Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 5 czerwca 2012 r., II SA/Po 1214/11

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 5 czerwca 2012 r., II SA/Po 1214/11

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Kwiecińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędzia WSA Jakub Zieliński Protokolant St. sekretarz sądowy Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 05 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi S. B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia (...) Nr (...) w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego; I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. przyznaje adwokatowi A. D. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu kwotę (...) zł (...), w tym (...) zł (...) tytułem podatku od towarów i usług, III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.

Uzasadnienie

2 Decyzją z dnia (...) września 2011 r., nr (...), Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 2 pkt 2 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. z 1996 r. Nr 87, poz. 395 ze zm.), odmówił przyznania S. B. świadczenia pieniężnego określonego w powołanej powyżej ustawie.

3 W uzasadnieniu wskazano, że strona złożyła wniosek o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego ustawą z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Jak wynika z analizy akt sprawy wnioskodawca w okresie okupacji niemieckiej został wraz z rodziną wysiedlony z miejscowości D. do G., znajdujących się w Generalnym Gubernatorstwie. Tam też ojciec wnioskodawcy – M. B., aż do aresztowania przez Gestapo w 1943 r. oraz tragicznej śmierci, utrzymywał rodzinę z pracy we własnym zakładzie fotograficznym. Zdaniem organu fakt, iż ojciec nie wykonywał pracy przymusowej, o jakiej mowa w art. 2 pkt. 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. uniemożliwia przyznanie wnioskowanego świadczenia pieniężnego.

4 Wnioskiem z dnia (...) października 2011 r. S. B. zwrócił się do organu o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wniosku skarżący przedstawił ciężkie losy swojej rodziny, aż od momentu wysiedlenia w 1939 r. oraz podkreślił krzywdy, jakich doznał z uwagi na śmierć ojca. Skarżący wyjaśnił również, iż cała rodzina została wysiedlona w 1939 r. i w okresie od 1939 do 1941 r. ojciec wykonywał pracę u Niemców. Dopiero w 1941 r. wyrażono zgodę na otwarcie przez niego zakładu fotograficznego. Zdaniem skarżącego okoliczność powyższą może potwierdzić świadek – A. S.

5 Decyzją z dnia (...) października 2011 r., nr (...), Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na mocy art. 138 § 1 pkt. 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej kpa) utrzymał w mocy swoją decyzję z (...) września 2011 r.

6 W uzasadnieniu przytoczono dotychczasowy przebieg postępowania oraz wskazano, iż w świetle art. 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich świadczenie pieniężne przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego stwierdzenia, że osoba została deportowana do pracy przymusowej w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 01 września 1939 r. lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 – 1945 oraz, że praca była wykonywana w warunkach deportacji przez okres co najmniej 6 miesięcy. Zdaniem organu w przedmiotowej sprawie, z uwagi na fakt, iż celem wywiezienia nie była praca przymusowa lecz wyrugowanie narodowości polskiej z zachodnich terenów Rzeczypospolitej wcielonych do III Rzeszy, nie zostały spełniona przesłanka przyznania wnioskowanego świadczenia pieniężnego. Ojciec skarżącego nie podjął bowiem pracy przymusowej.

7 Decyzję powyższą zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu S. B. podtrzymując, iż był on wraz z rodziną deportowany do pracy, natomiast jego ojciec zginął służąc ojczyźnie. Podkreślono również, iż warunkiem otwarcia zakładu fotograficznego było służenie Niemcom.

8 W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

9 Podczas trwania rozprawy sądowoadministracyjnej w dniu 05 czerwca 2012 r. skarżący podniósł, iż o możliwości wystąpienie z wnioskiem o przyznanie świadczenia dowiedział się bardzo późno. Jego poszukiwania nie przyniosły konkretnych rezultatów, ale udało mu się ustalić nazwisko żyjącego świadka – A. S. i zdobyć jego zeznania złożone w Sądzie Powiatowym w G. oraz przed Komisją Badań Zbrodni Hitlerowskich. W zeznaniach tych świadek wskazał, iż przed rozpoczęciem działalności zakładu fotograficznego ojciec skarżącego pracował przymusowo w zakładach GS.

10 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

11 Skarga okazała się zasadna.

12 Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 §1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

13 Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja organu administracji, odmawiająca przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej.

14 Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w sprawie stanowił przepis art. 2 pkt 2 wyżej przywołanej ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Zgodnie z treścią tego przepisu, represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 - 1945 (lit. a), bądź Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach (lit. b). Przepis ten dotyczy osób, które w okresie podlegania represjom określonym w ustawie były obywatelami polskimi i są nimi obecnie (art. 1 ust. 1). Co istotne, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, do skorzystania z przepisów ustawy uprawnione są również dzieci, które choć nie podjęły pracy, zostały wysiedlone wraz z rodzicami. Jak bowiem wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 24 października 2003 r. sygn. akt III RN 120/02 (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 sierpnia 2004 r. sygn. OSK 135/04, publ. ONSA i WSA 2005 Nr 1, poz. 15) nie można zakładać, iż cel wywiezienia dziecka z rodzicami deportowanymi na roboty przymusowe do III Rzeszy był inny niż w stosunku do rodziców. Oznacza to, iż brak skierowania dzieci na roboty przymusowe nie wyklucza ich z kręgu podmiotów mogących uzyskać stosowne świadczenie pieniężne. W powyższym wypadku niezbędne jest więc ustalenie, czy rodzina wnioskodawcy została poddana represji w rozumieniu ustawy z dnia 31 maja 1996 r., a więc, czy została deportowana do pracy przymusowej.

15 Rozpatrując przedmiotową sprawę organ uznał, iż skoro, aż do momentu tragicznej śmierci ojciec wnioskodawcy – M. B., utrzymywał rodzinę z pracy we własnym zakładzie fotograficznym, to nie spełniona została przesłanka wykonywania pracy przymusowej. Stanowisko powyższe uznać należy za przedwczesne.

16 Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreśla, iż jak wynika z akt sprawy rodzina skarżącego została deportowana z miejscowości D. do G. w 1939 r. Tymczasem zgoda na otwarcie zakładu fotograficznego została wydana ojcu skarżącego (...) listopada 1941 r., co wynika z dokumentacji przedstawionej przez skarżącego. Oznacza to, iż wyjaśnienia wymaga, czy w okresie pomiędzy deportacją, a zgodą na prowadzenie zakładu fotograficznego, ojciec skarżącego nie wykonywał pracy przymusowej. Sąd podkreśla, iż okoliczność ta jest o tyle istotna, iż już na etapie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podnosił, że w okresie powyższym jego ojciec wykonywał pracę przymusową. Co więcej okoliczność powyższą miał potwierdzić świadek – A. S. zarówno podczas zeznań złożonych w Sądzie Powiatowym w G. oraz przed Komisją Badań Zbrodni Hitlerowskich. Świadek powyższy wskazał bowiem, iż ojciec skarżącego pracował przymusowo w zakładzie GS. Równocześnie, co niezwykle istotne, świadek powyższy wciąż żyje, co daje możliwość uzyskania jego zeznań i weryfikacji, czy istotnie ojciec skarżącego pracował przymusowi. Organy zaniechały jednakże uzyskania powyższych zeznań, opierając się wyłącznie na dokumentach zgromadzonych w sprawie, z których nie wynika jednakże jaki charakter miała praca wykonywana przez ojca skarżącego w okresie 1939 – 1941.

17 Zdaniem Sądu nie wyjaśnienie, czy pomiędzy 1939 r., a 1941 rokiem ojciec skarżącego wykonywał pracę przymusową, w okresie co najmniej 6 miesięcy, ma kluczowe znaczenie dla odpowiedzi na pytanie, czy skarżący spełnia przesłanki uzasadniające przyznanie mu wnioskowanego świadczenia pieniężnego. Równocześnie brak rozważenia powyższej okoliczności wskazuje na naruszenie zasad postępowania administracyjnego określonych w art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 kpa, a więc wskazuje na naruszenie zasad postępowania administracyjnego mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżona decyzję.

18 Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ winien ustalić, czy w okresie pomiędzy deportacją rodziny skarżącego, a wyrażeniem zgody na otwarcie przez jego ojca zakładu fotograficznego (listopada 1941 r.) ojciec skarżącego wykonywał pracę przymusową uzasadniającą przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia pieniężnego. W powyższym zakresie niezbędne jest w szczególności uzyskanie zeznań świadka – A. S.

19 O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu Sąd rozstrzygnął w punkcie II sentencji na podstawie art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, według zasad określonych w przepisach rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1348, ze zm.) tj. § 19 i § 18 ust.1 pkt 1 lit. c i § 2 ust. 3

20 O wykonalności orzeczono na podstawie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.