Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 24 października 2024 r., II SA/Po 343/24

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 24 października 2024 r., II SA/Po 343/24

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Paweł Daniel Protokolant: St. sekr. sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2024 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 3 kwietnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji w sprawie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję

Uzasadnienie

2 Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia 4 marca 2009 r., nr [...], działając na podstawie art. 60 ust. 1, 61 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1, art. 62 ust. 1 w zw. z art. 59 ust. 1, art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. nr 115 poz. 728, aktualnie Dz. U. z 2024 r. poz. 1283, dalej: u.p.s.) ustalił M. J. opłatę za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w S. w wysokości [...] zł miesięcznie (k. [...] akt administracyjnych).

3 Następnie decyzją z dnia 27 maja 2009 r., nr [...], Prezydent Miasta [...] zmienił opisaną wyżej decyzję z dnia 4 marca 2009 r. w ten sposób, że skierował M. J. do Domu Pomocy Społecznej w M. i ustalił odpłatność za pobyt w wymienionym DPS – w miejsce DPS w S. (k. [...] akt administracyjnych).

4 W dniu 28 czerwca 2023 r. przeprowadzono z M. J. wywiad środowiskowy, w którym ustalono, że skarżąca uzyskuje rentę socjalną w wysokości [...] zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...]zł. Skarżąca legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe, ma 46 lat, leczy się psychiatrycznie. Miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS w M. wynosi [...] zł. Dochód strony pomniejszony jest o kwotę [...]zł wierzytelności windykowanych przez komornika (k. [...]-[...] akt administracyjnych).

5 Decyzją waloryzacyjną ZUS Oddział w O. . z dnia 1 marca 2023 r., nr [...], podwyższono skarżącej rentę socjalną od 1 marca 2023 r. do kwoty najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, tj. do kwoty [...]zł. Świadczenie to zmniejszono o kwotę [...]zł zajęć egzekucyjnych i kwotę [...]zł składek na ubezpieczenie zdrowotne. Od 1 marca 2023 r. wysokość świadczenia do wypłaty wynosi miesięcznie [...] zł (k. [...] akt administracyjnych).

6 Decyzją z dnia 17 lipca 2023 r., [...]([...]), Prezydent Miasta [...], działając na podstawie art. 163 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 775, dalej: k.p.a.) oraz art. 106 ust. 5, w związku z art. 59 ust. 1, art. 61 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1, art. 62 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 u.p.s., orzekł o zmianie decyzji z dnia 04 marca 2009 r., nr [...] (z późniejszymi zmianami), ustalającej M. J. opłatę za pobyt w Domu Pomocy Społecznej w M. w ten sposób, że od kwietnia 2023 r. ustalił miesięczną odpłatność za pobyt skarżącej w DPS w wysokości [...] zł miesięcznie.

7 Motywując decyzję wskazano, że w trakcie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez pracownika socjalnego ustalono, że w wyniku waloryzacji rent i emerytur uległa zmianie sytuacja dochodowa skarżącej. Od 01 marca 2023 r. strony dochód (netto), na który składa się zasiłek pielęgnacyjny i renta socjalna, wynosi łącznie [...] zł miesięcznie, a 70% wynosi [...] zł i kwota ta stanowi miesięczną odpłatność za pobyt w DPS od kwietnia 2023 r. jaką skarżąca winna opłacać.

8 M. J. wniosła od opisanej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, wskazując, że jest ona dla niej krzywdząca. Strona podniosła, że na skutek zaskarzonej decyzji całość uzyskiwanej renty i zasiłku pielęgnacyjnego będzie musiała oddawać do DPS i zostanie bez środków do życia. Strona zarzuciła, że w sposób niepełny ustalono jej sytuację życiową i finansową. Nadto wskazała, że być może inni członkowie jej rodziny powinni partycypować w kosztach jej pobytu w DPS.

9 Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 3 kwietnia 2024 r., nr [...], działając na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. z 2018 r. poz. 570) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a w zw. z art. 106 ust. 5 u.p.s. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta P..

10 W pierwszej kolejności Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 163 k.p.a. organ administracji publicznej może uchylić lub zmienić decyzję, na mocy której strona nabyła prawo, także w innych przypadkach oraz na innych zasadach niż określone w niniejszym rozdziale, o ile przewidują to przepisy szczególne. Takim przepisem szczególnym, na gruncie ustawy o pomocy społecznej jest art. 106 ust. 5 u.p.s., zgodnie z którym decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany przepisów prawa, zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony, pobrania nienależnego świadczenia, a także można zmienić lub uchylić decyzję, jeżeli wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 11, art. 12 i art. 107 ust. 5 u.p.s. Zmiana decyzji administracyjnej na korzyść strony nie wymaga jej zgody.

11 Kolegium zwróciło uwagę, że zmianie uległ dochód M. J., wobec czego organ I instancji miał obowiązek podnieść odpłatność strony za pobyt w DPS. Dochód skarżącej od 1 marca 2023 r. wynosi [...] zł, w związku z czym strona jest zobowiązana do ponoszenia odpłatności za pobyt w DPS w M. w wysokości [...] zł, tj. 70% swojego dochodu. Organ I instancji zobowiązanie takie nałożył dopiero od dnia 1 kwietnia 2023 r.

12 M. J. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu zaskarżając w całości decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 3 kwietnia 2024 r. nr [...].

13 Skarżąca podkreśliła, że jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, o bardzo trudnej sytuacji życiowej, zdrowotnej i dochodowej. Skarżąca nie zgodziła się z ustaloną przez organ wysokością odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej.

14 W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało swoje stanowisko w sprawie.

15 W piśmie procesowym z dnia 30 sierpnia 2024 r. pełnomocnik skarżącej rad. pr. D. D., popierając skargę wniosła o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 3 kwietnia 2024 r., nr [...], oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia 17 lipca 2023 r., [...]([...]), a także wniosła o zasądzenie kosztów postępowania.

16 Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 61 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 i art. 106 ust. 5 u.p.s. poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że zachodziły podstawy do zmiany od dnia 1 kwietnia 2023 r. dotychczasowej odpłatności za pobyt w Domu Pomocy Społecznej, ustalonej w decyzji z dnia 4 marca 2009 r., bez zgody skarżącej na jej niekorzyść i jej zwiększenia do kwoty [...]zł miesięcznie, w sytuacji gdy kwota pozostała do dyspozycji skarżącej po zapłacie przedmiotowej należności zaledwie wystarcza na pokrycie bieżących, podstawowych potrzeb życiowych skarżącej, związanych z jej stanem zdrowia, i nie pozwala na zaspokojenie innych aktualnych potrzeb życiowych skarżącej, a także przyszłych potrzeb związanych z pogarszającym się stanem zdrowia.

17 Pełnomocnik wskazała, że skarżąca jest osobą posiadającą na stałe orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 21 lipca 2021 r. nr [...], wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K.. Zgodnie z oświadczeniem skarżącej, jest ona osobą bardzo schorowaną i mającą liczne dolegliwości. Należą do nich m.in. choroby kardiologiczne (problemy z sercem, z zastawką), astma oskrzelowa, stwardnienie rozsiane, reumatyzm, schorzenia urologiczne, alergie skórne i pokarmowe. W związku ze stanem zdrowia skarżąca ma m.in. poważne problemy z chodzeniem i nietrzymaniem moczu. Zgodnie z oświadczeniem skarżącej, ponosi ona ze środków pozostałych w jej dyspozycji po odliczeniu opłat za pobyt w DPS koszty zakupu niezbędnych leków, specjalistycznych kosmetyków antyalergicznych, środków higieny osobistej w związku ze schorzeniem urologicznym i żywności specjalistycznej w związku z alergią pokarmową. Kwota [...]zł pozostała do dyspozycji skarżącej po uiszczeniu opłat za pobyt w DPS wystarcza zaledwie na pokrycie bieżących i podstawowych wydatków, nie pozwala na zaspokojenie innych aktualnych potrzeb (np. zakupu odzieży) i innych potrzeb w przyszłości związanych z pogarszającym się stanem zdrowia, w tym np. na zgromadzenie funduszy na zakup wózka inwalidzkiego. Wywiad przeprowadzony przez pracownika socjalnego przed wydaniem decyzji organu I instancji ograniczył się wyłącznie do zbadania wysokości uzyskiwanych dochodów skarżącej i nie obejmował ustalenia jej sytuacji życiowej, w tym zdrowotnej oraz wysokości koniecznych wydatków m.in. na podratowanie zdrowia.

18 Na rozprawie w dniu 24 października 2024 r. pełnomocnik skarżącej podtrzymała skargę i wskazała na przepis art. 106 ust. 3a u.p.s.

19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

20 Skarga okazała się zasadna.

21 Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 3 kwietnia 2024 r., nr [...], utrzymująca w mocy rozstrzygnięcie Prezydenta Miasta [...] z dnia 17 lipca 2023 r., [...]([...]), w przedmiocie zmiany decyzji ustalającej M. J. opłatę za jej pobyt w DPS w M..

22 Zgodnie z art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3.

23 W kręgu podmiotów zobowiązanych do ponoszenia opłaty ustawodawca wskazał w pierwszej kolejności bezpośredniego beneficjenta (mieszkańca domu pomocy społecznej), co wynika z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Osoba ta opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnosi w wysokości nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu (art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s.).

24 Zgodnie z art. 106 ust. 5 u.p.s. decyzję administracyjną zmienia się lub uchyla na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku zmiany sytuacji dochodowej lub osobistej strony. Zmiana decyzji w tym trybie nie wymaga zgody strony.

25 Należy przy tym zauważyć, że stosownie do art. 106 ust. 3b u.p.s. zmiana dochodu osoby samotnie gospodarującej lub rodziny w okresie ponoszenia odpłatności za świadczenie niepieniężne nie wpływa na wysokość tej odpłatności, jeżeli kwota zmiany nie przekroczyła 10% odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.

26 Z przepisów tych wynika więc, że w razie zmiany dochodu pensjonariusza domu pomocy społecznej, która to zmiana przekracza 10% odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, obowiązkiem organu administracji jest orzec o zmianie decyzji ostatecznej ustalająca wysokość opłaty za pobyt w tej placówce.

27 W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że skoro w art. 106 ust. 5 w zw. z art. 106 ust. 3b u.p.s. ustawodawca ograniczył możliwość zmiany decyzji o przyznaniu świadczeń z pomocy społecznej na niekorzyść strony bez jej zgody w przypadku niewielkiej tylko zmiany jej dochodu (nieprzekraczającej 10% kryterium dochodowego), to należy dokonać takiej interpretacji innych przepisów ustawy by wyłączona była możliwość zmiany decyzji na niekorzyść strony z pominięciem tych przepisów. Przepisy te pełnią bowiem funkcję stabilizującą bezpieczeństwo socjalne i prawne osób korzystających ze świadczeń z pomocy społecznej, tak aby nie były one zagrożone utratą czy zmniejszeniem tych świadczeń w przypadku tylko niewielkiego wzrostu dochodów (por. wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 18 grudnia 2019 r., II SA/Go 591/19, CBOSA).

28 Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy należy wskazać, że Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia 4 marca 2009 r., nr [...], ustalił M. J. odpłatność za pobyt w DPS w wysokości [...] zł. Decyzja ta ulegała z biegiem lat zmianom w związku ze stopniowym wzrostem (waloryzacją) dochodu skarżącej, utrzymującej się zasadniczo z renty socjalnej.

29 Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest "najnowsza" decyzja zmieniająca wysokość odpłatności za pobyt skarżącej w DPS w związku ze wzrostem renty socjalnej otrzymywanej przez skarżącą. Z akt sprawy wynika, że renta socjalna skarżącej została w marcu 2023 r. zwaloryzowana do najniższej renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, tj. do kwoty [...]zł, a po odjęciu składki na ubezpieczenie zdrowotne ([...] zł) i należności podlegających egzekucji ([...] zł) miesięcznie, od 1 marca 2023 r. skarżąca uzyskuje [...] zł.

30 Biorąc pod uwagę decyzję ZUS o podwyższeniu renty organy uznały, że zachodzi przesłanka, o której mowa w art. 106 ust. 5 u.p.s., tj. doszło do zmiany sytuacji dochodowej strony, co ma wpływ na wysokość opłaty ponoszonej przez skarżącą za pobyt w DPS. Kierując się normą wskazaną w art. 62 ust. 2 pkt 1 u.p.s. organy wyliczyły, że na dochód skarżącej składają się zasiłek pielęgnacyjny i renta socjalna — łącznie w wysokości [...] zł miesięcznie, a 70% powyższej kwoty stanowi kwota [...]zł. W tej wysokości ustalono skarżącej odpłatność za pobyt w DPS od kwietnia 2023 r.

31 Zdaniem Sądu o zasadności podwyższenia skarżącej opłaty decydować nie mogło wyłączne oparcie się przez organy na informacji o podwyższeniu renty socjalnej. Organy nie ustaliły czy zmiana dochodu skarżącej przekroczyła 10% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (art. 106 ust. 3b u.p.s.), a dopiero ta przesłanka uzasadniałaby podwyższenie skarżącej opłaty. Aby jednak zweryfikować powyższą okoliczność konieczne jest ustalenie pełnej sytuacji dochodowej strony w okresie poprzedzającym wydanie decyzji ZUS, tj. przed 1 marca 2023 r., porównanie jej z aktualnymi dochodami strony i obliczenie czy zmiana dochodu M. J. przekracza 10% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej.

32 Ustawodawca nakazuje przy udzielaniu świadczeń z zakresu pomocy społecznej (w tym umieszczania w DPS i ustalania odpłatności za pobyt) bazować na jak najbardziej aktualnych ustaleniach co do sytuacji finansowej świadczeniobiorcy (w tym jego dochodu). Powyższego od organów administracji wymaga zasada prawdy materialnej (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). W nadesłanych do Sądu aktach sprawy nie znajdują się żadne inne decyzje wydane w sprawie odpłatności skarżącej za pobyt w DPS, poza pierwszą decyzją z 2009 r. i zaskarżonymi decyzjami. Brak jest również jakichkolwiek dokumentów czy decyzji wskazujących na wysokość dochodów skarżącej, co najmniej w okresie bezpośrednio poprzedzającym wydanie skarżonych decyzji. Wobec tego nie sposób stwierdzić, że w sprawie organy zweryfikowały czy w sytuacji M. J. podwyższenie renty socjalnej wypłynęło na uzyskiwany przez nią dochód w ten sposób, że aktualnie jego zmiana (wzrost) przekracza 10% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej i uzasadnionym jest podwyższenie stronie miesięcznej opłaty za pobyt w DPS.

33 Kierując się powyższymi wywodami, Sąd uznał, że co najmniej przedwcześnie przyjęto, że zmiana sytuacji dochodowej skarżącej uzasadnia podwyższenie wysokości opłaty za pobyt w DPS. Oznacza to, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 106 ust. 5 i ust. 3b u.p.s. w zw. z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. co powodowało konieczność jej uchylenia przez Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.),

34 Ponownie rozpatrując sprawę Kolegium zobowiązane będzie uzupełnić materiał dowodowy w zakresie pozwalającym na prawidłowe ustalenie przesłanek czy zaistniały przesłanki do zmiany odpłatności za pobyt skarżącej w DPS – z uwzględnieniem przedstawionej powyżej wykładni dotyczącą warunków zmiany decyzji ustalającej odpłatność w DPS w oparciu o art. 106 ust. 5 u.p.s. w związku z art. 106 ust. 3b u.p.s.

35 Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji.