Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 października 2016 r., IV SA/Po 291/15

postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 października 2016 r., IV SA/Po 291/15

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Izabela Bąk- Marciniak po rozpoznaniu w dniu 11 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym zażalenia S. S. W. w W. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia [...] lutego 2016 r., sygn. akt IV SA/Po [...] w sprawie ze skargi Stowarzyszenia S. W. w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 13 lutego 2015r. nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia i umorzenia postępowania odwoławczego postanawia: 1. uwzględnić zażalenie 2. uchylić postanowienie z dnia 23 lutego 2016 r. 3. odmówić przyznania prawa pomocy

Uzasadnienie

2 Sygn. akt IV SA/Po [...]

UZASADNIENIE

3 Postanowieniem z 23 lutego 2016 r. sygnatura akt IV SA/Po [...], Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu utrzymał w mocy postanowienie Referendarza sądowego z dnia 15 grudnia 2015 r., którym odmówiono Stowarzyszeniu S. W. w W. przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z 5 kwietnia 2016 r., sygnatura akt IV SA/Po [...], odrzucono zażalenie Stowarzyszenia.

4 Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 24 sierpnia 2016 r., sygn. akt II OZ [...] uchylił postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 05 kwietnia 2016 r. NSA podkreślił, że Sąd pierwszej instancji nieprawidłowo ustalił datę wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego, jako 30 września 2015 r., co z kolei skutkowało błędnym zastosowaniem reguły prawa międzyczasowego wynikającej z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r. poz. 658), zgodnie z którą przepisy ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 ustawy nowelizującej należało stosować również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie.

5 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

6 Stosownie do treści art. 195 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.- dalej jako "ppsa") jeżeli zażalenie zarzuca nieważność postępowania lub jest oczywiście uzasadnione, wojewódzki sąd administracyjny, który wydał zaskarżone postanowienie, może na posiedzeniu niejawnym, nie przesyłając akt Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, uchylić zaskarżone postanowienie i w miarę potrzeby sprawę rozpoznać na nowo. Od ponownie wydanego postanowienia przysługują środki odwoławcze na zasadach ogólnych.

7 Postanowienie Sądu z dnia 23 lutego 2016 r. należało uchylić z uwagi na fakt, że skarga w niniejszej sprawie została wniesiona 28 marca 2015 r. (k. 15 akt sądowych), czyli przed nowelizacją ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zatem rozpoznając sprzeciw skarżącego, zastosowanie miał art. 260 ppsa, w brzmieniu obowiązującym do 15 sierpnia 2015 r. W ówcześnie obowiązującym stanie prawnym zgodnie z art. 260 ppsa w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym, a na to postanowienie przysługuje zażalenie.

8 W związku z powyższym na podstawie art. 195 § 2 ppsa orzeczono jak w pkt 1 i 2 sentencji.

9 Przechodząc do merytorycznego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, w pierwszej kolejności należy wskazać, że skutkiem wniesienia sprzeciwu jest to, że postanowienie referendarza sądowego traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd.

10 W przedmiotowej sprawie skarżące Stowarzyszenie wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.

11 Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 ppsa, zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Zwolnienie z tego obowiązku może nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów.

12 Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem.

13 W myśl art. 246 § 2 pkt 1 ppsa można przyznać prawo pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce nieposiadającej osobowości prawnej, w zakresie całkowitym, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania.

14 W przypadku wnioskowania o prawo pomocy osoba prawna lub inna jednostka nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 07.10.2014 r., sygn. akt I GZ 390/14).

15 Jak wynika ze znajdującego się w aktach statutu i regulaminu, wybierając formę stowarzyszenia zwykłego nałożono na członków obowiązek uiszczania składek członkowskich, które przy takiej formie działania są podstawowym źródłem finansowania działalności stowarzyszenia. W sytuacji braku egzekwowania od członków stowarzyszenia obowiązku uiszczana składek członkowskich, przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby więc do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Odmiennie należałoby oceniać okoliczności, w których stowarzyszenie zakładając sobie pewne cele, jednocześnie jasno i precyzyjnie określając sposób pozyskania środków, z których te cele będą realizowane, z przyczyn niezależnych od siebie nie jest w stanie zgromadzić dostatecznej ilości środków na funkcjonowanie (vide. postanowienia NSA z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06; z dnia 25 marca 2010 r., sygn. akt II OZ 252/10, z dnia 14 września 2010 r., sygn. akt. II OZ 853/10; z dnia 09 września 2010 r. sygn. akt II OZ 842/10 publ. https://cbois.nsa.gov.pl/). Okoliczności te nie zostały jednak wykazane w sprawie niniejszej.

16 W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że kwestia przyznania skarżącemu prawa pomocy była już przedmiotem kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w postanowieniu z dnia 1 września 2015 r., II OZ 791/15 stanął na stanowisku, iż przystępując do aktywnej realizacji zamierzonych celów i z powołaniem się na nie, m. in. w postępowaniu sądowoadministracyjnym, członkowie stowarzyszenia powinni liczyć się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych i przeznaczyć odpowiednie środki na ich pokrycie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 kwietnia 2008 r., II OZ 271/08, cbois.nsa.gov.pl). Sąd zwrócił uwagę, iż to, że stowarzyszenie jest organizacją nie przynoszącą dochodu podobnie, jak wiele innych organizacji tego typu, nie oznacza, że jest zwolnione od zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej w zakres której wchodzą również sprawy sądowe, wymagające co do zasady uiszczania opłat i czynienia wydatków. Brak zapewnienia stałego źródła dochodów nie może jednak przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosków o przyznanie prawa pomocy. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Ponadto, przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, co stanowiłoby zaprzeczenie zasady, że organizacja społeczna winna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe i majątek.

17 W konsekwencji na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 ppsa w zw. z art. 260 § 1 ppsa, oraz art. 195 § 2 ppsa orzeczono jak w sentencji.