Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 31 października 2018 r., II SA/Ol 553/18

postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 31 października 2018 r., II SA/Ol 553/18

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Matuszak po rozpoznaniu w dniu 31 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu "[...]" Sp. z o.o. z siedzibą we W. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 10 sierpnia 2018 r. sygn. akt II SA/Ol 553/18 w przedmiocie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "[...]" Sp. z o.o. z siedzibą we W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w O. z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie kary z tytułu urządzania gier hazardowych postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. WSA/pos.1- sentencja postanowienia

Uzasadnienie

2 "[...]" Sp. z o.o. z siedzibą we W., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w O. z dnia "[...]", utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celno – Skarbowego w O. z dnia "[...]" w przedmiocie wymierzenia skarżącej Spółce kary pieniężnej w kwocie 60 000 zł z tytułu urządzania gier hazardowych.

3 W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego, Spółka wystąpiła z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych poprzez zwolnienie jej z wpisu od wniesionej skargi w kwocie 1 500 zł.

4 W złożonym w dniu 7 sierpnia 2018 r.(data nadania pocztowego) urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie prawnej (PPPr) wskazano, iż Spółka w 2017 r. poniosła stratę w wysokości 463.000,95 zł, zaś jej rachunki bankowe zostały zablokowane na poczet wymierzonych kar administracyjnych, co powoduje niemożność uiszczenia wpisu. Ponadto z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, iż wysokość kapitału zakładowego (informacja z KRS - k. 56 akt sądowych) wynosi 310.000 zł, a wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok była zerowa. Stan konta złotówkowego wynosi minus 206,13 złotych, a walutowego - 0 Euro. Nadmieniono również, iż Spółka ma zobowiązania z tytułu wynagrodzeń wobec dwóch pracownic administracyjnych.

5 Postanowieniem z dnia 10 sierpnia 2018 r. (sygn. akt II SA/Ol 553/18) referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił zwolnienia skarżącej Spółki od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniesiono, iż Spółka mimo straty w ostatnim roku obrotowym jest nadal w stanie funkcjonować w obrocie gospodarczym. Z informacji zawartych we wniosku oraz Krajowym Rejestrze Sądowym nie wynika, aby względem Spółki było prowadzone postępowanie likwidacyjne, układowe lub naprawcze, co wskazywałoby na utratę płynności finansowej. Zgodnie zaś ze stanowiskiem prezentowanym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, podmiot prowadzący działalność gospodarczą, który nie wykazał, że utracił płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinien partycypować w kosztach postępowania sądowego. Ponadto Spółka nie wykazała, by nie miała możliwości pozyskania stosownych środków finansowych, m.in. poprzez wniesienie dopłaty przez wspólnika. Referendarz sądowy wskazał również, iż w okresie zabezpieczenia mogą być dokonywane za zgodą organu egzekucyjnego wypłaty z zajętego w celu zabezpieczenia rachunku bankowego zobowiązanego, po przedstawieniu przez niego wiarygodnych dokumentów świadczących o konieczności poniesienia tych wydatków dla wykonywania działalności gospodarczej. W związku z powyższym, wniosek Spółki o udzielenie prawa pomocy uznano za niezasadny.

6 Spółka złożyła sprzeciw od powyższego postanowienia, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi. Zdaniem Spółki rozstrzygnięcie referendarza jest nieprawidłowe i w konsekwencji prowadzi do nieuzasadnionego pozbawienia Spółki drogi sądowej w niniejszej sprawie. Podniesiono, iż Spółka nie posiada majątku w postaci środków trwałych, jej majątek jest bezwartościowy "z ekonomicznego punktu widzenia". Nie jest również możliwe uzyskanie przez Spółkę pożyczki w jakiejkolwiek instytucji finansowej. Wskazano, że kapitał zakładowy Spółki jest wartością księgową i Spółka nie może nim dowolnie dysponować, a tym bardziej regulować z jego pomocą zobowiązań finansowych, bowiem ewentualne wykorzystanie kapitału zakładowego doprowadziłoby do niewypłacalności Spółki a w konsekwencji uniemożliwiałoby dalsze funkcjonowanie Spółki w obrocie gospodarczym. Podkreślono, iż Spółka nie dysponuje i nie jest w stanie zgromadzić kwoty niezbędnej dla uiszczenia żądanego od niej wpisu sądowego, przy uwzględnieniu łącznej wartości wpisów w tej sprawie, jak i w innych analogicznych pozostałych sprawach, prowadzonych na terenie całego kraju. Zaznaczono również, iż podane wielomilionowe obroty Spółki w ostatnim okresie działalności mają tak dużą wartość tylko w ujęciu księgowym – stanowią sumę wszystkich wpłat do automatów do gier eksploatowanych przez Spółkę w całym kraju. Dodano, że wartość wpływów do Spółki musi być skorygowana o podatek od gier wynoszący 2 000 zł miesięcznie od każdego urządzenia, co przy 300 urządzeniach daje kwotę 600 000 zł. Odnosząc się do kwestii dopłat, wskazano, że nie mogą mieć one w tym przypadku zastosowania, gdyż Spółka jest stroną kilkudziesięciu postępowań sądowych, zaś wspólnik Spółki nie posiada środków na pokrycie wszystkich zobowiązań z tego tytułu. Co do rachunku bankowego, jak wynika z przedstawionego wyciągu, Spółka nie posiada na nim żadnych środków, gdyż wszelkie posiadane na tym rachunku środki pieniężne zostały przekazane przez bank do urzędu skarbowego. Jednocześnie podkreślono, iż odmowa przyznania prawa pomocy nie może zamykać stronie prawa do sądu wyłącznie z powodu wygórowanych wymogów fiskalnych, a taka sytuacja może mieć miejsce w tej i wielu innych podobnych sprawach.

7 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

8 Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Rozpoznając sprzeciw, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (art. 260 § 1 p.p.s.a.).

9 Stosownie do art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków następuje wówczas, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

10 Z treści przytoczonych wyżej przepisów wynika zatem, że spełnienie przesłanek określonych w tych unormowaniach obliguje sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie. Jednak obowiązek udzielenia przez sąd prawa pomocy powstaje w sytuacji, w której wnioskodawca uprawdopodobni brak środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Tym samym, to na stronie postępowania spoczywa ciężar wykazania, że w sprawie występują przesłanki uzasadniające uwzględnienie jej wniosku i przyznanie prawa pomocy.

11 Należy bowiem podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tego względu przesłanki zastosowania instytucji prawa pomocy winny być interpretowane w sposób ścisły, a udzielenie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11). Ponadto w przypadku wnioskowania o prawo pomocy przez osobę prawną nie może ona powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 października 2014 r., sygn. akt I GZ 390/14, LEX nr 1550605).

12 Odnosząc powyższe uregulowania do rozpoznawanej sprawy, należy stwierdzić, iż sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż strona skarżąca nie wykazała, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W pierwszej kolejności należy wskazać, iż skarżąca Spółka nie przedłożyła jakichkolwiek dokumentów obrazujących jej aktualną sytuację majątkową, w tym przede wszystkim nie przedstawiono dowodów potwierdzających stan środków w kasie Spółki, nie przedłożono dokumentów potwierdzających możliwość otrzymania dopłat od wspólników ani nie złożono dokumentów czy oświadczeń wskazujących na istnienie obiektywnych przeszkód uniemożliwiających dokapitalizowanie jej przez wspólników. Ponadto, wbrew twierdzeniom zawartym w sprzeciwie, Spółka nie przedłożyła w niniejszej sprawie ani bilansu za rok 2017 i 2018, ani rachunku zysków i strat za okres od 1 stycznia 2018 r. do 30 czerwca 2018 r., czy też aktualnego wyciągu z rachunku bankowego.

13 W ocenie Sądu okoliczność, iż Spółka boryka się z licznymi postępowaniami nie jest argumentem, który sam z siebie powinien decydować o zwolnieniu Spółki od kosztów sądowych i przerzuceniu tego ciężaru na Skarb Państwa. Okoliczność prowadzenia kilkunastu czy też kilkudziesięciu postępowań sądowych jest istotna, niemniej należy ją oceniać, uwzględniając cały obraz sytuacji finansowej Spółki. Ocena ta nie może być jednak przeprowadzana w oderwaniu od pełnych danych na temat jej bieżącej sytuacji finansowej, których w rozpoznawanej sprawie Spółka nie przedstawiła.

14 Ponadto w przypadku przedsiębiorców miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów tak, by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Należy w tym miejscu zwrócić uwagę, że strata jest wyliczana w sposób szczególny, wyznaczany regułami adekwatnymi dla celu, do jakiego instytucja została powołana i nie znajduje prostego przełożenia na rzeczywistą sytuację podmiotu. Pamiętać należy, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania przychodu nad przychodem, co skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. Wykazanie jedynie straty w bilansie nie przesądza automatycznie o zaistnieniu przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 października 2014 r., sygn. akt II GZ 655/14, LEX nr 1530572).

15 Skoro zatem z informacji przedstawionych przez Spółkę nie wynika, że nie jest możliwe wygospodarowanie, w ramach prowadzonej przez Skarżącą działalności, czy w ramach instytucji dopłat wspólników, środków finansowych koniecznych na pokrycie kosztów sądowych, nie zachodzi wyjątkowa sytuacja, o której stanowi art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.

16 Należy wyraźnie podkreślić, iż prawo pomocy jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do stron, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla nich obiektywnie niemożliwe, czego w warunkach niniejszej sprawy skarżąca Spółka nie uczyniła.

17 Należy przy tym zauważyć, iż wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności bezwarunkowego prawa do uzyskania prawa pomocy. Instytucja ta ograniczona jest jedynie dla tych osób, podmiotów, które ze względu na wyjątkowo ciężką sytuację materialną i rodzinną nie są w stanie ponieść kosztów postępowania.

18 Mając powyższe na względzie, Sąd uznał, że prawidłowo referendarz sądowy odmówił skarżącej Spółce przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, bowiem nie wykazano przesłanek określonych w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.

19 W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.