Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 stycznia 2015 r., II SA/Po 911/14

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 stycznia 2015 r., II SA/Po 911/14

Sentencja

1 Dnia 20 stycznia 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Maria Kwiecińska Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 grudnia 2015 roku sprawy ze skargi D. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] września 2013 roku Nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy W. z dnia [...] kwietnia 2013 roku Nr [...], II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.

Uzasadnienie

2 Decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. Burmistrz Miasta i Gminy W. na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm., dalej: "k.p.a.") oraz art. 5 ust. 2, art. 16a ust. 1, 2 i 5-7, art. 24 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139 poz. 992 z późn. zm.) oraz § 2, § 3 i § 7 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. poz. 3) odmówił przyznania D. J. specjalnego zasiłku opiekuńczego w okresie od lipca 2013 r. do dnia [...] października 2013 r.

3 W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że postępowanie w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego zostało zainicjowane wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2013 r. Ustalono przy tym, że skarżąca w dniu [...] września 2011 r. wyrejestrowała się z powiatowego urzędu pracy. W dniu [...] września 2011 r. D. J. złożyła wniosek o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego i następnie uzyskała pozytywną dla siebie decyzję nr [...] z dnia [...] września 2011 r., przyznającą omawianą formę wsparcia finansowego ze środków publicznych na okres od dnia [...] września 2011 r. na stałe. Niemniej skarżąca utraciła prawo do tego świadczenia na mocy art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548 z późn. zm.). W dniu [...] kwietnia 2013 r. D. J. złożyła wniosek o przyznanie jej specjalnego zasiłku opiekuńczego od lipca 2013 r. Następnie organ I instancji przytoczył przepisy, które w jego ocenie powinny znaleźć zastosowanie w rozpatrywanej sprawie, wskazując zarazem, że skarżąca nie spełniła wymogu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o jakim mowa w art. 16a ust. 1 powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wyrejestrowanie się z powiatowego urzędu pracy nie stanowi bowiem rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

4 Pismem z dnia [...] maja 2013 r. D. J. odwołała się od powyższej decyzji z dnia [...] kwietnia 2013 r.

5 W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że w okresie, gdy pracowała, opiekę nad jej niepełnosprawną matką sprawowała siostra. Z uwagi na upadłość pracodawcy w dniu [...] grudnia 2005 r. D. J. została zwolniona z pracy, a w dniu [...] lipca 2006 r. zarejestrowała się w powiatowym urzędzie pracy. W tym okresie opiekę nad matką sprawowała skarżąca wspólnie ze swoją siostrą. Następnie ze względu na zmianę miejsca zamieszkania siostry, całą opiekę nad matką przejęła skarżąca i w dniu [...] listopada 2011 r. wyrejestrowała się z powiatowego urzędu pracy. Wniosek o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego został złożony w związku ze zmianą stanu prawnego w 2013 r. Wspomniane świadczenie, jak i wsparcie z miejskiego ośrodka pomocy społecznej, są przy tym jedynymi źródłami utrzymania skarżącej.

6 Decyzją z dnia [...] września 2013 r., znak [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu na podstawie art. 1 ust. 1 i art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r. nr 79 poz. 856 z późn. zm.) i art. 127 § 2, art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 16a powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych i art. 1 cytowanej ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz innych ustaw utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

7 W uzasadnieniu organ II instancji przytoczył przepisy, które w jego ocenie powinny znaleźć zastosowanie w rozpatrywanej sprawie, wskazując zarazem, że matka skarżącej jest osobą niepełnosprawną ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji i wymaga opieki drugiej osoby. W rozważanej sprawie nie doszło również do przekroczenia kryterium dochodowego. Niemniej odmowa przyznania D. J. specjalnego zasiłku opiekuńczego wynikała z niespełnienia przez nią wymogu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Przesłanka ta zostaje bowiem zachowana, jeżeli osoba zatrudniona zrzeknie się dobrowolnie zatrudnienia w celu sprawowania opieki. Tymczasem z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika, że skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia, gdyż od 2005 r. nie podejmowała żadnego zatrudnienia, a do dnia [...] września 2011 r. była zarejestrowana w powiatowym urzędzie pracy. Dlatego też przyznanie skarżącej omawianego świadczenia było niemożliwe.

8 Pismem z dnia [...] września 2013 r. D. J. zaskarżyła powyższą decyzję z dnia [...] września 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, zarzucając organowi II instancji naruszenie: (1) art. 7 i art. 8 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie słusznego interesu strony i działanie sprzeczne z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do Państwa, (2) art. 9 k.p.a. poprzez nieudzielenie informacji, że przesłanki do uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego nie zostały spełniony, mimo że zachodzą przesłanki do uzyskania świadczenia opiekuńczego, (3) art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niedostateczne zebranie materiału dowodowego i nierozważenie go jako całości oraz (4) art. 2 Konstytucji RP poprzez odmowę przyznania omawianego świadczenia w związku z błędnym zastosowanie art. 11 powołanej ustawy o zmianie ustawy o świadczenia rodzinnych oraz niektórych innych ustaw.

9 W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że w jej ocenie organ II instancji powinien był odmówić stosowania art. 11 powołanej ustawy o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw, gdyż przepis ten jest niezgodny z art. 2 Konstytucji RP. Uwagi te potwierdza wniesienie skargi konstytucyjnej przez Rzecznika Praw Obywatelskich. W wyniku tej nowelizacji naruszona została bowiem zasada trwałości decyzji administracyjnych. Co więcej, skarżąca została również pozbawiona możliwości uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego, będącego rekompensatą za utracone świadczenie pielęgnacyjne.

10 W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje

12 Skarga okazała się zasadna.

13 Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153 poz. 1269 z późn. zm.), sądy sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

14 Jak wynika przy tym z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, ani podstawą prawną.

15 Na wstępie trzeba zauważyć, że wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2013 r. D. J. zwróciła się do Burmistrza Miasta i Gminy W. ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką M. G. (k. 21-22 akt adm. organu I instancji). Okoliczność ta jest bezsporna, gdyż nie była kwestionowana przez żadną ze stron.

16 Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczenia rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. nr 139 poz. 992 z późn. zm.). Zgodnie z art. 16a ust. 1 powołanej ustawy, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnując z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

17 Jak wynika przy tym z art. 16a ust. 2 cytowanej ustawy o świadczeniach rodzinnych, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty wyznaczonej przez kryterium dochodowe.

18 Odnosząc te uwagi do specyfiki rozważanej sprawy, należy najpierw zauważyć, że matka skarżącej legitymowała się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności we W. z dnia [...] września 2002 r., znak [...] (k. 20 akt adm. organu I instancji), w którym zaliczono ja do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie ulega ponadto wątpliwości, że skarżąca nie przekroczyła kryterium dochodowego, które zgodnie z § 1 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych, wynosi 623 zł. Okoliczności te należy uznać za bezsporne, gdyż nie były kwestionowane przez żadną ze stron postępowania.

19 Wątpliwości w rozpatrywanej sprawie budziło natomiast spełnienie przez skarżącą wymogu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Organy administracji publicznej twierdziły przy tym, że przesłanka ta nie została zachowana, gdyż skarżąca utraciła zatrudnienie w dniu [...] grudnia 2005 r. – jak wynika ze świadectwa pracy z dnia [...] stycznia 2006 r. (k. 18 akt adm. organu I instancji). Następnie w okresie od dnia [...] lipca 2006 r. do dnia [...] września 2011 r. skarżąca była osobą bezrobotną zarejestrowaną w powiatowym urzędzie pracy, co potwierdza zaświadczenie Starosty W. z dnia [...] marca 2013 r., znak [...] (k. 19 akt adm. organu I instancji). Na mocy decyzji nr [...] Burmistrza Miasta i Gminy W. z dniu [...] września 2011 r. skarżącej przyznano świadczenie pielęgnacyjne, które pobierała do chwili wejścia w życie przepisów ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1548 z późn. zm.). Tym samym od 2005 r. nie można mówić by skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

20 Powyższe stanowisko organów administracji publicznej nie zasługuje jednak zdaniem Sądu na aprobatę. Trzeba bowiem zaznaczyć, że w wyniku wspomnianej nowelizacji z dnia 7 grudnia 2012 r. wyodrębniono z kręgu podmiotów, którym do dnia 31 grudnia 2012 r. przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, osoby, które w dalszym ciągu uprawnione są do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, i osoby, które po dniu 1 stycznia 2013 r. ubiegać się mogą o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego.

21 Zasadniczą przesłanką rozgraniczającą te dwa rodzaje świadczeń rodzinnych, jest – jak wynika z art. 17 ust. 1b powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych – data powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje bowiem, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Oznacza to, że w przypadku, gdy niepełnosprawność powstała później, osobom, które rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności, przysługiwać może wyłącznie specjalny zasiłek opiekuńczy.

22 Zastępując świadczenie pielęgnacyjne (istniejącego do dnia 31 grudnia 2012 r.) dwiema różnymi instytucjami, ustawodawca nie tylko odmiennie je nazwał i zróżnicował ich wysokość, lecz nadto w różny sposób określił w art. 16a i art. 17 powołanej ustawy kryteria i przesłanki przyznawania omawianych form wsparcia ze środków publicznych. W kontekście niniejszej sprawy szczególnego znaczenia nabierają dwie różnice między świadczeniem pielęgnacyjnym a specjalnym zasiłkiem opiekuńczym. Pierwsza dotyczy rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osoby występującej o świadczenie. Ustawodawca w art. 16a ust. 1 powołanej ustawy uznaje, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje tylko osobie, która rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Z kolei w art. 17 ust. 1 cytowanej ustawy określono, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Oznacza to, że krąg osób uprawnionych do specjalnego zasiłku opiekuńczego został ograniczony jedynie do osób, które rezygnują z pracy celem opieki nad niepełnosprawnym bliskim; wyłączono natomiast osoby, które nie podejmują pracy w tym celu. Druga dotyczy z kolei uzależnienia w art. 16a ust. 2 powołanej ustawy przysługiwania specjalnego zasiłku opiekuńczego od spełnienia kryterium dochodowego, przy braku takiego wymogu w przypadku osób ubiegających się o świadczenie pielęgnacyjne.

23 Powyższe różnice miały istotne znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Odmowa przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego opierała się bowiem na stwierdzeniu, że nie zrezygnowała ona z pracy zawodowej, w sytuacji, gdy skarżąca jej nie podejmowała ze względu na posiadane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Zaprezentowana przez organy administracji publicznej wykładania art. 16a ust. 1 powołanej ustawy nie zasługuje jednak na akceptację.

24 Organy administracji publicznej przyjęły bowiem, że specjalny zasiłek opiekuńczy (inaczej niż świadczenie pielęgnacyjne) przysługuje tylko osobom, które podjęły się i sprawują faktyczną opiekę nad osobami niepełnosprawnymi na skutek rezygnacji z wykonywanej uprzednio pracy. Taka interpretacja przepisu jest nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą równości wyrażoną w art. 32 Konstytucji RP. Dokonana przez organy administracji publicznej wykładnia art. 16a ust. 1 cytowanej ustawy prowadzi do zróżnicowania sytuacji prawnej osób sprawujących opiekę nad osobami niepełnosprawnymi, których niepełnosprawność powstała w okolicznościach, o jakich mowa w art. 17 ust. 1b tejże ustawy, względem sytuacji prawnej osób sprawujących opiekę nad "pozostałymi niepełnosprawnymi". Co więcej, interpretacja prezentowana przez organy administracji publicznej różnicuje w sposób całkowicie niezrozumiały potencjalnych beneficjentów specjalnego zasiłku opiekuńczego na tych, którzy podejmują się sprawowania opieki na skutek rezygnacji z pracy, oraz na tych, którzy tak samo jak poprzedni podejmują się i sprawują stałą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jednak nie pozostając w zatrudnieniu powstrzymują się od podejmowania określonej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania tej opieki (tzn. rezygnują z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej).

25 Przyjmuje się, że specjalny zasiłek opiekuńczy jest rodzajem rekompensaty ze strony Państwa dla osób opiekujących się niepełnosprawnymi członkami rodziny, gdyż w innym wypadku to Państwo musiałoby się wywiązać z obowiązku opieki nad swoim obywatelem (wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 25 lipca 2013 r., sygn. akt II SA/Go 550/13, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). A zatem to fakt niepozostawania w zatrudnieniu, spowodowany koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest decydujący dla ustalenia prawa do omawianego świadczenia i nie ma znaczenia, czy osoba opiekująca się zrezygnowała z trwającego zatrudnienia, czy też w ogóle z samego podjęcia zatrudnienia. Fikcją byłoby bowiem wymaganie od osób niepracujących z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą by podjęły one zatrudnienie wyłącznie po to, by następnie z niego zrezygnować w celu otrzymania omawianego świadczenia.

26 Nie można zatem uznać w ocenie Sądu za zgodne z art. 32 Konstytucji RP, że w przypadku dwóch osób, tak samo sprawujących opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jednej z nich przysługiwać będzie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdyż w celu tej opieki osoba ta dokonała rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, natomiast drugiej prawo to nie będzie przysługiwać, gdyż osoba ta – pomimo sprawowania faktycznej opieki i spowodowanej tym obiektywnej niemożności podjęcia zatrudnienia – nie spełnia przesłanki "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej".

27 Taką wykładnię art. 16a ust. 1 cytowanej ustawy potwierdza wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013r., sygn. akt K 27/13 (OTK-A 2013, nr 9, poz. 134, Dz. U. poz. 1557), w którym orzeczono o niezgodności z art. 2 Konstytucji RP przepisów art. 11 ust. 1 i 3 ustawy nowelizującej z dnia 7 grudnia 2012 r. Przepisy te przewidywały zachowanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez uprawnione osoby na podstawie przepisów dotychczasowych do dnia 30 czerwca 2013 r., jeżeli spełniają warunki określone w tych przepisach. Dotychczasowe decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego miały natomiast wygasnąć z mocy prawa po dniu 30 czerwca 2013 r. Trybunał Konstytucyjny zastrzegł zarazem, że nie można bezspornie stwierdzić, w jakim kierunku rozwinie się stosowanie art. 16a ust. 1 powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych. Może ona doprowadzić do odmowy ubiegania się o to świadczenie przez osoby, które pobierały świadczenie na zasadach dotychczasowych, a następnie utraciły to prawo w związku z wygaszeniem decyzji na mocy art. 11 ust. 3 ustawy nowelizującej. W wyroku tym wskazano, że "osoby te - de nomine – nie będą bowiem ubiegały się o specjalny zasiłek opiekuńczy z pozycji «rezygnujących z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej», gdyż w okresie pobierania zasiłku pielęgnacyjnego nie pracowały. W jeszcze mniej korzystnej sytuacji są ci spośród dotychczasowych beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego, którzy w ogóle nie podejmowali zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a więc nie mogą z nich zrezygnować".

28 Trybunał Konstytucyjny uznał za naruszenie konstytucyjnych zasad zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz zasady ochrony praw słusznie nabytych regulację zawartą w art. 11 ust. 1 i 3 ustawy nowelizującej, prowadzącą do utraty prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby, które świadczenie takie dotychczas pobierały, naruszając ich bezpieczeństwo prawne oraz bezpieczeństwo osób niepełnosprawnych. Trybunał Konstytucyjny wskazał przy tym, że swoista "pułapka prawna" polega na tym, że obywatel, opierając się na ustanowionych przez ustawodawcę przesłankach uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego i działając w zaufaniu do stabilności przepisów prawa, dokonał istotnych wyborów życiowych, nie podejmując pracy zarobkowej lub rezygnując z zatrudnienia, a następnie – w rezultacie wygaśnięcia z mocy prawa decyzji uprawniającej do świadczenia pielęgnacyjnego i jednocześnie niespełniania nowych warunków przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, czy choćby specjalnego zasiłku opiekuńczego – utracił prawo do pobierania świadczenia i nie jest w stanie, ze względu na wcześniejszą rezygnację i trudną sytuację na rynku pracy, uzyskać ponownie zatrudnienia".

29 Należy przy tym wspomnieć, że postanowieniem z dnia 17 lipca 2014 r., sygn. akt P 1/14 (OTK-A 2014, nr 7, poz. 654), Trybunał Konstytucyjny umorzył postępowanie dotyczące pytania prawnego o to, czy art. 16a ust. 1 powołanej ustawy w zakresie, w jakim pomija wśród uprawnionych do uzyskania specjalnego zasiłku opiekuńczego osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny i które nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, jest zgodny z art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 Konstytucji RP. Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę na wskazane w pytaniu prawnym rozbieżności w orzeczeniach wojewódzkich sądów administracyjnych co do interpretacji art. 16a ust. 1 powołanej ustawy, a nadto przywołał między innymi wyrok, w którym uznano, że specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, które nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki.

30 Trybunał Konstytucyjny w dalszej części swego orzeczenia stwierdził, że "tak długo, jak rozbieżności mogą być usunięte przez sądy administracyjne, a zwłaszcza przez Naczelny Sąd Administracyjny, nie jest konieczne rozstrzyganie pytań prawnych opartych tylko na jednej ze stosowanych w praktyce interpretacji zakwestionowanego przepisu, gdy inne – również występujące w praktyce – przynoszą rezultat pozostający w zgodzie z Konstytucją". Zatem to sąd rozpatrujący skargę na decyzję o odmowie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego osobie pobierającej świadczenie pielęgnacyjne na mocy decyzji, która wygasła z dniem 30 czerwca 2013 r., było dokonanie wyboru takiego rezultatu wykładni art. 16 a ust. 1 cytowanej ustawy, który okazałby się najbardziej zgodny z przepisami Konstytucji RP. Przedstawiona na wstępie rozważań tego przepisu do takiego wyniku prowadzi

31 Należy poza tym zwrócić uwagę na kwestię nowelizacji powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych, dokonaną ustawą z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. poz. 567). Zgodnie z art. 17 pkt 2 cytowanej ustawy, art. 16a ust. 1 wspomnianej ustawy o świadczeniach rodzinnych przybiera od 1 stycznia 2015 r. następujące brzmienie: "specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529 oraz z 2013 r. poz. 1439) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom, jeżeli: (1) nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub (2) rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej – w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.". Przywraca się zatem uszczegółowienie przesłanek nabycia prawa do zasiłku znajdujące się wśród przesłanek prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1 powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do końca 2012 r.).

32 Zmianę tę należy uznać za zabieg ustawodawczy mający na celu usunięcie rozbieżności w orzecznictwie, do których doprowadziła wymieniona ustawa nowelizująca z dnia 7 grudnia 2012 r.. W istocie zmiana ta precyzuje jedynie przesłankę nabycia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego zgodnie z normami konstytucyjnymi. Jak wspomniano już wcześniej, na niekonstytucyjne skutki możliwej wykładni art. 16a ust. 1 powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych, prowadzącej do utraty praw słusznie nabytych, zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 5 grudnia 2013 r.

33 W konsekwencji należy więc stwierdzić, że organ administracji publicznej dokonały w niniejszej sprawie błędnej wykładni art. 16a ust. 1 cytowanej ustawy poprzez zbyt wąską wykładnię przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

34 W tej sytuacji Sąd na mocy art. 134 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] września 2013 r., znak [...], oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy W. z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...], z uwagi na naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 16a ust. 1 powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych.

35 Rozpoznając ponownie sprawę, organy administracji publicznej powinny raz jeszcze dokonać wykładni art. 16a ust. 1 powołanej ustawy, przy czym jeśli będzie zachodził wyraźny i bezpośredni związek czasowy między rezygnacją z podjęcia zatrudnienia przez skarżącą jako osobą bezrobotną a sprawowaniem opieki przez nią nad matką, należy przyjąć, że skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia.

36 Ponadto organy administracji publicznej powinny wziąć pod uwagę wejście w życie powołanej wyżej ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, przyznającej osobom, którym z dniem 30 czerwca 2013 r. wygasły decyzje dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego, nowe świadczenie rodzinne – zasiłek dla opiekuna – wypłacane wstecz od 1 lipca 2013 r. wraz z odsetkami. Koniecznym więc będzie sprawdzenie, czy zasiłek taki nie został skarżącej na jej wniosek przyznany. Zasiłek dla opiekuna i specjalny zasiłek opiekuńczy są świadczeniami, które wykluczają się wzajemnie. Gdyby więc okazało się, że skarżącej przyznano zasiłek dla opiekuna za okres od 1 lipca 2013 r., to organy administracji publicznej powinny odmówić jej specjalnego zasiłku opiekuńczego na podstawie art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. c cytowanej ustawy o świadczeniach rodzinnych.

37 Sąd orzekł o wykonalności zaskarżonej decyzji mocy na podstawie art. 152 p.p.s.a.