Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 17 stycznia 2017 r., I SA/Po 1134/16

postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 17 stycznia 2017 r., I SA/Po 1134/16

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Wolna-Kubicka po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu SD od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia [...] o sygn. akt [...] oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi SD na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy za II, III, IV kwartał 2013 r. oraz podatku do zapłaty za miesiące od kwietnia do października oraz grudzień 2013 r. postanawia: zmienić postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia [...], sygn. akt [...] i przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę [...] ([...]).

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z dnia [...] starszy referendarz sądowy oddalił wniosek SD o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

3 Na podstawie wniosku o prawo pomocy sporządzonego w dniu [...] referendarz ustalił, że wnioskodawczyni ma [...] lat, utrzymuje się z emerytury w wysokości [...], z kwoty tej po opłaceniu rachunków za prąd i telefon pozostaje jej ok. [...]. Skarżąca podała, że nie posiada żadnego majątku ruchomego, ani żadnych nieruchomości. Mieszka w domu stanowiącym własność jej syna, wnioskodawczyni nie ponosi kosztów najmu, opłaca rachunki za energię elektryczną. Wnioskodawczyni podała, że jej działalność gospodarcza nie przynosi dochodów. Na skutek dokonanego przez organy zabezpieczenia na rachunku bankowym kwoty w wysokości ok. [...] zmuszona została do zawieszenia działalności gospodarczej prowadzonej pod firmą A. W [...] przedmiotowa działalność wygenerowała stratę w wysokości [...]. W [...] deklaracja VAT-R została złożona na kwotę [...]. Działalność gospodarczą pod firmą A wznowiła z dniem [...]. Na obecnym etapie, t.j. w [...] po ponownym podjęciu, działalność gospodarcza nie przynosi dochodów. Skarżąca podała, że nie posiada środków na zapłatę wpisu sądowego, emerytura ledwie starcza na zakup żywności, leków, środków czystości, czasami odzieży. Skarżąca oświadczyła, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z innymi osobami, nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych, wierzytelności, praw majątkowych, przedmiotów o wartości powyżej 5.000,- zł. Skarżąca podała, że syn wraz z rodziną przez większą część roku zamieszkuje w I. Skarżąca oświadczyła, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Wnioskodawczyni podała, że na rachunku bankowym A organy skarbowe dokonały zabezpieczenia kwoty [...], która w znacznej części nie jest nawet własnością firmy. Skarżąca podała, że jej dochód miesięczny netto wynosi [...]. Do wniosku załączyła kserokopię deklaracji VAT-7K za [...], z której wynika, że podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto [...], wcześniej do skargi załączyła zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym [...], z którego wynika, że skarżąca nie uzyskała przychodu, poniosła koszty prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości [...] i poniosła stratę w wysokości [...].

4 Na wezwania do uzupełnienia wniosku skarżąca w odpowiedzi oświadczyła, że poza dochodami z emerytury nie uzyskuje dochodów z żadnych innych źródeł. Wnioskodawczyni nie zatrudnia żadnych pracowników. Skarżąca nie pozostaje w związku małżeńskim. Skarżąca była właścicielem domu, który na podstawie umowy darowizny z [...] darowała synowi. Wnioskodawczyni oświadczyła, że nie darowała żadnych ruchomości. Syn skarżącej od ponad [...] mieszka w I. Do P, w odwiedziny do skarżącej przyjeżdża średnio co [...] na dłuższy okres czasu ([...]). Przez cały rok syn ponosi wszelkie opłaty związane z utrzymaniem domu, poza opłatami za energię elektryczną, wywóz śmieci i telefon. Do wniosku załączyła kserokopię zeznania rocznego podatkowego za [...], z którego wynika, że przychód skarżącej z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł [...], koszty uzyskania przychodów [...] i strata [...]. Wnioskodawczyni załączyła wyciągi z rachunku bankowego prowadzonego przez B za okres [...], z których wynika, że saldo końcowe na tym rachunku na dzień [...] wynosi [...], wyciągi z firmowych rachunków bankowych prowadzonych przez C za miesiące [...], z których wynika, że jest realizowane zajęcie egzekucyjne. Skarżąca do pisma załączyła kserokopię umowy darowizny sporządzonej w formie aktu notarialnego w dniu [...], na podstawie której darowała swojemu synowi prawo własności nieruchomości położonej w miejscowości L, wartość darowizny strony podały na kwotę [...]. Wnioskodawczyni załączyła podatkową księgę przychodów i rozchodów, z której wynika, że nie uzyskała z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej przychodów. Następnie skarżąca podała, że nie posiada wiedzy dotyczącej sytuacji materialnej jej syna ani dokumentów, o które została wezwana. Wnioskodawczyni oświadczyła, że syn jest osobą pełnoletnią, posiada własną rodzinę i przez znaczną część każdego roku kalendarzowego przebywa za granicą. Syn prowadzi własne gospodarstwo domowe z żoną i z małoletnimi dziećmi. Syn nie dzieli się z nią informacjami na temat swojej sytuacji materialnej, wnioskodawczyni nie posiada wiedzy o wysokości dochodów jego i członków jego rodziny, ani też o poszczególnych składnikach jego majątku. Syn odmówił skarżącej przekazania dokumentów oraz odmówił udzielenia informacji, o które została wezwana. Skarżąca podała, że nie prowadzi z synem wspólnego gospodarstwa domowego. Wnioskodawczyni wskazała, że załącza wyciągi ze swojego rachunku bankowego za okres [...] i wskazała, że organy skarbowe dokonały zajęcia jej rachunków bankowych. W kolejnym piśmie skarżąca załączyła wyciągi z rachunku bankowego za okres [...] oraz kserokopię zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych.

5 Referendarz sądowy w postanowieniu z dnia [...] stwierdził, że wniosek skarżącej należy oddalić, gdyż wnioskodawczyni nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że z załączonych przez skarżącą wyciągów z rachunków bankowych wynika, że posiada osobisty rachunek bankowy w B, saldo końcowe na tym rachunku na dzień [...] wynosi [...] oraz [...] firmowe rachunki bankowe prowadzone przez C, [...] rachunek w walucie [...], drugi rachunek w walucie [...]. Skarżąca podała, że rachunki bankowe podlegają zajęciu i że prowadzona jest z nich egzekucja. Mimo wezwania do złożenia odpisu dokumentów o zajęciu rachunków bankowych skarżąca nie przedłożyła dokumentu, z którego wynikałoby, że zajęciu egzekucyjnemu podlega rachunek bankowy prowadzony przez B. Skarżąca przedłożyła jedynie zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z dnia [...] wystawione przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, z którego wynika, że adresowane zostało do C. Referendarz sądowy na tej podstawie stwierdził, że skarżąca posiada środki na uiszczenie wpisu sądowego od skargi w kwocie [...]. Ponadto zauważył, że saldo końcowe na rachunku bankowym prowadzonym przez B na dzień [...] wynosiło [...], natomiast skarżąca tego samego dnia sporządziła wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, w którym oświadczyła, że nie posiada środków na zapłatę wpisu sądowego. Niezależnie od powyższego referendarz sądowy zauważył, że z załączonej przez skarżącą kserokopii umowy darowizny wynika, że wnioskodawczyni w dniu [...] darowała swojemu synowi prawo własności nieruchomości położonej w miejscowości L, wartość przedmiotu darowizny strony ustaliły na kwotę [...]. Referendarz sądowy wskazał, że w sytuacji, gdy strona nieodpłatnie przekazała składnik majątkowy członkowi rodziny, zasadny jest wniosek, iż obdarowany powinien pomóc darczyńcy w poniesieniu finansowego ciężaru związanego z prowadzeniem postępowania sądowego, jeżeli darczyńca nie jest w stanie uiścić kosztów postępowania we własnym zakresie. Art. 897 zd. 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2016 r., poz. 380 ze zm.) stanowi, że jeżeli po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom albo do wypełnienia ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. Argument ten wzmacniają także reguły wynikające z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dotyczące obowiązku wzajemnego wspierania się dzieci i rodziców. Dlatego referendarz sądowy wyjaśnił, że aby stwierdzić czy syn skarżącej jest w stanie w niniejszej sprawie pomóc swojej matce w ponoszeniu kosztów sądowych ustalić należało jaka jest sytuacja finansowa, materialna i rodzinna syna wnioskodawczyni, a także osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym i czy jest on w stanie partycypować w ponoszeniu tych kosztów. W tym celu wezwano skarżącą do podania jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa jej syna oraz osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Referendarz sądowy uznał, że nieodpłatne uzyskanie od skarżącej składników majątkowych uprawnia do stwierdzenia, że syn skarżącej powinien wspomóc matkę w poniesieniu kosztów niniejszego postępowania, w ramach oczywiście swoich możliwości (które pomimo wezwania pozostają nieznane), i to niezależnie od faktu czy prowadzi z nią, czy też nie, wspólne gospodarstwo domowe. Bez znaczenia jest przy tym to, kiedy miała miejsce darowizna.

6 W sprzeciwie z dnia [...] skarżąca zarzuciła:

7 1) błąd w ustaleniach faktycznych poprzez uznanie, iż wyłącznie wierzytelności z bankowych rachunków firmowych skarżącej podlegają zajęciu w toku prowadzonej egzekucji, a środkami zgromadzonymi na rachunku prywatnym skarżąca może swobodnie dysponować, w tym uiścić opłatę sadową od skargi w kwocie [...], podczas gdy zajęciu egzekucyjnemu podlegają obecnie i podlegały na etapie składania skargi wszelkie rachunki bankowe skarżącej, a zatem również ten prowadzony przez B, stąd też skarżąca nie ma i nie miała w dniu [...] możliwości korzystania ze środków zgromadzonych na w.w rachunku, w tym uiszczenia opłaty sądowej od skargi,

8 2) naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. poprzez uznanie, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

9 Wobec powyższego skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych; ewentualnie na wypadek uznania przez Sąd, że skarżąca nie spełnia przesłanek zwolnienia od kosztów sadowych w całości: o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych ponad kwotę [...].

10 W uzasadnieniu wniosku skarżąca podniosła, że dokonano zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego prowadzonego przez B i wobec tego nie ma możliwości dysponowania środkami zgromadzonymi na tym rachunku bankowym, w tym dokonania zapłaty wpisu sądowego od skargi. Skarżąca podała, że na dzień dzisiejszy saldo na tym rachunku wynosi [...], jednakże nie są to środki, którymi może swobodnie dysponować. Na potwierdzenie powyższych twierdzeń załączyła wydruk zrzutu ekranu ze strony internetowej bankowości elektronicznej B. Skarżąca podała, że w okresie od [...] do dnia dzisiejszego z przedmiotowego rachunku były realizowane (poza opłatami bankowymi) wyłącznie dyspozycje przelewów na rzecz Urzędu Skarbowego w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym. Na dowód tego skarżąca przedłożyła wyciągi z rachunku bankowego nr [...]. Skarżąca podniosła, że nie dysponuje jakimikolwiek decyzjami wskazującymi na zajęcie w.w rachunku bankowego, w związku z czym nie mogła ich okazać w toku postępowania przed referendarzem. Ponadto skarżąca wskazała, że syn, któremu darowała nieruchomość, ma na utrzymaniu własną rodzinę ( w tym małoletnie dzieci ) i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego, zasadniczo na chwilę obecną nie utrzymuje z nią intensywnego kontaktu. Syn w miarę możliwości wypełnia obowiązek alimentacyjny wobec skarżącej, gdyż koszty utrzymania nieruchomości oraz budynku mieszkalnego, w którym zamieszkuje skarżąca, ponosi niemalże w całości (za wyjątkiem rachunków za energię elektryczną).

11 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

12 Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej jako: "P.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy.

13 Z treści przepisów art. 245, art. 246 § 1 oraz art. 252 P.p.s.a. wynika, iż osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnić przy tym należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego. W zakresie częściowym obejmuje zaś zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie m.in. adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego.

14 Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz przedstawionych dodatkowych oświadczeń i dokumentów wynika, że skarżąca ma [...] lat, utrzymuje się z emerytury z ZUS w wysokości [...], z której ponosi opłaty za energię elektryczną, śmieci i telefon, do dyspozycji na miesiąc pozostaje jej kwota [...]. Wnioskodawczyni nie posiada majątku, nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z innymi osobami, prowadzi działalność gospodarczą, która nie przynosi dochodu, ponosi z tego tytułu stratę, mieszka w domu, który w [...] darowała synowi. Skarżąca korzysta z pomocy syna, który poza w.w opłatami, t.j. za prąd, śmieci i telefon, ponosi pozostałe koszty związane z utrzymaniem domu. Syn skarżącej ma na utrzymaniu własną rodzinę, w tym małoletnie dzieci, większą część czasu przebywa poza granicami P. Skarżąca przedstawiła zeznania roczne podatkowe za [...], umowę darowizny nieruchomości, kserokopię zawiadomienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego skierowanego do C. Następnie do sprzeciwu z dnia [...] skarżąca załączyła wydruki z rachunku bankowego prowadzonego przez B, z których wynika, że realizowane jest zajęcie egzekucyjne i że wobec tego saldo na tym rachunku bankowym wynosi obecnie [...], przy czym nie są to środki, którymi może skarżąca swobodnie dysponować, gdyż podlegają zajęciu. Skarżąca w sprzeciwie podniosła również, że nie dysponuje jakimikolwiek decyzjami wskazującymi na zajęcie tego rachunku bankowego, w związku z czym nie mogła ich okazać referendarzowi sądowemu.

15 W tym miejscu wskazać należy, że kwota wpisu od skargi w niniejszej sprawie wynosi [...].

16 Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności oraz treść art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. należało uznać, że skarżąca wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, dlatego, w celu zachowania prawa do sądu, zasadnym jest przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w części dotyczącej wpisu sądowego od skargi ponad kwotę [...]. Wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych uznać należało za nieuzasadniony. Partycypacja w kosztach postępowania jest bowiem obowiązkiem strony nawet jeżeli miałoby to nastąpić z uszczerbkiem koniecznego utrzymania, a obowiązkiem strony jest poczynienie oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Wnioskodawczyni posiada stałe źródło dochodów, które w zestawieniu z wykazanymi wydatkami koniecznego utrzymania pozwala w ocenie Sądu na uiszczenie kwoty stanowiącej zaledwie ułamek należnego wpisu od skargi. Ponadto skarżąca otrzymuje pomoc od syna, któremu w [...] darowała nieruchomość i który poza opłatami za prąd, śmieci i telefon ponosi koszty utrzymania tej nieruchomości. Sąd wydając takie rozstrzygnięcie wziął pod uwagę okoliczność, że skarżąca w sprzeciwie podniosła, że jest w stanie uiścić wpis sądowy w części w kwocie [...]. W ocenie Sądu skarżąca miała dość czasu na zabezpieczenie wyższej kwoty, gdyż zaskarżoną decyzję otrzymała w dniu [...]. Ponadto, jak już wskazał referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu, skarżąca darowała swojemu synowi w [...] nieruchomość, wartość umowy darowizny strony określiły na kwotę [...]. W doktrynie sądowoadministracyjnej dominuje pogląd, że gdy strona nieodpłatnie przekazała składnik majątkowy członkowi rodziny, zasadny jest wniosek, iż obdarowany powinien pomóc darczyńcy w poniesieniu finansowego ciężaru związanego z prowadzeniem postępowania sądowego, jeżeli darczyńca nie jest w stanie uiścić kosztów sądowych we własnym zakresie. Nadto art. 897 Kodeksu cywilnego stanowi, że jeżeli po wykonaniu darowizny darczyńca popadnie w niedostatek, obdarowany ma obowiązek, w granicach istniejącego jeszcze wzbogacenia, dostarczać darczyńcy środków, których mu brak do utrzymania odpowiadającego jego usprawiedliwionym potrzebom. Argument ten wzmacniają także reguły wynikające z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dotyczące obowiązku wzajemnego wspierania się dzieci i rodziców (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 listopada 2014 r., sygn. akt II FZ 1501/14).

17 Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 260, w związku z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 P.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.