Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 24 kwietnia 2018 r., II SAB/Po 112/17

postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 24 kwietnia 2018 r., II SAB/Po 112/17

Sentencja

1 Dnia 24 kwietnia 2018 roku Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu – Robert Talaga po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2018 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku T.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego i adwokata w sprawie ze skargi T. K. bezczynność Prezydenta Miasta P. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej postanawia odmówić przyznania prawa pomocy /-/ R. Talaga

Uzasadnienie

2 Dnia 29 grudnia 2017 roku T. K. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu.

3 Dnia 9 lutego 2018 roku T. K. przedłożył formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia do kosztów sądowych i ustanowienia adwokata i radcy prawnego.

4 W uzasadnieniu wniosku skarżący powołał się na brak środków na opłacenie kosztów sądowych i pełnomocnika "z wyboru", brak dochodu, brak majątku, brak oszczędności. W zakresie posiadanego majątku wpisał: brak nieruchomości, brak zasobów pieniężnych, brak wartościowych przedmiotów i brak innego majątku. Powołał się na brak prowadzenia własnego gospodarstwa domowego, a tym bardziej z tego powodu: brak osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Wnioskodawca zakreślił rubrykę dotycząca źródeł dochodu i wysokość dochodu określił na [...] zł. Wysokość stałych miesięcznych zobowiązań i wydatków wynosi [...] zł.

5 Z uwagi na fakt, że wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu był niepełny, co do sytuacji finansowej i rodzinnej, w szczególności nie podał stanu rodziny, dochodów osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, ani wysokości kosztów swojego utrzymania, w oparciu o przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 roku, poz. 1369, ze zm.), dalej jako "P.p.s.a.", zwrócono się do skarżącego o uzupełnianie wniosku o prawo pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych aktualnych oświadczeń i dokumentów źródłowych.

6 W odpowiedzi skarżący podał, że w formularzu o prawo pomocy zawarł informacje na temat wszystkich źródeł dochodów stałych i dorywczych skarżącego oraz osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, a także i czy pobiera zasiłek dla bezrobotnych. Jednocześnie wskazał, że nie udzieli informacji o osobach na utrzymaniu, których się znajduje, gdyż nie ma na ten temat informacji. Zaznaczył, że nie posiada wiedzy, czy jest zarejestrowany w czy jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy i jaki ma status. Zdaniem skarżącego Sąd może zwrócić się do Urzędu Skarbowego, ZUS oraz Powiatowego Urzędu Pracy i sprawdzić niezbędne informacje.

7 Zaznaczył również, że nie przedłoży oryginału lub potwierdzonego za zgodność z oryginałem rocznego zeznania podatkowego PIT za rok 2016 i 2017, ponieważ ich nie składał z powodu braku dochodów.

8 Odnosząc się do wezwania o podanie obrotów na rachunkach bankowych, lokatach terminowych, zaciągniętych kredytach i pożyczkach oraz o zajęciach komorniczych skarżący podał, że nie posiada rachunków bankowych.

9 Skarżący w kwestii opisania wszystkich posiadanych, dzierżawionych i wynajmowanych nieruchomości wraz ze wskazaniem jakie przynoszą dochody i jakie są związane z tym koszty utrzymania, oświadczył, że nie ma żadnych nieruchomości nie ma z tego tytuły żadnych przychodów.

10 Następnie oświadczył, że nigdy nie zamieszkiwał przy ul. [...] w P., a sąd nie podał podstawy prawnej zapytania o tytuł prawny do tego lokalu, a także czy pytanie to dotyczyło jego czy też innej osoby.

11 Odpowiadając na wezwanie co do prowadzonej działalności gospodarczej, skarżący wskazał, że jej prowadzenie nie ma żadnego znaczenia dla przedmiotu wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdy z działalności tej nie ma dochodów, przy czym nie posiada wiedzy by taką działalność gospodarczą prowadził, a Sąd może sam sprawdzić o co wniósł.

12 Skarżący wskazał, że w formularzu nie informował o posiadaniu jakichkolwiek samochodów, zatem absurdalne jest pytanie co do marki i roku produkcji posiadanych i użytkowanych samochodów. W kwestii szczegółowego spisu miesięcznych kosztów bieżącego utrzymania i źródeł ich finansowania, skarżący oświadczył, że nie posiada dochodów i nie dokonuje żadnych opłat.

13 Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od zasady partycypacji strony w kosztach postępowania sądowego wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. t.j. z 2017 r., poz. 1369), dalej jako "P.p.s.a.", może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. (por. np. postanowienia NSA: z dnia 13 maja 2010 r., II FZ 185/10, z dnia 19 maja 2010 r., II FZ 156/10, publik. http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Uzyskanie prawa pomocy i przerzucenie kosztów postępowania sądowego na Skarb Państwa, a w konsekwencji pozostałych podatników, nie jest przywilejem strony, ale wyjątkiem od zasady samodzielnego ponoszenia kosztów związanych z prowadzeniem procesów sądowych. Przyznanie prawa pomocy musi mieć charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy rzeczywiście z porównania wysokości prognozowanych kosztów postępowania oraz możliwości majątkowych i finansowych wnioskodawcy i jego domowników wynika, że skarżący nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów niniejszego postępowania chociażby w części. Skarżący swoją postawą uniemożliwił dokonanie takiej oceny.

14 Prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w myśl art. 246 §1 pkt 1 P.p.s.a. W świetle powyższego przepisu, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użytych w tym przepisie słów "...gdy wykaże..." wynika, że strona ma przekonać, że znajduje się w sytuacji opisanej w tym przepisie, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 694).

15 Ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej w tym przedmiocie wniosek. To z kolei oznacza, że taka osoba powinna poczynić wszelkie kroki mające na celu uzasadnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołuje, zaś uznanie, czy nastąpiło to w sposób dostateczny zostaje ocenione w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy. Oznacza to, że w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy oceniane są oświadczenia i dokumenty źródłowe przedłożone przez stronę ubiegająca się o przyznanie tego dobrodziejstwa. Postępowanie toczy się bowiem na wniosek strony wnoszącej o przyznanie prawa pomocy, zatem Sąd z urzędu nie zwraca się do żadnych instytucji, ani organów celem uzyskania dokumentów, czy zaświadczeń dotyczących wnioskującego o prawo pomocy.

16 Instytucja prawa pomocy służy przede wszystkim osobom, które nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem własnego utrzymania. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanej regulacji. Wnioskodawca winien, więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe, czego nie wykonał.

17 Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawcy oraz osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, na podstawie art. 255 P.p.s.a. można wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Przepis art. 255 P.p.s.a. nadaje kompetencję do wezwania strony o uzupełnienie wniosku o prawo pomocy poprzez złożenie oświadczeń wiedzy oraz o przedłożenie dokumentów źródłowych, co z mocy tego przepisu powoduje powstanie obowiązku po stronie wnioskodawcy o przedłożenie tychże wyjaśnień i dokumentów ("...strona jest obowiązana złożyć na wezwanie..."). Oznacza to, że obowiązek przedłożenia dokumentów powstaje po stronie wnioskodawcy, a nie innych podmiotów. Przykładowe dokumenty źródłowe zostały wymienione w § 4 obecnie obowiązującego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (Dz. U. z 2015 roku, poz. 1257).

18 Z istoty prawa pomocy wynika, że sytuacja finansowa wnioskodawcy oceniana jest przez pryzmat dochodów wszystkich domowników, uwzględniając przy tym nie tylko przychody osób, z którymi wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, ale także i koszty utrzymania wszystkich domowników. W zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, należy wezwać o wyjaśnienie sytuacji majątkowej domowników wnioskodawcy (tak też NSA w postanowieniu z dnia 10 marca 2011 r., II FZ 67/11, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Brak współpracy wnioskodawcy ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy skutkować musi odmową przyznania prawa pomocy, gdyż uniemożliwia wolną od wątpliwości ocenę sytuacji materialnej wnioskującego. Niemożliwe bowiem jest ustalenie jaki jest rzeczywisty stan majątkowy skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy. W sytuacji, gdy wzywa się stronę o przedłożenie dokumentów źródłowych, obrazujących sytuację majątkową osób, z którymi wnioskujący współtworzy gospodarstwo domowe, to odmowa udostępnienia tych dokumentów przez wnioskodawcę, prowadząca do ich nieprzedłożenia, przesądza o uchybieniu powyższemu obowiązkowi. Niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. post. NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06; postanowienie NSA z dnia 27 października 2011 roku, sygn. akt I GZ 170/11, www.cbois.nsa.gov.pl). Niemożliwe bowiem jest poczynienie ustaleń faktycznych w rozpatrywanym zakresie, uzasadniających stwierdzenie, że sytuacja finansowa skarżącego nie pozwala na pokrycie chociażby części kosztów postępowania.

19 T. K. pomimo udzielenia odpowiedzi na wezwanie nie wyjaśnił w istocie swojego stanu finansowego i rodzinnego poprzestając na polemice z punktami wezwania i kwestionując ich zasadność. Skarżący zaniechał udzielania informacji w tym zakresie ograniczając się do stwierdzenie, ze "nie posiada żadnej wiedzy" lub fakty i informacje nie mają żadnego znaczenia dla niniejszej sprawy. W tym stanie rzeczy, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Takie też stanowisko prezentuje Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 6 czerwca 2014 r., z dnia 27 czerwca 2014 r. i z dnia 16 lipca 2014 r. oraz z dnia 1 czerwca 2015 r. (sygn. akt I OZ 408/14, I OZ 499/14, I OZ 570/14, I OZ 252/15, dostępne www.cbois.nsa.gov.pl) stwierdzając, że skarżący nie czyni zadość wezwaniu Sądu. W złożonym piśmie skarżący powtórzył, że jak wskazał we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie posiada żadnych źródeł dochodów. Pomimo złożenia odpowiedzi na wezwanie nie przedstawił, wyjaśnień i dokumentów, które pozwoliłyby na dokładną analizę jego sytuacji materialnej, finansowej i rodzinnej w celu zbadania czy zaistniały przesłanki do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Nie dołączył również żadnych dokumentów potwierdzających obciążenia finansowe skarżącego. Postawa skarżącego w istocie uchylająca się od udzielenia odpowiedzi na temat sytuacji finansowej rodziny uzasadnia przypuszczenie, że skarżący w istocie posiada środki, których nie chce sądowi ujawnić (por. postanowienie NSA z 11 września 2014 roku, sygn. akt I OZ 718/14). Szczególnie wobec informacji wynikających z akt administracyjnych dołączonych do sprawy o sygn. akt II SA/Po 932/15, że skarżący urodził się 26 listopada 1976 roku i zamieszkuje u rodziny (k. 5, 3, 2 akt adm.). W tym względzie wnioskodawca nie wskazał by był osobą chorą, niepełnosprawną, nie posiadającą możliwości podjęcia pracy zarobkowej. W takich okolicznościach istnieją podstawy do odmówienia przyznania prawa pomocy wnioskodawcy, co uczyniono również w innych sprawach (por. postanowienie NSA z dnia 17 marca 2016 roku sygn. akt I OZ 235/16, postanowienie NSA z dnia 8 listopad 2016 roku, sygn. akt I OZ 1170/16 (por. www.cbois.nsa.gov.pl). W konsekwencji odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w rozpoznawanej sprawie.

20 Na podstawie art. 258 §1 i 2 pkt 7 P.p.s.a. w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia. /-/ R. Talaga