Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 16 marca 2017 r., II SA/Op 625/16

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 16 marca 2017 r., II SA/Op 625/16

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Jeżewska Sędziowie Sędzia WSA Ewa Janowska – spr. Sędzia WSA Daria Sachanbińska Protokolant St. sekretarz sądowy Mariola Krzywda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 marca 2017 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 5 października 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego J. P. kwotę 100 (sto) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie

2 Przedmiotem skargi wniesionej przez J. P. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu jest decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia 5 października 2016 r. nr [...], wydana na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 pkt 1 K.p.a., art. 1 ust. 2 pkt 3, art. 21 ust. 1 oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (obecnie Dz. U. z 2016 r., poz. 1255). Wskazaną decyzją, po ponownym rozpatrzeniu sprawy J. P., organ utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 6 września 2016 r., nr [...], o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich.

3 Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ wskazał, że strona wniosła o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach. Wyjaśnił, że za działalność kombatancką uznaje się "pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945". Podał też, że w przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym organ dokonał, przy pomocy Urzędu Miasta [...], przesłuchania strony w dniu 19 lipca 2016 r. Odnotował, że w czasie przesłuchania strona zeznała, że składała przysięgę, jednakże nie pamięta słów przysięgi, nie miała stopnia wojskowego. Organ ocenił, że opis działalności konspiracyjnej wraz z młodym wiekiem, wskazuje, że zainteresowany pomagał w działalności starszych osób służących w Armii Krajowej. Zwrócił uwagę, że podkreśla to wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich złożony po upływie 70 lat od zakończenia II wojny światowej. Zauważył, że pełnienie funkcji pomocniczych mogło sprowadzać się także do wykonywania wyłącznie czynności usługowych, np. zaopatrzenia, zawsze jednak było uzależnione od przynależności do określonej formacji, wyrażającej się w podporządkowaniu służbowym, wyznaczeniu służbowego stanowiska i wykonywaniu zakreślonych czynności. Organ stwierdził, że działania zainteresowanego zasługują na społeczną pochwałę, ale nie spełniają przesłanek ustawy o kombatantach. Zaznaczył, że zgodnie z art. 22 ust. 1 ustawy o kombatantach o spełnieniu warunków o których mowa w art. 21 ustawy orzeka Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych lub osoby przez niego upoważnione, na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby wraz z rekomendacją stowarzyszenia właściwego dla określonej działalności kombatanckiej lub represji.

4 Wobec niezaistnienia przesłanek wymaganych ww. przepisem organ odmówił stronie przyznania uprawnień kombatanckich.

5 W wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie znalazł podstaw do zmiany swojego stanowiska. Stwierdził, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona nie wskazała, aby w przedmiotowej sprawie zaistniały jakiekolwiek nowe okoliczności faktyczne i prawne uzasadniające uchylenia kwestionowanej decyzji, dlatego uznał, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.

6 W ocenie organu, brak jest jakichkolwiek podstaw do uznania, iż podnoszona przez stronę aktywność w czasie okupacji hitlerowskiej była pełnieniem służby w podziemnej organizacji w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach. Szef Urzędu ponownie podniósł, że nie kwestionuje działalności strony, która zasługuje na pochwałę i szacunek, podkreślił, iż nie wyczerpuje ona jednak przesłanek określonych w przywołanym przepisie. Organ powtórzył, że pełnienie służby w ruchu oporu było tożsame z prowadzeniem w sposób zorganizowany i systematyczny działalności skierowanej przeciwko okupantowi. W zasadniczej postaci było zorganizowaną formą walki w ramach oddziałów partyzanckich utworzonych na wzór wojskowy i stosujących dyscyplinę wojskową. Mogło sprowadzać się także do wykonywania wyłącznie czynności usługowych, np. zaopatrzeniowych, zawsze jednak było uzależnione od przynależności do określonej formacji, wyrażającej się w podporządkowaniu służbowym, wyznaczeniu służbowego stanowiska i wykonywaniu zakreślonych czynności. Ponownie organ podkreślił, że pomoc partyzantom była działaniem, które zasługuje na społeczny szacunek, ale nie stanowi podstawy przyznania uprawnień kombatanckich. Argumentował, że między uczestnikami ruchu oporu a osobą działającą na rzecz ruchu oporu występuje zasadnicza różnica. W tym drugim przypadku chodzi o cenną, ale świadczoną dobrowolnie i okazjonalnie pomoc organizacjom ruchu oporu, która nie była wymuszana ani rozliczana według zasad dyscypliny wojskowej, obowiązującej żołnierzy ugrupowań konspiracyjnych.

7 Odnosząc się do materiału dokumentacyjnego sprawy, organ uznał, że oświadczenia świadków dołączone przez wnioskodawcę potwierdzają jedynie fakt przenoszenia meldunków przez zainteresowanego, brak jest jednak jakichkolwiek danych odnośnie charakteru działalności wnioskodawcy. Zaznaczył, że w uwagi na zgon świadków organ nie miał możliwości przeprowadzenia dowodu z ich przesłuchania.

8 W skardze do Sądu J. P. wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i potwierdzenie uprawnień kombatanckich lub o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy Szefowi Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych do ponownego rozpoznania. Podniósł, że decyzja ta jest dla niego wyjątkowo krzywdząca, nie uwzględnia faktów i dowodów w sprawie, narusza przepisy postępowania oraz przepisy prawa materialnego.

9 Skarżonej decyzji zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, jakoby skarżący nie pełnił służby w formacjach Armii Krajowej na stanowisku łącznika i że nie uczestniczył bezpośrednio w walkach w [...] w lipcu 1944 r. Zarzucił także obrazę przepisów postępowania, w tym art. 7, 9, i 10 K.p.a., poprzez niezapewnienie stronie czynnego udziału w sprawie z uwagi na wiek ([...] lat), jak i też nieuwzględnienie jako dowodów w sprawie pisemnych oświadczeń świadków A. M., ps. [...] i W. D., ps. [...], potwierdzających przynależność skarżącego do Armii Krajowej - stanowisko łącznik, ps. [...], jak i niewystąpienie do organizacji kombatanckiej o potwierdzenie pełnionej przez skarżącego służby. Nie godził się z oceną materiału dowodowego poczynioną w sprawie przez organ. W przekonaniu skarżącego, zeznania świadków jednoznacznie pokazują, że należał do Armii Krajowej i czynnie uczestniczył w walkach od października 1943 r. do lipca 1944 r., kiedy to został ranny w prawą rękę. Dodał, że wskazywał pododdziały, w których był łącznikiem o pseudonimie [...]. Zaznaczył, że jest wiele opracowań historycznych, dokumentalnych o funkcjonowaniu Armii Krajowej, stąd organ mógł bez przeszkód potwierdzić służbę skarżącego w Armii Krajowej. Wywodził, że z uwagi na wiek i ograniczenia zdrowotne nie jest w stanie w pełni samodzielnie prowadzić sprawy, zbierać dowody i przedstawiać je organowi. Zauważył, że czynności takie winny być podejmowane z urzędu, co w niniejszej sprawie nie zostało zrealizowane.

10 W piśmie procesowym z dnia 8 marca 2017 r. skarżący ponowił dotychczasową argumentację przedstawioną w sprawie oraz wskazał, że "Związek Kombatantów w [...] podziękował mu za pomoc partyzantom z AK, nie przyznał uprawnień kombatanckich, bo był za młody (kule z karabinów nie wybierają ludzi ze względu na wiek)". Jeszcze raz podkreślił, że dostarczał meldunki, narażał życie i został ranny.

11 W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej uchylenie, nie znajdując podstaw do zmiany swego stanowiska.

12 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

13 Stosownie do art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

14 Zgodnie z art. 145 § 1 tej ustawy decyzja (lub postanowienie) podlega uchyleniu, jeżeli sąd stwierdzi:

15 - po pierwsze, naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

16 - po drugie, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

17 - po trzecie, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

18 Rozpatrując skargę w ramach tak zakreślonej kognicji Sąd stwierdził, że skarga jest zasadna.

19 Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia 5 października 2016 r., którą organ ten, po ponownym rozpoznaniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną o odmowie przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich. Podstawą przyjętego przez organ stanowiska były dwie okoliczności, mianowicie kwestia zbyt młodego wieku skarżącego (13-14 lat) w okresie deklarowanej przez niego działalności, z którą wiąże się żądanie przyznania uprawnień kombatanckich, tj. w latach 1943-1944, a także to, iż skarżący nie był członkiem organizacji niepodległościowej, a jedynie incydentalnie udzielał takim organizacjom pomocy.

20 Kontrola dokonana przez Sąd w niniejszej sprawie wykazała, że Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie nie podjął wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a także do załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, naruszając tym przepis art. 7 K.p.a. Stwierdzić też należy, iż organ administracji nie zebrał w sposób wyczerpujący i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego, do czego zobowiązuje go norma art. 77 § 1 K.p.a. Nie można również uznać, aby uzasadnienie obu decyzji szczegółowo wskazywało fakty, które organ uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

21 Zgodnie z dyspozycją przepisu art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (obecnie: tekst jednolity Dz. U. z 2016 r. poz. 1255) źródłem uprawnień kombatanckich jest działalność kombatancka określona w art. 1 ust. 2 do której zalicza się m.in. pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945 (pkt 3 wskazanego artykułu). Jak wskazano na wstępie, przesłanką, jaką kierował się organ odmawiając skarżącemu przyznania uprawnień kombatanckich był zbyt młody wiek, a także rodzaj wykonywanych przez niego czynności, które organ określił jako pomoc partyzantom, czynności okazjonalne i świadczone dobrowolnie.

22 Wskazać w tym miejscu należy na ugruntowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, zgodnie z którym kryterium wieku przy przyznawaniu statusu kombatanta nie ma znaczenia normatywnego, bowiem tego rodzaju ograniczenia, czy też warunku nie formułuje obowiązująca ustawa o kombatantach, (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 26 stycznia 2005 r. sygn. akt II SA/Kr 856/04, zaaprobowany przez Naczelny Sądu Administracyjny w wyroku z dnia 8 grudnia 2005 r., sygn. akt II OSK 416/05, dostępny na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych htpp://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako CBOSA). Ponadto należy mieć na uwadze, iż w warunkach walki konspiracyjnej nie sposób wykluczyć odstępstw od tej zasady. Ewentualne odstępstwa nie mogą zaś wywoływać negatywnych konsekwencji w postaci odmowy przyznania uprawnień kombatanckich dla osób, które mając mniej niż 16 lat faktycznie pełniły służbę w polskich organizacjach podziemnych. Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia 23 stycznia 2009 r., sygn. akt II OSK 1158/08 (publ. CBOSA), iż generalne odwoływanie się do kryterium wiekowego nie może być uznane za wystarczające i stanowić podstawy odmowy uznania z uwagi na młody wiek, danej działalności za kombatancką bądź równorzędną z kombatancką. A zatem w każdym przypadku wiek osoby ubiegającej się o status kombatanta powinien być indywidualnie rozważany w oparciu o wszechstronną ocenę rodzaju oraz miejsca i czasu działalności danej osoby. Odnosząc się do kwestii czynności wykonywanych przez skarżącego wskazać należy, że ustawa o kombatantach nie precyzuje wprawdzie pojęcia "pełnienia służby", jednakże Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę stoi na stanowisku, iż poprzez pojęcie "służby", w rozumieniu przepisów ustawy o kombatantach, można rozumieć także wykonywanie wyłącznie funkcji usługowych, pomocniczych. Sąd podziela prezentowany w orzecznictwie pogląd zgodnie z którym "służba" w rozumieniu przepisów ustawy o kombatantach, to także służba w ruchu oporu tożsama z prowadzeniem w sposób zorganizowany i systematyczny działalności przeciwko okupantowi, w zasadniczej postaci zaś to zorganizowana forma walki w ramach oddziałów partyzanckich utworzonych na wzór wojskowy i stosujących dyscyplinę wojskową, jakkolwiek mogących się wyrażać również w wykonywaniu wyłącznie funkcji usługowych, ale zawsze jednak uzależniona od przynależności do określonej formacji, wyrażającej się w podporządkowaniu służbowym, wyznaczeniu wojskowego stanowiska i wykonywaniu określonych czynności (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 26 stycznia 2005 r. sygn. akt II SA/Lu 859/04, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 5 marca 2008 r. sygn. akt IV SA/Wr 626/07 – dostępne CBOSA). Tym niemniej kontrolując niniejszą sprawę Sąd stwierdził, że organy prowadzące postępowanie nie wyjaśniły dostatecznie stanu faktycznego sprawy. Organ pierwszy raz rozpoznając sprawę w żaden sposób nie odniósł się bowiem do znajdujących się w aktach sprawy oświadczeń świadków, posiadających pseudonimy konspiracyjne – W. D. (ps. [...]) oraz A. W. (ps. [...]).

23 Z kolei organ, po ponownym rozpatrzeniu sprawy odmówił im wiarygodności nie wskazując przyczyn takiego stanowiska, a koncentrując się jedynie na zbyt młodym wieku skarżącego i fakcie, że wskazani świadkowie już nie żyją.

24 Obowiązująca w polskim prawie administracyjnym zasada swobodnej oceny dowodów oznacza, iż organ rozpatrując materiał dowodowy nie może w swojej ocenie pominąć jakiegokolwiek przeprowadzonego dowodu, może natomiast odmówić dowodowi wiarygodności, ale wówczas obowiązany jest swoje stanowisko logicznie i przekonująco uzasadnić. Ze znajdujących się w aktach sprawy oświadczeń ww. osób wynika tymczasem, że skarżący posiadał pseudonim konspiracyjny, został zaprzysiężony, pełnił funkcję łącznika, przekazywał informacje, pomagał Armii Krajowej oraz partyzantom.

25 Zdaniem Sądu, zeznania te powinny zostać przez organ przynajmniej zweryfikowane. Organ nie przesłuchał także samego skarżącego na okoliczność pełnienia przez niego funkcji łącznika, ani nie odniósł się (w odpowiedzi na skargę) do stwierdzenia, iż jego współpracę z Armią Krajową mogą potwierdzić materiały źródłowe i historyczne. Nie ocenił też oświadczenia strony, że posiadał pseudonim [...], że został jak zeznał, "wprowadzony do konspiracji" przez swojego nauczyciela W. B. o wskazanym pseudonimie – [...].

26 Organ nie wystąpił też do skarżącego o przedstawienie rekomendacji w postaci zaświadczenia Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej, jak i sam nie zwrócił się do właściwego, dla określonej działalności kombatanckiej, stowarzyszenia o uzyskanie rekomendacji w trybie art. 22 ust. 1 przywołanej ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji stanu wojennego i okresu powojennego. Nie zbadał, też kwestii, czy przywołani przez skarżącego świadkowie uprzednio uzyskali uprawnienia kombatanckie. W związku z tym, nie ustalił, czy w dostępnych organowi aktach i innych materiałach, znajdują się dane, które mogłyby pomocniczo potwierdzić działalność skarżącego.

27 Wprawdzie obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie uprawnień kombatanckich spoczywa na osobie ubiegającej się o te świadczenia, to jednak nie zwalnia to organu od obowiązku podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Tym bardziej, że w sprawach o przyznanie uprawnień kombatanckich, często z uwagi na upływ czasu, jak również konspiracyjny charakter prowadzonej działalności, przedłożenie przez wnioskodawcę jednoznacznych dowodów na potwierdzenie tej działalności jest utrudnione. W takich szczególnie sytuacjach obowiązek współdziałania w ustaleniu prawdy obiektywnej spoczywa na organie (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 października 2005 r. sygn. akt II OSK 117/05, CBOSA).

28 Stwierdzając zatem, że organy prowadzące postępowanie nie wyjaśniły dostatecznie stanu faktycznego sprawy, czym naruszyły dyspozycję art. 7 i 77 § 1 K.p.a. - Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnym, orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ww. ustawy.

29 Rozpoznając sprawę ponownie organy administracji powinny przeprowadzić uzupełniające postępowanie wyjaśniające, dokonując wnikliwej i wszechstronnej oceny zebranych w sprawie dowodów, a ustalenia faktyczne ocenić zgodnie z wymogami procedury administracyjnej. Organ powinien również odnieść się do podniesionych przez skarżącego w trakcie postępowania zarzutów. Wydana w sprawie decyzja powinna zaś zostać uzasadniona zgodnie z wymogami z art. 107 § 3 K.p.a.