Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 25 stycznia 2017 r., I SA/Op 433/16

postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 25 stycznia 2017 r., I SA/Op 433/16

Sentencja

1 Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi A Spółki z o. o. w [...] na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 15 września 2016 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od maja do lipca 2012 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy.

Uzasadnienie

2 Przedmiotem skargi A Spółki z o. o. w [...] (dalej jako strona skarżąca, Spółka) jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 16 czerwca 2016 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od maja do lipca 2012 r. Wartość przedmiotu sporu opiewa na kwotę 4.800.755 zł. W związku z tym strona skarżąca na etapie wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu zobowiązana jest - zgodnie z postanowieniami § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 48.008 zł. Na dalsze koszty jakie mogą zaistnieć w przedmiotowej sprawie składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku – stosownie do zapisów § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. Nr 221, poz. 2192) - w kwocie 100 zł oraz wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 24.004 zł (§ 3 rozporządzenia w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

3 Wnioskiem sporządzonym na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz.718) – zwanej dalej p.p.s.a, strona skarżąca zwróciła się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienia adwokata bądź radcy prawnego.

4 Uzasadniając wniosek strona skarżąca podniosła, że obecnie "praktycznie" nie prowadzi działalności gospodarczej i ze względu na wielomilionowe "zajęcia" do czasu zakończenia sprawy nie ma możliwości podjęcia tej działalności, oraz że nie posiada własnego konta bankowego, gdyż zostało wypowiedziane "z powodu nieopłacenia".

5 Natomiast w części wniosku dotyczącego oświadczenia o majątku i dochodach Spółka wykazała brak środków trwałych, stratę za poprzedni rok obrotowy 139.324,80 zł oraz stan kapitału zakładowego, majątku i środków finansowych w wysokości 5.000 zł.

6 Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje:

7 Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. osoba prawna może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego), gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania.

8 Natomiast stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (m.in. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości) staje się możliwe wówczas, gdy osoba prawna wykaże, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

9 W ocenie referendarza strona skarżąca żadnej z powyższych przesłanek nie spełnia.

10 Jak wynika z zacytowanych wyżej przesłanek, instytucja prawa pomocy jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, może być udzielana w szczególnych przypadkach.

11 W tym względzie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, iż prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów przez strony i z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie z 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8; postanowienie z 15 kwietnia 2008 r., II FZ 106/08, lex nr 471131; postanowienie z 22 maja 2013 r., II OZ 383/13, lex nr 1319081).

12 W tym kontekście należy wskazać, iż każda osoba wszczynająca postępowanie winna liczyć się z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Szczególnie uwaga ta dotyczy podmiotów prowadzących profesjonalną działalność gospodarczą.

13 W orzecznictwie zwraca się bowiem uwagę na obowiązek każdego podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą do przewidzenia konieczności ponoszenia kosztów spraw sądowych związanych z prowadzoną działalnością i mieć na ten cel wygospodarowane środki finansowe (postanowienie NSA z 28 marca 2014 r., I OZ 232/14, postanowienie NSA z 17 grudnia 2014 r., I FZ 459/14; CBOSA). Przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej powinien bowiem liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze (zob. postanowienie NSA z dnia 4 sierpnia 2014 r., I FZ 252/14; dostępne na stronach http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

14 W tym względzie należy również powołać stanowisko Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Zdaniem Trybunału, strona, która prowadzi działalność gospodarczą ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku takiego profilu działalności (wyrok z 19 stycznia 2010 r., nr 1783/04 Felix Blau sp. z o.o. p. Polsce, dostępny w bazie HUDOC).

15 Zatem każdy prowadzący działalność gospodarczą winien wkalkulować w ryzyko związane ze swoją działalnością konieczność ponoszenia kosztów sadowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Jeżeli podmiot gospodarczy prowadzi "ryzykowną" działalność gospodarczą, to z całą pewnością wymóg "ostrożności" obowiązuje taki podmiot szczególnie od daty wszczęcia postępowań kontrolnych czy też podatkowych, jak to miało miejsce w przypadku strony skarżącej. Jeśli przedsiębiorca nie przewiduje konieczności sporów sądowych, to skutki takiego działania obciążają takiego przedsiębiorcę.

16 Powyższe uwagi, w ocenie referendarza, należało również odnieść do niniejszej sprawy. W oparciu o akta sprawy ustalono, iż Spółka w profesjonalnym obrocie gospodarczym funkcjonuje od 2000 r. (w tym roku została bowiem założona). Udziałowcem i założycielem Spółki jest A. Ł., byłym prezesem A. Ł. (obecnie jest nim R. K.), zaś byłym członkiem zarządu, a obecnie prokurentem, J. Ł. Jednocześnie na podstawie danych wynikających z Krajowego Rejestru Sądowego ustalono, że wyżej wymienieni występują jako udziałowcy, członkowie zarządów czy rad nadzorczych w szeregu innych podmiotów gospodarczych ("B" sp. z o.o., "C sp. z o.o., "D" sp. z o.o., "E" sp. z o.o., F sp. z o.o., "G" sp. z o.o., "H" sp. z o.o., "I" sp. z o.o.).

17 Z kolei A. Ł., podobnie jak w przypadku skarżącej Spółki, będąc udziałowcem również w "B" toczyła już ramach działalności tego przedsiębiorstwa spory z organami skarbowymi. Zatem winna mieć świadomość wymagalności ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć odpowiednie zasoby finansowe na prowadzenie sporów także w innych przedsiębiorstwach, mając ku temu odpowiednie możliwości. Ponadto należy nadmienić, że kontrola skarbowa, której efektem są ustalenia zawarte w zaskarżonej decyzji rozpoczęła się w listopadzie 2012 r.

18 W wyniku analizy przekazanych (w związku z wezwaniem referendarza o uzupełnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przez Spółkę w sprawie o sygn. akt I SA/Op 331/16) kopii zeznań podatkowych za lata 2013, 2104 i 2015 ustalono, że Spółka prowadząc działalność gospodarczą posiadała znaczny potencjał finansowy przejawiający się w postaci uzyskiwanych przychodów, co umożliwiało zabezpieczenie środków finansowych na opłacenie wszelkich kosztów postępowania sądowego. W tym okresie bowiem Spółka pozyskała środki finansowe z uzyskanych przychodów w wysokości 11.170.418,55 zł. W tym względzie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że dla oceny zasadności wniosku ta okoliczność posiada większe znaczenie niż dochody czy też szeroko pojęta płynność finansowa firmy bądź jej rentowność. O potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą. Jeżeli podmioty gospodarcze osiągają przychody, jest kwestią wyboru, czy przeznaczą uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, czy pokrycie kosztów sądowych. Przy czym nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisać pierwszeństwa przed kosztami sądowymi (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2014 r., I FZ 239/14; dostępne pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl; postanowienie NSA z dnia 15 października 2014 r., II FZ 1509/14, LEX nr 1519078; postanowienie z dnia 15 października 2014 r., II GZ 655/14, LEX nr 1530572).

19 Jednocześnie należy zwrócić uwagę na fakt, iż Spółka nadal pozostaje w obrocie prawnym jako przedsiębiorca. W takiej sytuacji strona ma obowiązek podejmować wszelkie działania w celu prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania przychodów. Jeśli z takiej aktywności zrezygnowała, w konsekwencji nie uzyskuje przychodów i nie podejmuje starań ukierunkowanych na ich pozyskanie, to oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą strony, nie zaś czynnikami od niezależnymi, obiektywnymi (zob. postanowienie NSA z 14 października 2015 r., II GZ 559/15). W tym kontekście należy wskazać na możliwość wsparcia również przez liczne podmioty powiązane ze stroną skarżącą, o których mowa powyżej.

20 W ocenie referendarza prowadzenie wobec strony skarżącej postępowań egzekucyjnych także nie może być wystarczającym argumentem za przyznaniem prawa pomocy, na co też zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny (zob. postanowienie z 7 stycznia 2014 r., II FZ 1196/13, LEX 1410630; postanowienie z 15 stycznia 2014 r., II FZ 1527/13, LEX 1417310). Przyjęcie takiej argumentacji prowadziłoby do wniosku, że w zasadzie każdy podmiot, względem którego prowadzona jest egzekucja administracyjna, powinien być zwolniony z ponoszenia kosztów sądowych. Tymczasem możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy wyłącznie tych podmiotów, które wykażą, że nie są w stanie w żaden sposób zgromadzić niezbędnych na ten cel środków.

21 Na gruncie niniejszej sprawy aktualny pozostaje pogląd, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo ubogich, (...) nawet w razie przeciążenia majątku swego ponad wartość nie może się powoływać na swe zupełne ubóstwo, gdyż może pokryć opłaty sądowe przez zażądanie dopłat od wspólników (orzeczenie SN z 13 września 1937 r., II C 618/37, OSN(C) 1938/6/293, LEX 4328). Dopłaty mogą być wykorzystane także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez Spółkę (por. postanowienie NSA z 6 czerwca 2014 r., II FZ 725/14).

22 W przypadku spółek taki szczególny sposób pozyskania środków finansowych, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat, przewiduje przepis art. 117 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze zm.). Dopłaty te mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki z o.o. Z uwagi na fakt, iż dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, może być wykorzystana również na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę.

23 W niniejszej sprawie strona skarżąca nie wykazała, że zdobycie funduszy w drodze dopłaty nie jest możliwe. W tym względzie dodatkowo należy wskazać na to, iż udziałowiec Spółki A. Ł. jak i prezes R. K. są udziałowcami szeregu wymienionych wyżej podmiotów gospodarczych. Jeżeli do tego dodać okoliczności wynikające z ustaleń poczynionych przez organy w sprawie I SA/Op 97/16 (poprzednio I SA/Op 439/15), które zostały zaakceptowane przez Sąd w wyroku z dnia 8 czerwca 2016 r., iż Spółka zbyła 5 marca 2014 r. nieruchomości objęte księgami wieczystymi: nr [...], nr [...], nr [...], stanowiące prawo użytkowania wieczystego gruntu i własność budynków, na rzecz F Spółka z o.o. w [...], której – jak wyżej wskazano – A. Ł. jest jedynym wspólnikiem, a A. R. K. Prezesem Zarządu, to jest oczywiste, że faktyczna sytuacja materialna A. Ł. jako wspólnika umożliwia jej dokonanie dopłat do kapitału zakładowego skarżącej spółki także w celu pokrycia kosztów sądowych oraz, że stan finansów tej spółki jest w części wynikiem wyzbycia się majątku nieruchomego.

24 Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.