Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 kwietnia 2015 r., II SA/Po 643/14

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 kwietnia 2015 r., II SA/Po 643/14

Sentencja

1 Dnia 16 kwietnia 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędziowie Sędzia NSA Jolanta Szaniecka Sędzia WSA Maria Kwiecińska (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2015 roku sprawy ze skargi H. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia (...) Nr (...) w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę, II. przyznaje adwokat E. K. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu kwotę (...) zł (...), w tym (...) zł (...) tytułem podatku od towarów i usług.

Uzasadnienie

2 Decyzją z dnia (...) stycznia 2014 r., nr (...), działający z upoważnienia Wójta Gminy K. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., działając w oparciu o przepis art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), dalej jako "K.p.a.", odmówił H. C. przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego.

3 W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wyjaśniono, że wnioskiem z dnia (...) stycznia 2014 r. H. C. zwrócił się o przyznanie pomocy finansowej. Podczas trwania przeprowadzonego w dniu (...) stycznia 2014 r. wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawca jest żonaty i posiada troje dzieci, przy czym nie ma z nimi żadnego kontaktu. H. C. oświadczył, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a żona przyjeżdża do niego "dorywczo posprzątać mieszkanie". Wnioskodawca jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w K. jako osoba poszukująca pracy, przy czym posiada on gospodarstwo rolne o pow. (...) ha przeliczeniowych, co daje miesięczny dochód (...) zł, przy czym kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej uprawniające do przyznania świadczeń z pomocy społecznej wynosi (...) zł.

4 Następnie wskazano, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, której celem jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których sami nie są w stanie pokonać przy wykorzystaniu swoich własnych możliwości, zasobów i uprawnień. Osiągany przez wnioskodawcę dochód, przekracza przy tym kryterium dochodowe uzasadniające przyznanie pomocy. W toku postępowania organ rozważył również możliwość przyznania wnioskodawcy specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, uznając jednak, iż w sprawie nie zaistniały przesłanki do przyznania powyższego świadczenia. Zwrócono wreszcie uwagę, że decyzją z dnia (...) grudnia 2013 r. przyznano wnioskodawcy pomoc na pokrycie kosztów zakupu leku i opału w kwocie 400 zł.

5 Od decyzji powyższej w ustawowym terminie H. C. wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego.

6 Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia (...) marca 2014 r., nr (...), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymało w mocy decyzje organu pierwszej instancji .W uzasadnieniu decyzji powtórzono dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie wskazano, że zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 542 zł, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 tej ustawy.

7 Dalej wskazano, że niezależnie od tego, czy gospodarstwo rolne przynosi faktyczny dochód, przy obliczaniu dochodu dla celów ustalenia spełniania przesłanki kryterium dochodowego, należy stosować art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 250 zł. naliczany stosownie do przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. 2012 r., poz. 823) W związku z powyższym uznano, iż H. C. nie spełnia kryterium dochodowego do przyznania pomocy w formie zasiłku celowego. Zatem organ nie mógł wobec przekroczenia kryterium dochodowego przyznać zasiłku celowego.

8 Samorządowe Kolegium Odwoławcze zwróciło również uwagę, że organ I instancji rozważył możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten stanowi, iż zasiłek celowy specjalny może być przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. W ocenie organu odwoławczego organ I instancji prawidłowo uznał, iż nie istniały w sprawie przesłanki do przyznania skarżącemu świadczenia w postaci specjalnego zasiłku celowego.

9 Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu H. C., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości. Skarżący wyjaśnił, że grunty rolne są dzierżawione i nie ma z nich żadnych dodatkowych dochodów.

10 W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko.

11 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

12 Skarga okazała się bezzasadna.

13 Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, w pierwszej kolejności należy wskazać, że w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sąd dokonuje kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany jej zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to konieczność dokonania przez sąd oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony.

14 Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest kwestia odmowy przyznania skarżącej pomocy finansowej.

15 Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającego ją rozstrzygnięcia organu I instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w tym art. 39 ust. 1 i 2 tej ustawy. W myśl tego przepisu zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

16 Zasiłek celowy jest świadczeniem pieniężnym zależnym od spełnienia kryterium dochodowego określonego przez ustawodawcę w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 8 ust. 3 tej ustawy o pomocy społecznej dochód stanowi sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenie społeczne określone w odrębnych przepisach, jak również kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Sposób ustalenia wysokości dochodu określają dalsze przepisy art. 8 ( ust. 4-13) powołanej ustawy.

17 Skarżący jest posiadaczem gospodarstwa rolnego o łącznej powierzchni (...) ha przeliczeniowego i figuruje w ewidencji podatników podatku rolnego. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 1381, ze zm.) opodatkowaniu podatkiem rolnym podlegają grunty sklasyfikowane w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione i zakrzewione na użytkach rolnych, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż działalność rolnicza. Natomiast za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów, o których mowa w art. 1, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej, w tym spółki, nieposiadającej osobowości prawnej (art. 2)

18 W okolicznościach niniejszej sprawy istotne znaczenie ma interpretacja przepisów regulujących dochód uzyskiwany z posiadanego gospodarstwa rolnego. I tak, na podstawie art. 8 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej w zw. z § 1 pkt 2 lit. e powołanego przez Kolegium rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, ustawa przyjmuje założenie, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 250 zł (stawka ta obowiązuje od dnia 01 października 2012 r.). Dochód ten ma zatem charakter ryczałtowy i wyliczany jest jako wartość dochodu odpowiadającego powierzchni gospodarstwa, niezależnie od faktycznej dochodowości konkretnego gospodarstwa. O włączeniu dochodów z gospodarstwa rolnego do uzyskanych w danym okresie dochodów nie przesądza zatem rzeczywista wartość osiąganych z niego pożytków, ale wyłącznie fakt umieszczenia gruntów w ewidencji, jako gruntów o stosownym przeznaczeniu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 grudnia 2000 r. sygn. akt I SA 1406/00, Lex nr 793441, a także wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 19 stycznia 2006 r. sygn. akt I OSK 777/05, z dnia 7 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 724/09 oraz z dnia 17 lutego 2010 r. sygn. akt I OSK 1292/09 - orzeczenia dostępne w Internecie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Okoliczności podnoszone przez skarżącego o wydzierżawieniu gruntów i nie osiąganiu dochodu wyliczonego przez organ nie mogą zatem być podstawą dla odmiennych ustaleń.

19 Wyjaśnić należy, że dla celów udzielania świadczeń z pomocy społecznej przyjmuje się na podstawie cytowanego przepisu, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 250 zł i zarazem przepisy nie przewidują jakichkolwiek wyjątków od przyjętej w art. 8 ust. 9 powołanej ustawy zasady wyliczenia dochodu z gospodarstwa rolnego. Oznacza to, że z punktu widzenia powołanego przepisu bez znaczenia jest okoliczność, czy gospodarstwo rolne jest uprawiane czy też nie i z jakiego powodu oraz czy rzeczywiście przynosi ono dochody. W świetle powołanych wyżej przepisów dla ustalenia prawa do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (kryterium dochodowe) należy przyjąć, że każdy właściciel nieruchomości rolnej uzyskuje dochód miesięczny z 1 ha przeliczeniowego w wysokości wskazanej we właściwym rozporządzeniu określającym zweryfikowane kryteria dochodowe oraz kwoty świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, niezależnie od tego, w jaki sposób korzysta z nieruchomości lub w jaki sposób nią rozporządził (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 stycznia 2011 r. sygn. akt I OSK 1327/10 - dostępny jw.). Stąd też, mimo że skarżący w istocie podnosi, iż nie prowadzi osobiście działalności rolniczej, to fakt posiadania tytułu własności do gruntów rolnych (gospodarstwa rolnego) uprawniał organy do ryczałtowego wyliczenia jego dochodu.

20 Biorąc pod rozwagę wskazane przepisy sąd orzekający uznał, że w rozpatrywanej sprawie organy prawidłowo ustaliły dochód skarżącego. Skoro bowiem wnioskodawca jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 8,716 ha przeliczeniowego, to jego miesięczny ryczałtowy dochód z tego gospodarstwa wynosić będzie (...) zł i tym samym przekracza ustawowe kryterium dla jednoosobowego gospodarstwa domowego wynoszące 542 zł.

21 W tych okolicznościach zaakceptować należy stanowisko organu, że skarżącemu zasiłek celowy nie przysługiwał, bowiem nie spełnił on ustawowej przesłanki kryterium dochodowego. Wobec przekroczenia kryterium dochodowego, organy słusznie odmówiły przyznania skarżącemu zasiłku celowego z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej.

22 Organy w sposób prawidłowy i wyczerpujący uzasadniły niemożność udzielenia specjalnego zasiłku celowego na mocy art. 41 ustawy o pomocy społecznej.

23 Wyjaśnić należy, iż udzielenie pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego uzależnione jest również od zaistnienia dodatkowej przesłanki, którą jest wystąpienie szczególnie uzasadnionego przypadku. Obwarowanie tej formy pomocy wymienioną przesłanką związane jest z tym, że ustawodawca przewidział możliwość jej udzielenia osobom lub rodzinom o dochodach przekraczających kryterium dochodowe. Szczególnie uzasadnione przypadki to takie, które wyraźnie odbiegają od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Będzie to zatem sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia, nie należą do zdarzeń codziennych. Na gruncie ustalonego w sprawie stanu faktycznego brak jest takich szczególnych okoliczności. Sytuacja skarżącego jakkolwiek trudna nie wynika z nadzwyczajnych zdarzeń o charakterze losowym, odbiegających od typowych sytuacji w jakich znajdują się inne rodziny, spełniające kryterium dochodowe, których potrzeby winny być zaspokajane w pierwszym rzędzie. Organy wskazały także, iż skarżący korzystał z pomocy finansowej w formie specjalnego zasiłku celowego. Zasiłki te nie maja charakteru stałego i są co do zasady świadczeniami jednorazowymi uwarunkowanymi wystąpieniem szczególnej okoliczności, która jak wynika z ustaleń organu tym razem nie miała miejsca. Każdorazowo bowiem organ pomocy społecznej ocenia taki wniosek, mając na uwadze nie tylko okoliczności leżące po stronie wnioskodawcy, lecz również środki finansowe, jakimi ośrodek dysponuje. Nie ulega wątpliwości, iż organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości.

24 Reasumując, trafnie organy pomocy społecznej wskazały, że skarżący przekroczył ustawowe kryterium dochodowe, a zatem nie spełnił przesłanki uzyskania zasiłku celowego. Również zgodnie z prawem organy pomocy społecznej uznały, że sytuacja, w jakiej znajduje się skarżący nie jest przypadkiem szczególnie uzasadnionym o jakim mowa w treści przepisu art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej.

25 Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił

26 O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 146, poz. 1188 ze zm.), określając ich wysokość na podstawie § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 461).