Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 26 września 2017 r., II SA/Op 19/17
postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 26 września 2017 r., II SA/Op 19/17
Sentencja
1 Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu Anna Misiak-Janik po rozpoznaniu w dniu 26 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi J. A. na postanowienie Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia 26 października 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie legalności wykonania rozbiórki obiektu budowlanego wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez całkowite zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.
Uzasadnienie
2 Skarżący J. A. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę na postanowienie Opolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Opolu z dnia 26 października 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie legalności wykonania rozbiórki obiektu budowlanego. Wyrokiem tut. Sądu z dnia 20 lipca 2017 r., sygn. akt II SA/Op 19/17 skarga została oddalona. Skarżący wraz z wnioskiem o doręczenie uzasadnienia wyroku na piśmie złożył w dniu 4 sierpnia 2017 r. (data nadania przesyłki w placówce pocztowej) na urzędowym formularzu wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz ze swoją matką i dwójką swoich dzieci, pełnoletnim synem (21 lat) i małoletnią córką (5 lat). Jedyny majątek skarżącego to nieruchomość obciążona kredytem hipotecznym na 20 lat, zaciągniętym w marcu 2017 r., zabudowana domem jednorodzinnym o powierzchni ok. [...], który nie nadaje się do zamieszkania, gdyż wymaga gruntownego remontu, wartość około 180.000 zł, skarżący z kredytu finansuje także remont nieruchomości. Skarżący wskazał, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej, jest rozwodnikiem, który wraz z rodziną zamieszkuje w mieszkaniu należącym do jego ciotki. Średni dochód na członka rodziny wynosi około 1000 zł. Co miesiąc ponosi koszty związane z utrzymaniem lokalu takie jak około 350 zł opłaty za media, oraz koszty związane z utrzymaniem dzieci np. 200 zł opłaty za przedszkole, a także płaci 800 zł raty kredytu, który zaciągnął na dom, okazyjnie zakupiony od swoich krewnych. Znajduje się w trudnej sytuacji mieszkaniowej, ze względu na zamieszkiwanie wraz z rodziną w małym mieszkaniu swojej ciotki. Skarżący wskazał, że jego sytuacja zdrowotna w sposób znaczny uniemożliwia mu wykonywanie czynności zawodowych, a w rezultacie ogranicza wysokość jego zarobków, cierpi na poważne schorzenie [...], w związku z czym musi odbywać liczne wizyty lekarskie oraz kosztowne zabiegi rehabilitacyjne, a także ponosić duże wydatki na środki lecznicze, szczególnie przeciwbólowe. Kwotę, która mu pozostaje w całości wydatkuje na potrzeby żywnościowe. Opisana sytuacja, jego zdaniem uniemożliwia mu poczynienie oszczędności, wobec czego nie jest on w stanie ponieść opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł za sporządzenie uzasadnienia wyroku na piśmie, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie i swojej rodziny. Skarżący zaznaczył też, że trudna sytuacja finansowa jego rodziny pogłębia się od 2011 r., kiedy to SR w [...] orzekł o uprawnieniu do dostarczenia mu lokalu socjalnego przez Gminę [...]. Pomimo upływu 6 lat Gmina nie wykonała wyroku, a obciążała go przez ten okres wysokimi kosztami odszkodowania za bezumowne korzystanie z lokalu. Dochód miesięczny skarżącego to około 2000 zł miesięcznie, z działalności gospodarczej i zasiłków oraz emerytura jego matki około 1500 zł. Miesięczne wydatki to 800 zł rata kredytu hipotecznego, 700 zł rata leasingu, 350 zł opłaty za media, 200 zł opłaty za przedszkole.
3 Działając w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", określającego, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 P.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, referendarz sądowy, zwany też dalej "orzekającym", pismem z dnia 10 sierpnia 2017 r., wezwał skarżącego w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania do złożenia wyjaśnień i dokumentów, tj.
4 1) złego stanu zdrowia skarżącego (przez przesłanie np. zaświadczenia lekarskiego, rachunków za leki, leczenie lub karty leczenia szpitalnego, itp.),
5 2) kosztów utrzymania mieszkania (przez przesłanie np. umowy najmu, rachunków opłat za energię elektryczną, gaz, prąd, czynsz itp.)
6 3) dochodów skarżącego za rok 2016 przez przesłanie kopii deklaracji podatkowej złożonej za ten rok do Urzędu Skarbowego,
7 4) jeśli skarżący jest płatnikiem VAT, deklaracji podatkowych VAT-7 za ostatni kwartał to jest od kwietnia 2017 r. do czerwca 2017 r.,
8 5) stanu rachunków bankowych skarżącego członków jego rodziny, przez przesłanie wyciągów z tych rachunków za czerwiec 2017 r. i lipiec 2017 r.
9 6) zaświadczenia z uczelni syna o niepobieraniu przez niego jakichkolwiek stypendiów,
10 7) dokumentu obrazującego stan spłaty kredytu hipotecznego,
11 8) zaświadczenia o wysokości emerytury matki skarżącego (nie trzeba przesyłać, jeśli potwierdza ją wyciągi z rachunku bankowego),
12 9) czy matka dzieci płaci na nie alimenty, a jeśli tak to o wykazanie ich wysokości.
13 Pouczono skarżącego, że niezastosowanie się do wezwania w zakreślonym terminie, może być uznane za niewykazanie spełniania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy i skutkować jego odmową, oraz, że na jego prośbę wskazany termin może ulec przedłużeniu.
14 Skarżący odebrał osobiście wezwanie w dniu 4 września 2017 r., termin do przedłożenia żądanych dokumentów i wyjaśnień upływał więc dla niego w dniu 18 września 2017 r. Skarżący odpowiedział na wezwanie pismem z dnia 11 września 2017 r., nadanym w placówce pocztowej, w tym samym dniu.
15 Skarżący w piśmie z 11 września 2017 r. wskazał, że przesłał następujące dokumenty:
16 1) zaświadczenia lekarskie ZUS ZLA, posiadaną dokumentację medyczną, w tym karty leczenia szpitalnego,
17 2) kopię deklaracji PIT-36 za rok 2016,
18 3) kopię deklaracji VAT-7 za II kwartał 2017 r.,
19 4) wyciągi z rachunku bankowego skarżącego czerwiec 2017 r. i lipiec 2017 r.,
20 5) harmonogram spłaty kredytu,
21 6) decyzję o waloryzacji emerytury matki,
22 Skarżący w piśmie z dnia 11 września 2017 r. wyjaśnił, że zajmowane mieszkanie należy do jego ciotki E. B., rachunki nie są zatem wystawiane na niego i nie jest on w ich posiadaniu, jego matka i syn nie posiadają rachunków bankowych. Nie jest w stanie przedłożyć zaświadczenia z uczelni syna, gdyż aktualnie trwa przerwa w roku akademickim, takie zaświadczenie będzie możliwe do wystawienia dopiero po 10 października 2017 r. Oświadczył, że matka dzieci nie płaci alimentów.
23 Z dokumentów przesłanych przez skarżącego, wynikały poniżej opisane informacje.
24 Matka skarżącego otrzymuje emeryturę w kocie 1021,98 zł, jest to kwota po potrąceniu egzekucji sądowej na kwotę 437,49 zł miesięcznie. Skarżący na koncie bankowym w dniu 2 czerwca 2017 r. miał saldo dodatnie w kwocie 39.208,54 zł, a na dzień 31 lipca 2017 r. kwotę 22.910,60 zł. Skarżący w roku 2016 r. osiągnął dochód w kwocie 77.825,83 zł, a łączny przychód wyniósł wówczas 411.110,73 zł, w tym 333.359,57 zł przychodu z pozarolniczej działalności gospodarczej, którego koszt uzyskania wynosił 333.284,90 zł i 77.751,16 przychodu z innych nie wymienionych źródeł, którego koszt uzyskania wyniósł 0 zł. Zwrot z tytułu nadpłaconego podatku według deklaracji PIT-36 wyniósł dla skarżącego za rok 2016 kwotę 9.490,00 zł. Skarżący przedłożył harmonogram spłat raty kredytu za miesiące 4 kolejne miesiące od lipca 2017 r. do października 2017 r., z którego wynikało, że aktualnie spłaca jedynie odsetki od kapitału. Według przedłożonej deklaracji VAT-7 za II kwartał 2017 r. skarżący dokonał w tym okresie sprzedaży towarów i usług na kwotę 132.444 zł, a nabył towary i usługi za kwotę 107.067 zł.
25 Skarżący przesłał także zaświadczenia lekarskie o niezdolności do pracy z powodu choroby w następujących okresach:
26 1) 21 lutego 2017 r. do marca 2017 r. od internisty,
27 2) 25 marca 2017 r. do 31 marca 2017 r. od laryngologa
28 3) 10 kwietnia 2017 r. do 11 kwietnia 2017 r. od internisty
29 4) 25 kwietnia 2017 r. do 9 maja 2017 r. od internisty
30 5) 10 maja 2017 r. do 19 maja 2017 r. od laryngologa
31 6) 20 maja 2017 r. do 30 maja 2017 r. od internisty
32 7) 10 czerwca 2017 r. do 22 czerwca 2017 r. neurolog
33 8) 23 czerwca 2017 r. do 6 czerwca 2017 r. od neurologa
34 9) 6 lipca 2017 r. do 23 lipca 2017 r. od ortopedy
35 10) 16 sierpnia 2017 r. do 28 sierpnia 2017 r. od neurologa
36 11) 29 sierpnia 2017 r. do 3 września 2017 r. od neonatologa-pediatry.
37 Ze zwolnień opisanych pod numerem 2 i 6 wynikało, że skarżący w okresie choroby powinien leżeć, z pozostałych, że może chodzić.
38 Skarżący przesłał także:
39 1) dwa skierowania do poradni specjalistycznej z 28 sierpnia 2017 r. w związku z rozpoznaniem [...] ([...]) w celu porady i objęcia leczeniem specjalistycznym.
40 2) historię choroby ze szpitalnego oddziału ratunkowego dnia 13 czerwca 2016 r. w związku z atakiem [...] i rozpoznaniem [...] [...] i podejrzeniem [...].
41 3) kartę informacyjną leczenia szpitalnego z dnia 20 czerwca 2016 r. z rozpoznaniem [...],
42 4) opis konsultacji laryngologicznej z dnia 30 marca 2017 r., z rozpoznaniem [...] i [...], gdzie w wywiadzie pacjent wskazał, że ma m.in. [...], utrudnienia w oddychaniu, a objawy te nasila fakt, że pracuje w pyle. Lekarz zalecił mu rozważenie zmiany środowiska pracy, w celu unikania pyłów.
43 5) kartę informacyjną leczenia szpitalnego z dnia 1 grudnia 2016 r. z powodu [...] wynikającej z ich przerostu oraz [...] a [...], z zaleceniem unikania po zabiegu wysiłków fizycznych.
44 6) Wynik badania mikrobiologicznego z [...] z dnia 11 maja 2017 r. stwierdzający [...]
45 7) Wynik badania mikrobiologicznego z [...] z dnia 30 marca 2017 r. stwierdzający [...]
46 8) Wywiad laryngologiczny z dnia 25 marca 2017 r. stwierdzający wydanie skierowania na badanie [...].
47 Skarżący, pomimo wezwania w tym zakresie, nie nadesłał rachunków za leki i leczenie potwierdzających wskazywane przez niego - w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy – kosztowne zabiegi rehabilitacyjne, duże wydatki na środki lecznicze, szczególnie uśmierzające ból.
48 Analiza dokumentów nadesłanych przez skarżącego wygląda następująco:
49 Średni miesięczny dochód na osobę w gospodarstwie domowym skarżącego wynosi, według jego oświadczenia, 1000 zł.
50 Skarżący podał, że na koniec lipca saldo na jego koncie bankowym wynosiło 22.910,60 zł. Skarżący jednocześnie wykazał, że systematycznie leczy się z powodu problemów [...], z [...], a także [...], ale jak już wyżej wskazano, wezwany o przesłanie rachunków związanych z leczeniem i rehabilitacją, nie odpowiedział.
51 Działając na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. należało rozważyć, czy skarżący spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, czyli w części.
52 Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, z punktu widzenia tej regulacji, należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o jego przyznanie. Strona zobligowana jest zatem wykazać, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania lub ich części albo że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów. Sąd natomiast zobowiązany jest podać powody, dla których uznał, że żądanie strony zasługuje bądź nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy, z jednej strony, uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej, ocenić jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody i posiadany majątek.
53 Dokonując oceny sytuacji materialnej skarżącego pod względem wyżej podanych przesłanek ustawowych, orzekający biorąc pod uwagę dane zawarte we wniosku i nadesłanych dokumentach, uznał, że nie spełnia on przesłanek przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym częściowym zakresie.
54 Ocena sytuacji materialnej skarżącego prowadzi, bowiem do stwierdzenia, że jest on w stanie ponieść koszty postępowania bez spowodowania zachwiania w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych zarówno swoich, jak i swojej rodziny.
55 Wyjaśniając powyższą ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy, przede wszystkim należy wskazać, że stan środków na koncie bankowym skarżącego na koniec lipca 2017 r. wynosił 22.910,60. Zestawiając tę kwotę z należną aktualnie od skarżącego kwotą kosztów sądowych, wynoszącą 100 zł z tytułu opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia wraz z uzasadnieniem, nie sposób przyjąć, że przy posiadaniu takich ilości środków pieniężnych na koncie, nawet, jeśli ich stan jest wykazany na okres sprzed prawie 2 miesięcy, jest on osobą dla której zapłata kwoty 100 zł spowoduje brak środków na zapewnienie podstawowych potrzeb życiowych dla niego i jego rodziny. Dodatkowo należy wskazać, że dalsze ewentualne koszty sądowe, jakie mogą się pojawić w sprawie skarżącego, to 100 zł wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, jeśli zdecyduje się on na jej wniesienie. Całość zatem kosztów sądowych, jakie mogą obciążać skarżącego w tej sprawie, to maksymalnie 200 zł, a zatem ich zapłata nie spowoduje zachwiania finansami rodziny skarżącego.
56 Wprawdzie skarżący wykazał, że spłaca kredyt hipoteczny, a także ratę leasingową, ale przychodzi wyjaśnić, że po pierwsze świadczy to o tym, że skarżący na etapie ich przyznawania musiał się wykazać odpowiednią zdolnością kredytową, co świadczy przeciwko przyjęciu, że jest on osobą ubogą. Po drugie spłata kredytu nie może mieć pierwszeństwa przed należnościami publicznoprawnymi i być okolicznością uzasadniającą zwolnienie z kosztów sądowych.
57 W przedmiocie tego, jak należy oceniać kredyt, przy ustalaniu możliwości poniesienia kosztów sądowych przez stronę ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, wypowiadał się natomiast już wielokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny w swoich orzeczeniach. Ich przykłady to: postanowienie NSA z dnia 16 stycznia 2014 r., sygn. akt I OZ 1/14, Lex nr 1452182, z tezą "Spłata kredytów nie może być okolicznością uzasadniającą zwolnienie od kosztów sądowych. Podejmując bowiem decyzję o ich zaciągnięciu strona musi też liczyć się z koniecznością ich spłaty. Konieczność spłaty zaciągniętych zobowiązań kredytowych nie może mieć priorytetu zapłaty przed ponoszeniem kosztów sądowych."; postanowienie NSA z 9 października 2013 r., sygn. akt I OZ 862/13, Lex nr 1461345, z tezą: "Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Kredyty nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Wynikające z nich prywatne zobowiązania finansowe nie mogą mieć pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania."
58 Skarżący ponadto wykazał, że boryka się z problemami zdrowotnymi i stwierdził, że powodują one obniżenie jego zdolności zarobkowych. Jednakże z przesłanej przez niego deklaracji VAT-7 za okres od kwietnia 2017 r. do czerwca 2017 r. wynika, że pomimo licznych w tym okresie, opisanych wyżej, zwolnień lekarskich, prowadził on działalność gospodarczą i dokonał sprzedaży towarów i usług na kwotę 132.444 zł, a nabył towary i usługi na kwotę 107.067 zł. Przychód z miesięcznej sprzedaż towarów i usług przez skarżącego wynosi zatem 44.148 zł,
59 Opłata kancelaryjna do uiszczenia, którego skarżący został obecnie wezwany wynosi 100 zł, a zatem wynosi ona 4,41 % przychodu z jego średniej miesięcznej sprzedaży.
60 Skarżący nie podał, jaką dokładnie działalność prowadzi, jedynie z zaświadczeń lekarskich wynika, że pracuje on w pyle i w związku z [...] nie powinien wykonywać takiej pracy. Nie wiadomo jednak, jaką dokładnie działalność prowadzi skarżący, a ponadto, nie wykazał on, aby w związku z problemami zdrowotnymi, całkowicie zaprzestał on jej prowadzenia.
61 Skarżący nie wykazał, zatem, aby zapłata kwoty 200 zł kosztów sądowych, mogła stanowić dla niego i jego rodziny obciążenie powodujące dla nich uszczerbek ich utrzymania koniecznego. Prowadzi on bowiem w dalszym ciągu działalność gospodarczą, nie wykazuje przy tym strat z tej działalności, a ponadto dysponuje znacznymi środkami na koncie bankowym, których zestawienie z kosztami sądowymi, jakie skarżący ma obecnie płacić (100 zł), czy nawet w sumie potencjalnie płacić (200 zł), prowadzi w sposób jednoznaczny do oceny, że skarżący może ponieść te koszty bez konieczności czynienia większych oszczędności.
62 W związku z powyższym na podstawie art. 258 § 1 i 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono, jak w sentencji.