Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 10 lutego 2017 r., II SA/Op 500/16

postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 10 lutego 2017 r., II SA/Op 500/16

Sentencja

1 Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Violetta Radecka po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego z urzędu w sprawie ze skarg M. C. i J. C. na decyzję Wojewody Opolskiego z dnia 1 sierpnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia obiektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na rozbiórkę postanawia: odmówić skarżącemu J. C. prawa pomocy.

Uzasadnienie

2 J. C. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, skargę na decyzję Wojewody Opolskiego Wojewody Opolskiego z dnia 1 sierpnia 2016 r., nr [...], utrzymującą w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji o zatwierdzeniu projektu budowlanego i udzieleniu pozwolenia na budowę.

3 Postanowieniem z dnia 27 października 2016 r., sygn. akt II SA/Op 501/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu podstawie art. 111 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) - zwanej w dalszej części w skrócie: "P.p.s.a.", połączył sprawę o sygn. akt II SA/Op 501/16 do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia ze sprawą o sygn. akt II SA/Op 500/16, w celu ich łącznego rozpoznania oraz postanowił prowadzić te sprawy pod sygn. akt II SA/Op 500/16.

4 Pismem z dnia 31 października 2016 r., J. C. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Stosownie zatem do przepisu art. 252 § 2 "P.p.s.a.", zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru, przesłano skarżącemu przy piśmie z dnia 22 listopada 2016 r., urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz wezwano do wypełnienia i odesłania formularza w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania.

5 Wezwanie powyższe wraz z formularzem wniosku PPF zostało doręczone skarżącemu osobiście w dniu 9 grudnia 2016 r., co wynika z adnotacji na pocztowym zwrotnym potwierdzeniu odbioru przesyłki (por.: k-54 akt sądowych). W dniu 16 grudnia 2016 r. skarżący nadał za pośrednictwem poczty (data stempla) wypełniony formularz wniosku, w którym zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego z urzędu. Uzasadniając żądanie skarżący podał, że na skutek egzekucji komorniczej prowadzonej od 2014 r. znalazł się w bardzo trudnej sytuacji finansowo-prawnej, z uwagi m.in. na niemożność prowadzenia działalności gospodarczej. Z tych względów, skarżący postanowił wynająć swoje mieszkanie i ograniczyć wydatki na swoje potrzeby, do minimum aż do wyjaśnienia sprawy. Dodał, że mieszka w różnych miejscach. W oświadczeniu o stanie rodzinnym skarżący podał, że tworzy samotnie gospodarstwo domowe. Jedynym źródłem dochodu skarżącego jest należność z tytułu wynajmu mieszkania w wysokości od 500-800 zł miesięcznie; skarżący posiada ponadto oszczędności w wysokości 300 zł, działkę gruntową o wartości ok. 80.000 zł (dom do generalnego remontu), mieszkanie o powierzchni ok. [...] m², a także jest współwłaścicielem mieszkania (mieszkanie córki skarżącego). Wskazując na zobowiązania i stałe wydatki skarżący podał: koszty wyżywienia, koszty zakupu odzieży, dojazdów, badań (nie określając ich wysokości), a także alimenty w wysokości 700 zł miesięcznie. Skarżący wskazał na nieprawidłową – jego zdaniem – działalność banków, które zachowują się w stosunku do niego jako klienta, bardzo nierzetelnie, łamiąc przy tym prawo.

6 Na skutek zarządzenia referendarza z dnia 28 grudnia 2016 r., wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku przez przedłożenie stosownych dokumentów i złożenie dodatkowych oświadczeń, a to przez przedłożenie aktualnych wyciągów z posiadanych rachunków bankowych i udokumentowanie miesięcznych kosztów utrzymania mieszkania, a także wyjaśnienie czy skarżący korzysta z pomocy osób trzecich, bądź z instytucji pomocy społecznej. Zobowiązano także skarżącego do przedłożenia dokumentów poświadczających wysokość uzyskiwanego dochodu miesięcznego przez skarżącego, wyjaśnienia czy z posiadanych jako właściciel lub współwłaściciel mieszkań, skarżący uzyskuje dochód (np. z tytułu najmu) i jakiej wielkości jest to kwota. Zwrócono się także o udokumentowanie podawanych przez skarżącego wydatków z tytułu alimentów; udokumentowanie podnoszonych przez skarżącego okoliczności związanych z postępowaniem komorniczym i sądowym, a także wskazanie jakiego rzędu skarżący posiada zadłużenia i wskazanie rodzaju zaciągniętych kredytów, ich wysokości oraz celu, na jaki zostały zaciągnięte.

7 W wezwaniu pouczono jednocześnie, że niezastosowanie się do wezwania w terminie 14 dni, może zostać uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i może skutkować oddaleniem wniosku.

8 Opisane wezwanie zostało doręczone skarżącemu w dniu 17 stycznia 2016 r., na które odpowiedział w piśmie z dnia 1 lutego 2017 r. Do akt sprawy, skarżący dołączył kserokopie bankowych tytułów egzekucyjnych wydanych w związku z umową o kredyt hipoteczny, datowane na: 10 grudnia 2014 r. i 10 grudnia 2013 r., kserokopię ww. umowy kredytowej, odpis postanowienia Sądu [...] w Opolu II Wydział Cywilny Odwoławczy z dnia [...] r. dotyczącego sprawy egzekucyjnej w przedmiocie nadzoru nad egzekucją z nieruchomości, kserokopię umowę najmu lokalu mieszkalnego, dowody wpłat z tytułu opłat za media lokalowe.

9 Działając na zasadzie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – zważono, co następuje:

10 w przywołanej wyżej ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a.", przewidziana została instytucja procesowa prawa pomocy, której istota przejawia się w tym, że obejmuje ona zwolnienie strony od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a.). Przez koszty sądowe rozumieć należy przy tym opłaty sądowe (czyli wpis sądowy i opłatę kancelaryjną) oraz zwrot wydatków.

11 Ustawodawca w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. określił przesłanki udzielenia osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym stanowiąc, że przyznanie tego prawa następuje wówczas, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).

12 W orzecznictwie sądowym utrwalony został pogląd, że zasadność wniosku o udzielenie prawa pomocy powinna być rozpatrywana zarówno pod kątem obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, jak i pod kątem możliwości finansowych strony (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 stycznia 1981 r., sygn. akt IV PZ 5/81, opubl. LEX nr 8305; T. Woś, H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska: "Postępowanie sądowoadministracyjne" Wyd. I, Warszawa 2004 r., str. 379). Sąd przede wszystkim dokonuje zatem oceny kosztów utrzymania koniecznego strony w stosunku do jej stanu majątkowego i w stosunku do kosztów sądowych, jakie są wymagane od strony na podstawie przepisów prawa. W niniejszym przypadku istotne jest więc ustalenie wpierw kosztów sądowych ciążących na skarżącym, a następnie dokonanie oceny możliwości poniesienia tychże kosztów, w kontekście jego sytuacji materialnej.

13 Uwzględniając powyższe, na obecnym etapie postępowania sądowego skarżący jest zobowiązany do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 500 zł, a przypadku dalszego procedowania - opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, doręczonego na skutek wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku (podstawa prawna: § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz.U. Nr 221, poz. 2192 z późn. zm.) oraz wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 250 zł (§ 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 221, poz. 2193 z późn. zm.). Podkreślić jednakże należy, że zarówno wpis od skargi kasacyjnej, jak również opłata kancelaryjna będą wymagane dopiero w sytuacji oddalenia skargi przez tut. Sąd.

14 Oceniając zatem sytuację materialną skarżącego, w pierwszej kolejności należało dokonać systematyzacji treści oświadczeń i dokumentów złożonych w trakcie postępowania. Podstawy zwrócenia się skarżącego do Sądu o pomoc należy upatrywać w złej sytuacji materialnej, spowodowanej niemożnością spłaty rat kredytu hipotecznego zaciągniętego na kupno mieszkania, indeksowanego kursem CHF. Zdaniem skarżącego, niekorzystne dla kredytobiorców umowy bankowe i zawarte w nich niedozwolone klauzule abuzywne stały się przyczyną złych, wręcz dramatycznych sytuacji kredytobiorców, do których zalicza się także sam skarżący. Podnoszonej kwestii, skarżący poświęca znaczną część zarówno wyjaśnień, jakie złożył, jak i korespondencji, którą przedłożył do akt sprawy, tj. odpisu umowy kredytowej, zajęć bankowych, dokumentów sądowych związanych z prowadzonym przeciwko skarżącemu i M. C. (druga skarżąca w sprawie) postępowaniu egzekucyjnym. W kwestii sytuacji rodzinnej, skarżący oświadczył, że jest osobą samotnie gospodarującą, choć twierdzi, że posiada pełnoletnią córkę (21 lat) – studentkę, na utrzymanie której skarżącemu zasądzono alimenty w wysokości 700 zł. Alimentów tych nie płaci, bowiem gromadzi środki na procesy sądowe przeciwko bankom. Ponadto, w 2008 r. rozstał się ze swoją partnerką M. C., a okoliczność tę potwierdza także ona sama (por. wniosek o prawo pomocy, k-49 akt sądowych), która określa J. C. "byłym mężem". Wymienione osoby są współwłaścicielami nieruchomości: działki gruntowej z domem (dom do remontu lub wyburzenia), będącej przedmiotem niniejszej skargi, a także mieszkań, zakupionych na kredyt, w tym mieszkania córki. Mieszkanie skarżącego stanowi przedmiot wynajmu, z tytułu którego uzyskuje on dochód w wysokości 1.047 zł; przeznaczany jednak jest on częściowo dla M. C., jak to wnioskodawca określił: "na opłaty". Skarżący podał także, że nie posiada stałego miejsca zamieszkania z uwagi na zaistniałą trudną sytuację finansową, twierdzi, że pomieszkuje u znajomych, którzy znając jego sytuację, nie żądają żadnych opłat za korzystanie z mieszkania. Korespondencję skarżący odbiera natomiast na adres zamieszkania swojego ojca, ale z uwagi na chorobę ojca, brak jest warunków, aby z nim mieszkać, a jedynie odwiedza go od czasu do czasu, pomagając mu i opiekując się nim. Z wyjaśnień skarżącego wynika także, że nie podejmuje on prób zatrudnienia zarobkowego, bowiem wszelkie zarobione przez niego pieniądze były natychmiast zajmowane przez komorników i wierzycieli. On sam natomiast czynnie uczestniczy w pracach ruchu społecznego zajmującego się ochroną praw klientów banków, a w okresie letnim uczy dzieci (3-5 razy w miesiącu), z czego otrzymuje niewielkie wynagrodzenie (nie określił jakiego rzędu).

15 Zdaniem referendarza skarżący nie wykazał, aby spełniał przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Nie budzi wątpliwości, że powstała sytuacja materialna skarżącego związana jest z zaciągniętymi zobowiązaniami finansowymi, które obecnie wynoszą 400 tysięcy zł, a były one wynikiem świadomych planów i przedsięwzięć inwestycyjnych rodziny skarżącego. Trudno bowiem uznać, że członkowie ówczesnej rodziny skarżącego podjęli je w celu wyłącznie zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych w sytuacji, gdy rodzina ta posiada dwa mieszkania i działkę gruntową (z "budynkiem do remontu lub wyburzenia"). Ponadto, jak słusznie podnosi się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, co do zasady sam fakt spłaty zaciągniętych kredytów nie stanowi przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych, czy ustanowienia pełnomocnika z urzędu, a spłata zobowiązań z tytułu tychże kredytów bankowych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi. Zaciągnięte przez stronę kredyty świadczą bowiem o jej zdolnościach płatniczych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2005 r., sygn. akt II GZ 56/05, nieopubl.). Podkreślenia przy tym wymaga, że referendarz posiada wiedzę na temat problemu kredytobiorców, którzy zaciągnęli zobowiązania hipoteczne indeksowane kursem CHF. Sprawa ta jest szeroko komentowana w mediach i stanowi ważką kwestię życia społecznego, do tego stopnia, że jest tematem dyskusji i proponowanych rozwiązań ustawowych, mających na celu wsparcie kredytobiorców ze strony państwa. Tym samym, referendarz nie kwestionuje samego problemu z jakim boryka się skarżący, tzn. mechanizmu powstałego zadłużenia i niemożności jego spłacenia, co wnioskodawca wskazuje jako przyczynę braku płynności finansowej. W ocenie referendarza, określana przez skarżącego jako dramatyczna jego sytuacja materialna, nie znajduje jednak odzwierciedlenia w zebranym materiale dowodowym, który potwierdza tylko niektóre wykazywane przez skarżącego okoliczności i pozostawia szereg wątpliwości.

16 Przede wszystkim skarżący nadal pozostaje właścicielem, bądź współwłaścicielem nieruchomości (dwóch mieszkań i jednej zabudowanej działki gruntowej), z których uzyskuje dochód, pozwalający mu na pokrycie części wydatków. Korzysta ze wsparcia osób trzecich, które pokrywają koszty jego wyżywienia i zapewniają warunki mieszkaniowe, lecz szczegóły udzielania tej pomocy (np. kwestia wysokości pomocy finansowej) nie zostały podane. Ponadto, skarżący nie podejmuje pracy zarobkowej z uwagi, jak to wskazał, na trudności ze zdobyciem środków pieniężnych w celu prowadzenia działalności gospodarczej, czy faktem, że zarobione środki były ściągane na konto należności i zobowiązań. Wskazał także, że podane okoliczności były powodem jego załamania. Skarżący w żaden sposób nie uprawdopodobnił jednak, że jest osobą bezrobotną (brak np. zaświadczenia z właściwego urzędu pracy), czy że przeszedł kryzys zdrowotny (np. zaświadczenie lekarskie, karty szpitalne, kserokopie recept, itp.). Jednocześnie aktywnie uczestniczy w pracach stowarzyszenia, co wskazuje na dobry stan zdrowia i utrzymującą się aktywność życiową. Odnosząc się do podniesionej kwestii, referendarz podziela utrwalony w orzecznictwie sądowoadministracyjnym pogląd, że orzekając o przyznaniu prawa pomocy sąd powinien mieć na uwadze nie tylko osiągany dochód, ale także samą możliwość zarobkowania przez wnioskującego. Nie można bowiem dopuścić do sytuacji, w której zdolna do podjęcia pracy, jednakże z wyboru niepracująca osoba, korzysta ze środków budżetu państwa w celu prowadzenia swoich spraw przed sądem i nie ponosi żadnego wysiłku, aby w kosztach tych partycypować w jakimkolwiek zakresie (por. postanowienie NSA z 22 czerwca 2010 r., sygn. akt I GZ 189/10, dostępne na stronie internetowej - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http: //orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie negując zatem trudnej sytuacji na rynku pracy, należy jednak stwierdzić, że skarżący z uwagi na swój potencjał, wiek i dobry stan zdrowia (skarżący nie podawał odmiennych twierdzeń w tym zakresie), mógłby podjąć zajęcia zarobkowe, chociażby czasowe lub dorywcze. Nie można także tracić z pola widzenia faktu, że skarżący zaciągnął kredyty wspólnie z drugą współwłaścicielką nieruchomości, która jest także zobowiązana partycypować w kosztach utrzymania tych nieruchomości, w tym kosztów sądowych. Skarżący nie pozostaje zatem sam w obliczu obowiązku pokrycia tych kosztów. Nie bez znaczenia jest także okoliczność, że skarżący zamierza złożyć pozew sądowy przeciwko bankom, wiążący się z koniecznością poniesienia określonych kosztów sądowych, a to z kolei sugeruje, że skarżący dysponuje już, bądź gromadzi środki finansowe na ten cel.

17 Reasumując powyższe, w świetle ujawnionych wyżej nieścisłości dowodowych wniosku, referendarz stwierdził, że skarżący nie wykazał prawa do pomocy sądowej.

18 Wobec tego, działając na podstawie art. 245 § 1 i art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.