Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 22 sierpnia 2012 r., IV SA/Po 301/12
wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 22 sierpnia 2012 r., IV SA/Po 301/12
Sentencja
1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Popowska Sędziowie WSA Anna Jarosz (spr.) WSA Tomasz Grossmann Protokolant st.sekr.sąd. Justyna Hołyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 sierpnia 2012 r. sprawy ze skargi A.Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia (...) r. nr (...) w przedmiocie usług opiekuńczych 1. oddala skargę; 2. przyznaje adwokatowi A. S. od Skarbu Państwa (Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) wynagrodzenie w kwocie (...) (...) zł podwyższone o kwotę (...) (...) zł stanowiącą podatek od towarów i usług – łącznie (...) (...) zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej
Uzasadnienie
2 Decyzją z dnia (...) r.., nr (...), działając na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3 i 4, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 17 ust. 11, art. 36 pkt 2 ppkt 1, art. 50, 96 ust.1 pkkt 1, ust 2 oraz art. 106 ust. 1 i 4 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004r. (tekst jednolity z 2009r. Dz. U. nr 175, poz. 1362 ze zm.), oraz art. 104 i 108 ustawy Kodeks Postępowania Administracyjnego (Dz. U. z 2000r., nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej zwana kpa), na podstawie upoważnienia Wójta Gminy z (...) r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O. W. przyznał A. Z. usługi opiekuńcze świadczone w miejscu zamieszkania w terminie od (...) r. do (...) r. w wymiarze cztery razy w tygodniu po 8 godzin w dni robocze i ustalił odpłatność za te usługi w wysokości (...)zł za godzinę.
3 Uzasadniając, organ podniósł, że nie znalazł podstaw do przyznania usług opiekuńczych nieodpłatnie. Na podstawie zgromadzonej w sprawie dokumentacji, oraz przeprowadzonego w dniu (...) r. wywiadu środowiskowego ustalił, że A. Z. jest osobą samotną, niepełnosprawną, poruszającą się na wózku inwalidzkim. Posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności i całkowitej niezdolności do pracy na czas nieokreślony. Jest osobą przewlekle chorującą, z pogarszającym się wzrokiem, bólami nóg i barku. Na dochód A. Z. składa się renta inwalidzka z dodatkiem pielęgnacyjnym w łącznej kwocie (...) zł. Mieszka ona w domu jednorodzinnym – bliźniaku, sąsiaduje ze swoją bratową G. Z. ale prowadzą odrębne gospodarstwa domowe. Ustalono też stałe wydatki A. Z. związane z utrzymaniem domu ( miesięcznie około (...) zł energia elektryczna, butla gazu – (...)zł, woda – ok. (...) zł, kanalizacja –(...) zł, odpady – (...) zł i telefon ok. (...) zł). Organ podkreślił, że dochody wnioskodawczyni przekraczają kryterium dochodowe, które zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej wynosi 477 zł dla osoby samotnie gospodarującej – o kwotę (...) zł, a więc jej dochód miesięczny mieści się w przedziale od 161% do 220% kryterium dochodowego. Zgodnie z uchwałą Rady Gminy O.W. nr III/16/2010 z dnia 21 grudnia 2010r. stawka odpłatności w tej sytuacji wynosi 1,80 zł za godzinę. Organ uznał, że analizując wszelkie okoliczności sprawy, sytuację życiową, materialną i zdrowotną A.Z., brak osób mogących udzielić jej pomocy, ale także wydatki Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej i liczbę podopiecznych oraz opiekunek nie znalazł podstaw do przyznania usług opiekuńczych przez 5 dni w tygodniu i to nieodpłatnie. Musiałoby to wiązać się z zatrudnieniem dodatkowej opiekunki a organ nie dysponuje wolnym etatem. Podkreślono także, że wydatki związane z utrzymaniem domu są ponoszone przez wszystkich obywateli i są zwykłą częścią życia całego społeczeństwa. Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, która ma na celu umożliwienie osobom samotnym i rodzinom przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej, której w danej chwili nie są w stanie pokonać własnymi zasobami i możliwościami; rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być odpowiednie do okoliczności, które uzasadniają udzielenie pomocy i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy).
4 Organ podniósł także okoliczności, omawiane ze stroną, a mogące poprawić jej sytuację finansową (np. wynajęcie pokoju, ogrodu, "odwrócony" kredyt hipoteczny), na które A. Z. nie wyraziła zgody, wyliczył też pomoc pieniężną i niepieniężną, jaką otrzymała ona w trzech ostatnich latach ( nieodpłatne usługi opiekuńcze i pomoc rzeczową w formie opału).
5 Od tej decyzji odwołanie wniosła A. Z., która podniosła, że decyzja jest dla niej krzywdząca i powoduje uszczuplenie jej środków w postaci otrzymywanej renty. Opisując swą ciężką sytuację życiową i zdrowotną podkreśliła, że w poprzednich latach otrzymywała usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania nieodpłatnie a od tego czasu przepisy w tym zakresie się nie zmieniły – wniosła więc o zwolnienie jej z odpłatności za te usługi.
6 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją nr (...) z dnia (...) r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
7 Organ II instancji, podzielając pogląd, ocenę sytuacji odwołującej i podstawę prawną zastosowaną przez GOPS w O. W. podkreślił, że organ I instancji wydając decyzję kierował się nie tylko sytuacją w jakiej znalazła się A. Z., ale także możliwościami finansowymi będącymi w jego posiadaniu i potrzebami osób zamieszkałych na jego terenie, a ponadto prawidłowo zastosował właściwe przepisy.
8 W skardze na tę decyzję A.Z. podniosła podobne argumenty jak w odwołaniu, a ponadto zarzuciła, że organ w swym rozstrzygnięciu kierował się wyłącznie kryterium dochodowym, pod tym kątem oceniając sytuację skarżącej, a nie skupił się na jej szczególnej sytuacji życiowej i osobistej, co było podstawą orzekania w poprzednich latach w tej dziedzinie. To samo podniósł jej pełnomocnik wyznaczony z urzędu, wnosząc ponadto o przyznanie kosztów zastępstwa procesowego, które nie zostały uiszczone nawet w części.
9 Organ wniósł o oddalenie skargi, podnosząc okoliczności jak w decyzji.
10 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
11 Skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
12 Zasady udzielania świadczeń z publicznych środków pomocy społecznej regulują przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, zaś tryb rozpatrywania tych spraw reguluje Kodeks postępowania administracyjnego, z pewnymi modyfikacjami wynikającymi z przepisów ustawy o pomocy społecznej.
13 Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy, celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Według art. 3 - pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Decyzje mają charakter uznaniowy.
14 Uznanie administracyjne, jako instytucja prawna, nie pozwala organowi na dowolność w załatwieniu sprawy, ale i nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (zob.: wyrok NSA z dnia 26 września 2000 r., sygnatura akt I SA 945/00, publ. LEX nr 79608). Rozmiar pomocy warunkowany jest bowiem nie tylko potrzebami strony, ale i możliwościami finansowymi organu.
15 Zgodnie z treścią art. 50 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych. Usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem. Specjalistyczne usługi opiekuńcze są to usługi dostosowane do szczególnych potrzeb wynikających z rodzaju schorzenia lub niepełnosprawności, świadczone przez osoby ze specjalistycznym przygotowaniem zawodowym - ust. 2 i 3 art. 50 ustawy. Ośrodek pomocy społecznej przyznaje usługi opiekuńcze, ustala ich zakres, okres i miejsce świadczenia - ust. 5 art. 50 ustawy. Podstawą decyzji w przedmiocie pomocy w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych oprócz przepisu art. 50 ustawy o pomocy społecznej powinna być również uchwała rady gminy określająca szczegółowo kwestie dotyczące usług - art. 50 ust. 6 ustawy a w przypadku specjalistycznych usług opiekuńczych także rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 22 września 2005 r. w sprawie specjalistycznych usług opiekuńczych (Dz. U. Nr 189, poz. 1598) - art. 50 ust. 7 ustawy.
16 Z treści powyższych przepisów wynika, że przypadek przyznania usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych, o którym mowa w art. 50 ust. 1 ustawy ma charakter obligatoryjny co oznacza, że usługi te muszą być przyznane, w przypadku spełnienia ustawowych przesłanek, niemniej jednak decyzje w sprawie tych usług mają charakter uznaniowy zarówno w zakresie przyznania świadczenia, jak też w części odnoszącej się do okresu i miejsca świadczenia. Wyznacznikami ustalenia zakresu przyznania usługi są - z jednej strony - rozmiar potrzeb wnioskodawcy a z drugiej strony - możliwości finansowe organów pomocy społecznej.
17 Przechodząc na grunt przedmiotowej sprawy podnieść należy, że w sprawie bezspornym jest, iż wnioskodawczyni z uwagi na wiek i stan zdrowia wymaga pomocy w formie usług opiekuńczych. Sporem w sprawie nie jest też rozmiar przyznanych usług opiekuńczych, mimo, iż przyznano ją w zakresie mniejszym od żądanego przez skarżącą ( cztery razy w tygodniu po osiem godzin a nie przez pięć dni). Skarżąca kwestionuje zobowiązanie jej do odpłatności za przyznane usługi opiekuńcze.
18 Kontrola sądu dotyczy prawidłowości postępowania organu administracji, poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy administracji w przepisach art. 7, 77 § 1 i 80 Kodeksu postępowania administracyjnego.
19 Decyzja wydana w oparciu o ten przepis ma charakter uznaniowy, co oznacza, że w gestii organu pozostawiona jest odmowa albo uwzględnienie wniosku strony, natomiast sądowa kontrola takiej decyzji ogranicza się wyłącznie do zbadania, czy w toku postępowania organy należycie przeprowadziły postępowanie, w szczególności czy podjęły wszelkie czynności niezbędne do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego i wszelkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności, a także czy dokonana przez te organy ocena prawna tych ustaleń została wyczerpująco uzasadniona. O ile zatem organy przeprowadzą prawidłowo postępowanie wyjaśniające i uargumentują w sposób przekonywujący swoją decyzję wydaną w graniach przysługującego im uznania, to sąd administracyjny nie ma podstaw do zakwestionowania takiej decyzji i oceny jej słuszności.
20 Analizując omawianą sprawę stwierdzić należy, że organy podjęły wszelkie czynności zmierzające do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego, a rozstrzygnięcie logicznie umotywowały, dlatego nie można im zarzucić naruszenia obowiązujących przepisów, co stanowiłoby podstawę uchylenia ich decyzji. Organy prawidłowo skoncentrowały się na zbadaniu sytuacji materialnej i życiowej skarżącej w celu oceny, czy w sprawie zachodzą przesłanki określone w powołanych przepisach
21 Organ I instancji przeprowadził wywiad środowiskowy w dniu (...) r. W dniu (...) r, do domu skarżącej przybyli osobiście pracownicy Ośrodka na jej żądanie, gdzie odbyli rozmowę z podopieczną i mieli możliwość dodatkowo zapoznać się z argumentami skarżącej i jej sytuacją. Poza tym organ wskazał, że skarżąca otrzymuje inną stałą pomoc. Jak wynika z akt administracyjnych skarżącej przyznano świadczenia z pomocy społecznej w postaci opału. Skarżąca ma poza tym stałe źródło dochodu w postaci renty w kwocie (...) zł, a także potencjalne możliwości poprawienia swej sytuacji finansowej. Wnioskodawczyni w postępowaniu przed organami wskazywała na ponoszone wydatki (za energię, telefon , wodę, leki itd) co także organ analizował.
22 W ocenie Sądu rozpatrującego niniejszą sprawę, nie można zakwestionować, mając na uwadze materiał dowodowy, prawidłowej oceny prawnej dokonanej przez organy administracji ustalonego stanu faktycznego (sytuacji materialnej i życiowej skarżącego) poprzez uznanie, że sytuacja ta nie jest szczególnym przypadkiem, a zwłaszcza, że odpłatność za przyznane specjalistyczne usługi opiekuńcze nie niweczy skutków udzielonej pomocy ani też stanowi dla skarżącego nadmiernego obciążenia.
23 Podkreślić bowiem należy, że ustawową zasadą jest odpłatność za niepieniężne świadczenia przyznawane z pomocy społecznej, w tym za specjalistyczne usługi opiekuńcze, a odstępstwo od tej zasady jest wyjątkiem (art. 96 ustawy). Ustawodawca przyznawanie usług opiekuńczych wiąże bowiem przede wszystkim ze stanem zdrowia wnioskodawcy, a nie z jego sytuacją finansową, która tylko częściowo ma w tym przypadku znaczenie tj. wpływa na wysokość tej odpłatności. Tylko w sytuacji, gdy dochód nie przekracza ustawowego kryterium dochodowego, uprawniającego do przyznania świadczenia z pomocy społecznej, wnioskodawca zwolniony jest z odpłatności za przyznane świadczenie (art. 96 ust. 2 ustawy).
24 Skoro w niniejszej sprawie bezspornym jest, że dochód skarżącej jest wyższy niż ustawowe kryterium wynoszące 477 zł, to zwolnienie jej z odpłatności za przyznane specjalistyczne usługi opiekuńcze leżało wyłącznie w granicach uznania organu administracyjnego, którego - w ocenie Sądu - organ nie przekroczył. Organ przeprowadził prawidłowo i starannie postępowanie wyjaśniające, a swoje stanowisko przekonywająco uzasadnił, w szczególności wskazał, że skarżąca stale korzysta z pomocy Ośrodka, a więc jej niezbędne bieżące potrzeby są w miarę możliwości finansowych organu zaspokajane.
25 W tym stanie rzeczy wobec braku podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem, należało skargę jako nieuzasadnioną oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).
26 O wysokości kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, przyznanych ustanowionemu z urzędu adwokatowi, Sąd orzekł na podstawie przepisu art. 250 ww. ustawy oraz przepisów § 2 ust. 3, § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Obejmują one opłatę ze czynności radcy prawnego w kwocie 240 zł powiększoną o należny podatek od towarów i usług, wyliczony według 22 % stawki w kwocie 52,80 zł.