rodzinna wnioskodawcy. Stąd warunkiem koniecznym przeprowadzenia oceny możliwości strony w zakresie uiszczenia kosztów sądowych jest złożenie oświadczenia majątkowego, które przedstawia dokładne i wiarygodne dane o sytuacji majątkowej i rodzinnej strony postępowania (a contrario art. 255 p.p.s.a.).

14 Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, bądź mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. W takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienie NSA z 14 stycznia 2011 r., II OZ 1361/10, Lex nr 743829). Należy jeszcze raz podkreślić, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie przez niego wnioskowanym.

15 Sąd rozpoznając wniosek uznał, że treść oświadczenia złożonego przez skarżącego na urzędowym formularzu jest niewystarczająca do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Wezwanie skarżącego przez referendarza do uzupełnienia wniosku zmierzało do umożliwienia skarżącemu należytego udokumentowania wniosku o przyznanie prawa pomocy. W opinii sądu zakres żądanych przez referendarza dokumentów i informacji miał istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku. W tym zakresie skarżący winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. Zdaniem Sądu skarżący przedstawiał tylko informacje i dokumenty mogące świadczyć o jego złej sytuacji materialnej, pomijając pozostałe, mimo, że został o nie wezwany.

16 Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien wykazać nie tylko swoją sytuację majątkową, ale również sytuację majątkową innych członków rodziny, którzy pozostają z nim we wspólnym gospodarstwie domowym bądź są zobowiązani do alimentacji. Przepisy ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U.2012.788.j.t.) dalej "K.r.o.", określają stosunki między małżonkami i między rodzicami i dziećmi nakładają na małżonków, rodziców i dzieci określone obowiązki alimentacyjne (art. 128 K.r.o). Na małżonkach ciąży zatem obowiązek udzielania sobie nawzajem wsparcia finansowego niezależnie od tego, w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego, czy prowadzą, czy też nie, wspólne gospodarstwo domowe. Do obowiązków tych zalicza się również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienia NSA z 12 września 2013 r., sygn. akt I FZ 313/13 i z 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Obowiązek wzajemnej pomocy małżonków wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (z wyjątkiem przewidzianym w art. 60 K.r.o.) i sądowego orzeczenia separacji (art. 61(4) § 1 K.r.o.). Zatem bez względu na fakt nieprowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, okoliczność pozostawania w związku małżeńskim, stosownie do art. 27 K.r.o. skutkuje, tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli.

17 Ponadto w okolicznościach niniejszej sprawy zasadne jest stwierdzenie, iż pomocy w zakresie uiszczenia kosztów sądowych czy ich części, skarżący może również oczekiwać ze strony swojej córki, co nie pozostawałoby w sprzeczności z art. 87 K.r.o., zgodnie z którym "rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie". Powyższe uzasadnia bowiem fakt darowania córce w 2011 r. domu. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntował się również pogląd, iż w sytuacji gdy strona nieodpłatnie przekazała składnik majątkowy członkowi rodziny, zasadny jest wniosek, iż obdarowany powinien pomóc darczyńcy w poniesieniu finansowego ciężaru związanego z prowadzeniem postępowania sądowego, jeżeli darczyńca nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych we własnym zakresie (por. postanowienia NSA: z dnia 8 kwietnia 2008 r., sygn. akt I FZ 96/08; z dnia 10 kwietnia 2008 r., sygn. akt I FZ 142/08; z dnia 1 lipca 2008 r., sygn. akt I OZ 439/08; z dnia 28 listopada 2011 r., sygn. akt II FZ 682/11, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Odmawiając przekazania informacji w ww. zakresie skarżący pozbawił Sąd możliwości oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie przedstawił informacji pozwalających na rzetelną i obiektywną ocenę możliwości płatniczych córki. Dopiero stwierdzenie, że ani samodzielnie, ani przy pomocy córki podatnik nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, pozwalałoby rozstrzygnąć o możliwości przyznania pomocy z budżetu państwa .

18 Oceny dokonanej przez Sąd nie zmienia fakt przyznania przez Sąd Okręgowym w[...] w postępowaniu karnym (sygn..[...] ) pomocy prawnej w formie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Nie do przyjęcia byłaby sytuacja, gdyby sąd rozpoznający sprawę, dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej, rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, lecz w oparciu o stanowisko wyrażone w podobnej sprawie.

19 Z tych względów Sąd, na podstawie art. 246 § 1 ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.