Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 31 stycznia 2018 r., II SA/Ol 487/17

postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 31 stycznia 2018 r., II SA/Ol 487/17

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Adam Matuszak po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu C. P. od postanowienia Starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 30 listopada 2017 r. sygn. akt II SA/Ol 487/17 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi C. P. na decyzję Wojewody z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie statusu bezrobotnego i zasiłku dla bezrobotnych postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. WSA/pos.1- sentencja postanowienia

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z dnia 26 września 2017 r., sygn. akt II SA/Ol 487/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę C. P. na decyzję Wojewody z dnia "[...]", utrzymującą w mocy decyzję Starosty O. z dnia "[...]" w przedmiocie pozbawienia skarżącego statusu osoby bezrobotnej oraz prawa do zasiłku za okres od dnia 28 stycznia 2016 r. do dnia 26 kwietnia 2016 r. w związku z przyznaniem świadczenia rehabilitacyjnego.

3 Skarżący wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, sporządzoną osobiście, w której zawarł wniosek o przyznanie pełnomocnika z urzędu celem podpisania sporządzonej przez niego skargi kasacyjnej, bowiem nie ma on środków na wynajęcie pełnomocnika procesowego z wyboru.

4 W odpowiedzi na wezwanie z dnia 14 listopada 2017 r. do złożenia wypełnionego, urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (PPF) oraz dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych w zakresie dotyczącym jego sytuacji materialnej, skarżący przedłożył wniosek z dnia 20 listopada 2017 r., w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu podniósł, że nie jest w stanie ponieść kosztów związanych z wynajęciem profesjonalnego pełnomocnika w celu przygotowania skargi kasacyjnej. Zgodnie z oświadczeniem o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Do jego majątku należą: mieszkanie o powierzchni 65 m² ("współwłasność w ½ części"), nieruchomość rolna o powierzchni 0,9 ha oraz samochód osobowy o wartości 15.000 zł. Jedynym dochodem rodziny jest emerytura żony skarżącego w wysokości 922 zł. Natomiast jako zobowiązania i stałe wydatki skarżący wskazał opłaty mieszkaniowe (czynsz, gaz, energia, woda i ścieki) w łącznej kwocie 730 zł i wyżywienie - w kwocie pozostałej do dyspozycji. Do wniosku skarżący załączył wezwanie z dnia 4 października 2017 r. do zapłaty kwoty 2.598,99 zł z tytułu zaległości czynszowych.

5 Postanowieniem z dnia 30 listopada 2017 r., sygn. akt II SA/Ol 487/17, Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówiła ustanowienia dla skarżącego radcy prawnego oraz umorzyła postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniesiono, iż w myśl art. 239 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), skarżący nie ma w niniejszej sprawie obowiązku uiszczenia kosztów sądowych i postępowanie z wniosku o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie jako zbędne podlega umorzeniu stosownie do art. 249a p.p.s.a. Jednocześnie wskazano, iż wniosek skarżącego z dnia 20 listopada 2017 r. jest kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym w niniejszej sprawie, bowiem postanowieniem z dnia 14 lipca 2017 r., Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie, po rozpoznaniu wniosku skarżącego z dnia 23 czerwca 2017 r., odmówił przyznania mu prawa pomocy. Przedmiotowe postanowienie uprawomocniło się z dniem 27 lipca 2017r. Podkreślono przy tym, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że po prawomocnym rozstrzygnięciu w przedmiocie przyznania prawa pomocy strona może wprawdzie złożyć kolejny wniosek, jednak jego rozpoznanie nie może polegać na weryfikowaniu ocen i rozstrzygnięcia objętego wcześniejszym prawomocnym postanowieniem. Prawomocne postanowienie w tym zakresie wiąże nie tylko strony, ale i sąd. Ponowne rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na takie okoliczności, które powstały później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony. W związku z powyższym, mając na uwadze informacje zawarte w kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz wynikające z załączonego do niego dokumentu uznano, że doszło do zmiany sytuacji materialnej dwuosobowej rodziny skarżącego, jednakże zmiana ta nie uzasadnia ustanowienia na obecnym etapie postępowania radcy prawnego.

6 C. P. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia, podnosząc zarzut błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia polegający na błędnym ustaleniu faktycznej sytuacji materialnej skarżącego. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i ustanowienie dla niego radcy prawnego. W uzasadnieniu podał, iż uzupełnił wszystkie brakujące dokumenty wskazane przez Sąd. Dodał, iż jego sytuacja materialna z każdym miesiącem ulega jedynie pogorszeniu w związku z zajęciem jego świadczenia rentowego przez organy egzekucyjne. Podkreślił, iż nie ma środków na wynajęcie profesjonalnego pełnomocnika, który sporządziłby w niniejszej sprawie skargę kasacyjną i dlatego sporządzając samodzielnie skargę, zwrócił się z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego.

7 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

8 Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2017r., poz. 1369 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy strona może wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Rozpoznając sprzeciw, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (art. 260 § 1 p.p.s.a.).

9 Zgodnie z art. 245 § 2 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie dla niej profesjonalnego pełnomocnika następuje wówczas, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, następuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika ( art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

10 Z treści przytoczonych wyżej przepisów wynika zatem, że spełnienie przesłanek określonych w tych unormowaniach obliguje sąd do przyznania prawa pomocy w określonym zakresie. Jednak obowiązek udzielenia przez sąd prawa pomocy powstaje w sytuacji, w której wnioskodawca uprawdopodobni brak środków na poniesienie jakichkolwiek, czy też pełnych kosztów postępowania. Tym samym, to na stronie postępowania spoczywa ciężar wykazania, że w sprawie występują przesłanki uzasadniające uwzględnienie jej wniosku i przyznanie prawa pomocy.

11 Należy przy tym podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania, a w związku z tym nie może być stosowane powszechnie. Jak stwierdził bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.) opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Z tego względu przesłanki zastosowania instytucji prawa pomocy winny być interpretowane w sposób ścisły, a udzielenie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11).

12 W ocenie Sądu zasadnie starszy referendarz sądowy uznała, iż w rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał przesłanek uzasadniających ustanowienie dla niego profesjonalnego pełnomocnika.

13 W pierwszej kolejności należy wskazać, iż jak wynika z akt sądowych niniejszej sprawy wniosek skarżącego z dnia 20 listopada 2017 r. jest kolejnym jego wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym w tej sprawie. Prawomocnym postanowieniem Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 14 lipca 2017 r. (sygn. akt II SA/Ol 487/17) odmówiono przyznania skarżącemu prawa pomocy. Oznacza to, że kolejny wniosek o ustanowienie radcy prawnego należało rozpoznawać, biorąc pod uwagę przepis art. 165 p.p.s.a., a zatem w aspekcie zmiany sytuacji materialnej skarżącego. Zgodnie bowiem z treścią powołanego artykułu postanowienia niekończące postępowania w sprawie, w tym również postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy, mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Złożenie przez stronę kolejnego wniosku o prawo pomocy nie obliguje jednak sądu (referendarza sądowego) do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 p.p.s.a. Rolą sądu (referendarza sądowego) jest w takim przypadku zbadanie, czy strona powołała nowe (zmienione) okoliczności skutkujące pogorszeniem sytuacji materialnej wnioskodawcy, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu (por. postanowienia NSA: z dnia 22 lipca 2014 r., II FZ 957/14 i z dnia 9 sierpnia 2016 r., II OZ 772/16 – dostępne w CBOSA).

14 Jak wynika z treści wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego w dniu 23 czerwca 2017 r. skarżący jest osobą bezrobotną i mimo choroby zawodowej nie otrzymał renty ani świadczenia rehabilitacyjnego. Pozostaje we wspólnym gospodarstwie z żoną, której emerytura w wysokości 924,29 zł netto miesięcznie stanowi jedyny dochód rodziny. Majątek skarżącego stanowi mieszkanie o powierzchni 65m², wybudowane w 1980 r., o wartości 150 000 zł oraz samochód osobowy o wartości 15 000 zł, natomiast koszty ponoszone na mieszkanie wynoszą 680 zł. Mimo wezwania referendarza sądowego do przedłożenia wskazanych w wezwaniu dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń, skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów.

15 Z kolei we wniosku z dnia 20 listopada 2017 r. skarżący podał, że do jego majątku należą: mieszkanie o powierzchni 65 m² ("współwłasność w ½ części") oraz samochód osobowy o wartości 15.000 zł. Jedynym dochodem rodziny jest emerytura żony skarżącego w wysokości 922 zł, natomiast jako zobowiązania i stałe wydatki skarżący wskazał opłaty mieszkaniowe (czynsz, gaz, energia, woda i ścieki) w łącznej kwocie 730 zł i wyżywienie - w kwocie pozostałej do dyspozycji. Ponadto wykazał, iż posiada nieruchomość rolną o powierzchni 0,9ha, nie wskazując jednak jej wartości ani sposobu wykorzystania, jak również okoliczności nabycia. Mimo wezwania do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych wymienionych w tym wezwaniu, skarżący załączył do wniosku jedynie dokument datowany na dzień 4 października 2017 r. dotyczący zadłużenia mieszkania we Wspólnocie Mieszkaniowej na kwotę 2 598,99 zł (opłaty za maj, czerwiec, lipiec, sierpień i wrzesień 2017 r.), przy czym odręczna adnotacja na tym dokumencie wskazuje, iż w listopadzie 2017 r. wpłacono na poczet zaległości czynszowych 2 000 zł. Jednakże trudno w oparciu o powyższy dokument ustalić, czy skarżący nadal posiada jakiekolwiek zaległości z tytułu opłat za mieszkanie i w jakiej ewentualnie wysokości. Skarżący nie wskazał też wyraźnie, czy przedstawiona przez niego we wniosku z dnia 23 czerwca 2017 r. sytuacja majątkowa i finansowa uległa zmianie po złożeniu przedmiotowego wniosku do Sądu, a jeśli tak, to kiedy i w jakim zakresie.

16 Należy zatem stwierdzić, iż od czasu wydania poprzedniego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy nie doszło do zmiany okoliczności sprawy, które uzasadniałyby przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie określonym we wniosku. Z porównania obydwu wniosków wynika, iż doszło do przysporzenia majątkowego, bowiem we wniosku z dnia 20 listopada 2017 r. skarżący wykazał nieruchomość rolną o powierzchni 0,9ha, co niewątpliwie świadczy o polepszeniu, a nie pogorszeniu sytuacji majątkowej skarżącego.

17 Jednocześnie należy zauważyć, iż skarżący konsekwentnie w toku niniejszej sprawy, mimo zawartego w wezwaniu referendarza sądowego pouczenia o skutkach nieprzedłożenia w wyznaczonym terminie wymienionych w nim dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, nie przesyła żądanych dokumentów ani oświadczeń i nie udziela pełnych wyjaśnień odnośnie sytuacji majątkowej i finansowej swojej rodziny. Skoro zatem skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów czy innych materiałów źródłowych, które wskazywałyby na pogorszenie się jego sytuacji finansowej w stopniu uzasadniającym zmianę poprzednich postanowień i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, to jego wniosek nie mógł zostać uwzględniony.

18 Należy podkreślić, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 16 września 2014 r., sygn. akt I FZ 281/14, że postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy.

19 Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd uznał, że prawidłowo referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującego ustanowienie radcy prawnego.

20 W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.