Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 lipca 2018 r., II SA/Po 335/18

postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 11 lipca 2018 r., II SA/Po 335/18

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Edyta Podrazik po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie cofnięcia prawa jazdy postanawia utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 16 maja 2018 r. /-/ E. Podrazik

Uzasadnienie

2 Pismem z dnia [...] r. J. D. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na opisaną wyżej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Jednoczesnie z wniesieniem skargi J. D. wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu, wskazując, że jego trudna sytuacja finansowa i materialna nie pozwala mu na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego jego i rodziny.

3 W odpowiedzi na wezwanie Sądu skarżący złożył w dniu [...] r. (data nadania w urzędzie pocztowym) wypełniony na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Z informacji zawartych we wniosku wynika, że J. D. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną, córką oraz synem, które jest utrzymywane z wynagrodzenia za pracę jego żony w wysokości [...] zł. Wnioskodawca obecnie nigdzie nie pracuje i zajmuje się wychowaniem dzieci oraz prowadzeniem gospodarstwa domowego. Jednocześnie oświadczył, że uzyskiwane dochody nie wystarczają na pokrycie kosztów utrzymania i musi korzystać z pomocy bliskich osób lub pożyczać pieniądze. Zobowiązania i stałe wydatki wnioskodawca oszacował w następujący sposób: wyżywienie dla 4 osób – [...] zł, pomoce szkolne dzieci – [...] zł, opał – [...] zł, energia elektryczna – [...] zł, gaz – [...] zł, środki higieny i czystości – [...] zł, woda – [...] zł, ubiór dla 4 osób – [...] zł, telefony – [...] zł, podatek od nieruchomości – [...] zł. Jednocześnie wnioskodawca oświadczył, że posiada dom mieszkalny o powierzchni 160,00 m˛ położony w T. (wartość ok. [...] zł) oraz współwłasność samochodu osobowego OPEL VECTRA rok produkcji 2004 (w wartość [...] zł). Natomiast żona wnioskodawcy posiada samochód osobowy OPEL VECTRA rok produkcji 2004 (wartość [...] zł).

4 Postanowieniem z dnia 16 maja 2018 r. starszy referendarz sądowy, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 oraz art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: "P.p.s.a."), postanowił odmówić przyznania J. D. prawa pomocy. W uzasadnieniu podkreślił, że wnioskodawca posiada majątek zarówno ruchomy jak i nieruchomy, który może stanowić źródło pokrycia kosztów prowadzonego postępowania. W szczególności zwrócono uwagę, że w ramach wspólnego gospodarstwa domowego pozostają dwa samochody osobowe, których użytkowane nie jest konieczne dla zaspokojenia bieżącego utrzymania rodziny. Ponadto uwzględniono, że wnioskodawca nie wyjaśnił z jakiego względu nie podejmuje żadnej pracy zarobkowej, która mogłaby stanowić źródło pokrycia bieżących wydatków. W takiej sytuacji nie można stwierdzić, że wnioskodawca zasługuje na przyznanie prawa pomocy, skoro nie korzysta ze wszystkich możliwych sposobów na pokrycie kosztów prowadzonego postępowania we własnym zakresie. Wnioskodawca nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, że w jego przypadku zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe.

5 W sprzeciwie z dnia [...] r. J. D. wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości poprzez przyznanie mu prawa pomocy i zwolnienie go od kosztów sądowych w całości.

6 W uzasadnieniu sprzeciwu wnioskodawca podniósł, że ze złożonego wniosku wynika, że jego sytuacja finansowa jest wyjątkowo trudna, przez co nie jest w stanie bez uszczerbku utrzymania koniecznego ponieść kosztów sprawy. Podkreślił, że kwota dochodów w wysokości [...] zł nie wystarcza na zaspokojenie bieżących i podstawowych potrzeb życiowych rodziny. Wnioskodawca wyjaśnił również, że nie pracuje i nie czyni ku temu starań, albowiem zajmuje się wychowaniem dwójki małoletnich dzieci i prowadzeniem gospodarstwa domowego. W opinii wnioskodawcy wykorzystuje on w pełni swoje możliwości życiowe i w zaistniałej sytuacji nie jest w stanie poczynić żadnych oszczędności we własnych wydatkach.

7 Dalej wnioskodawca wskazał, że konieczność utrzymania dwóch samochodów wynika z faktu, że żona dojeżdża do pracy 15 km w jedną stronę, a drugi samochód jest przeznaczony do zawożenia i odbierania przez wnioskodawcę dzieci ze szkoły i przedszkola, oddalonych od miejsca zamieszkania wnioskodawcy o ponad 2 km.

8 Pismem z dnia [...] r. J. D. został zobowiązany na mocy art. 255 P.p.s.a. do uzupełnienia w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, oświadczenia majątkowego złożonego w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy, pod rygorem rozpoznania sprzeciwu w oparciu o zgromadzony dotychczas materiał dowodowy, poprzez:

9 1) złożenie odpisów zeznań rocznych podatkowych za 2016 i 2017 r. złożonych przez skarżącego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym,

10 2) złożenie wyciągów z wszystkich rachunków bankowych, lokat bankowych, kart kredytowych za ostatnie sześć miesięcy należących do skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym,

11 3) wskazanie, czy skarżący lub jego żona korzysta z prawa do świadczenia wychowawczego w wysokości [...] zł miesięcznie na dziecko w rodzinie, a jeśli tak, to czy świadczenie jest przyznane również na pierwsze dziecko,

12 4) wskazanie, czy skarżący lub żona korzystają ze świadczeń z pomocy społecznej, jeśli tak to jakich i w jakiej kwocie,

13 5) złożenie kserokopii rachunków za prąd, gaz, wodę i opał za ostatnie sześć miesięcy,

14 6) wskazanie miesięcznej kwoty wydatkowanej na paliwo samochodowe,

15 7) podanie czy skarżący jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, czy otrzymuje zasiłek dla bezrobotnych (odpis decyzji),

16 8) podanie czy wnioskodawca lub żona posiada udziały w spółkach, pełni funkcję członka zarządu lub prokurenta w spółkach, jeżeli tak należy wymienić w jakich spółkach, jaka jest wartość nominalna tych udziałów, czy z tytułu posiadania udziałów w spółkach lub pełnienia ww. funkcji uzyskują dochody, jeżeli tak to w jakiej wysokości, jeżeli nie to dlaczego,

17 9) podanie czy skarżący posiadał i czy darował składniki swojego majątku (np. nieruchomości, oszczędności, wartościowe przedmioty, pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji), jeżeli tak to komu i kiedy – przedłożyć odpisy umów darowizn (k. 36 akt sąd.)

18 Wezwanie zostało skutecznie doręczone skarżącemu dniu [...] r. (k. 37 akt sąd.). Termin do wykonania wezwania upłynął bezskutecznie z dniem [...] r.

19 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

20 Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.

21 Zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Z przytoczonego przepisu wynika, że rolą WSA jest merytoryczne rozpoznanie sprzeciwu, a więc definitywne rozstrzygnięcie kwestii z zakresu prawa pomocy będącej przedmiotem sprzeciwu [por.: R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 3, Warszawa 2015 - komentarz do art. 260 P.p.s.a, dostępny w bazie danych Legalis].

22 Przechodząc do merytorycznego rozpoznania sprawy należy na wstępie wyjaśnić, że w myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady wynikającej z postanowień art. 199 P.p.s.a., gdzie mowa o tym, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątkowy charakter przepisów regulujących przesłanki przyznawania prawa pomocy oznacza, że nie można ich interpretować według zasad wykładni rozszerzającej. Prawo pomocy ma służyć osobom najuboższym, a więc takim, dla których konieczność poniesienia kosztów postępowania oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie dostępu do sądu. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy ma bardzo wąski zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach i tylko wówczas, gdy spełnienie przez stronę przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy nie budzi żadnych wątpliwości.

23 W kontekście powyższego należy podkreślić, że wnioskodawca nie wywiązał się z obowiązku uzupełnienia oświadczenia majątkowego, uchylając się tym samym od obowiązku złożenia wystarczających wyjaśnień odnośnie swoich rzeczywistych możliwości finansowych i majątkowych, które pozwoliłyby przyjąć, że skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Uwzględniając wyjątkowy charakter instytucji przyznania prawa pomocy oczywistym jest, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy możliwa jest weryfikacja danych przedstawionych przez wnioskodawcę. Przepis art. 255 P.p.s.a wprost upoważnia do żądania dokumentów lub oświadczeń, pozwalających na zbadanie oświadczeń strony w zakresie jej sytuacji materialnej. Konstrukcja tej regulacji ma umacniać wyjątkowość stosowania instytucji prawa pomocy. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów, strona winna wniosek o przyznanie prawa pomocy uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lutego 2009 r., sygn. akt II OZ 140/09– wszystkie cytowane orzeczenia dostępne pod adresem www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W przypadku, gdy strona uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji na temat jej sytuacji rodzinnej bądź finansowej, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 6 lutego 2013 r., sygn. akt I GZ 10/13). Niezastosowanie się przez stronę do wezwania wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 P.p.s.a. ma ten skutek, że sąd nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 6 lipca 2018 r., sygn. akt I SA/Bd 203/18).

24 Nieuzupełniony na wezwanie Sądu o dodatkowe oświadczenia i dokumenty wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy budzi wątpliwości uzasadniające utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia.

25 Po pierwsze należy wskazać, że wnioskodawca posiada dwójkę małoletnich dzieci, a dochód małżonki określił na [...] zł. Wobec tego Sąd powziął wątpliwości, czy wnioskodawca lub jego żona nie korzysta z prawa do świadczenia wychowawczego w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie, a jeśli tak, to czy świadczenie to nie jest pobierane na dwójkę dzieci. Należy bowiem wskazać, że stosownie do art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r., poz. 195 ze zm.), świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko przysługuje uprawnionym osobom jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł. Niemniej jednak wnioskodawca pomimo wezwania nie wskazał, czy on lub jego żona korzysta z prawa do świadczenia wychowawczego, a w konsekwencji, czy oprócz zadeklarowanej kwoty [...]zł, na dochód rodziny składa się również kwota uzyskana z tytułu świadczenia wychowawczego.

26 Jest to o tyle istotne, że opisane przez wnioskodawcę miesięczne wydatki wynoszą średnio [...] zł, a więc przewyższają zadeklarowany dochód o kwotę [...]zł. Należy też zauważyć, że wnioskodawca w zestawieniu wydatków nie ujął miesięcznej kwoty wydatkowanej na paliwo samochodowe, która stanowi dodatkowy miesięczny koszt pokrywany z dochodu rodziny, zaś z oświadczenia skarżącego wynika, że zakład pracy jego żony znajduje się w odległości ok. 15 km od miejsca zamieszkania.

27 Co więcej, pomimo wezwania wnioskodawca nie przedłożył odpisów zeznań rocznych podatkowych za 2016 r. i 2017 r. złożonych przez niego oraz żonę, co pozwoliłoby zweryfikować zadeklarowany we wniosku o przyznanie prawa pomocy dochód rodziny. Nadto w sprawie nie przedłożono wyciągów z należących do wnioskodawcy i jego żony rachunków bankowych, lokat bankowych i kart kredytowych za ostatnie sześć miesięcy, które obrazowałyby miesięczne wpływy oraz kwoty wydatkowane na utrzymanie rodziny.

28 Mając powyższe na uwadze należy podkreślić, że obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania, a tym samym przedstawienia i wykazania wszelkich okoliczności potwierdzających ten fakt, obciąża stronę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. Z uwagi na fakt, że wnioskodawca nie wykonał wezwania do uzupełnienia oświadczenia majątkowego, w sprawie nie wykazano, że w stosunku do wnioskodawcy wystąpiła ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy.

29 W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 260 § 1 i § 3 oraz art. 16 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.

30 /-/ E. Podrazik