Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 26 stycznia 2015 r., II SA/Ol 1130/14
postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 26 stycznia 2015 r., II SA/Ol 1130/14
Sentencja
1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Jezielska po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2015r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Stowarzyszenia "[...]" od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie z dnia 12 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Ol 1130/14 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia "[...]" na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji dotyczącej regularnego przewozu osób postanawia odmówić przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Uzasadnienie
2 Stowarzyszenie "[...]" wniosło skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia "[...]" utrzymujące w mocy postanowienie Prezydenta O. z dnia "[...]" w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji – zezwoleniu nr "[...]" z dnia "[...]" na wykonywanie przez K. K. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą "[...]" regularnych przewozów osób w krajowym transporcie drogowym w ramach linii regularnej B. – O. Jednocześnie strona skarżąca wniosła o zwolnienie z kosztów postępowania, w tym od wpisu od skargi. W załączonym wniosku o przyznanie prawa pomocy podniesiono, że Stowarzyszenie "[...]" finansuje swoją działalność ze składek członkowskich, zaś jak wynika z bilansu za rok 2013 Stowarzyszenie nie osiągnęło dochodu, natomiast zgodnie z bilansem za 2014 rok (1 maja 2014r. – 31 maja 2014r.) Stowarzyszenie nie posiada środków finansowych, które umożliwiłyby pokrycie kosztów postępowania. Ponadto jak wynika ze złożonego oświadczenia o majątku i dochodach Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku, środków finansowych, ani też rachunków bankowych.
3 Postanowieniem z dnia 12 grudnia 2014 r. (sygn. akt II SA/Ol 1130/14) starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówiła przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniesiono, iż Stowarzyszenie nie wykazało, że z przyczyn od siebie niezależnych nie może pozyskać środków niezbędnych do sfinansowania swojego udziału w postępowaniu w niniejszej sprawie. Podkreślono, że Stowarzyszenie, zamierzając prowadzić działalność, związaną z realizacją określonych celów, powinno liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych w postępowaniach, w których uzna swój udział ze celowy i w stosownym czasie zabezpieczyć odpowiednie środki na ich pokrycie z własnego majątku. Z uwagi na to, że stowarzyszenie zwykłe uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich, powinno co do zasady ustalić ich wysokość na takim poziomie, aby realizacja określonych celów była z tego źródła możliwa. Nawet bowiem jeśli stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie własnej działalności. Wskazano, iż z § 10 regulaminu Stowarzyszenia wynika obowiązek regularnego opłacania składek członkowskich przez członków zwyczajnych. Skoro jednak członkowie Stowarzyszenia ustalili wysokość tych składek na poziomie, który nie zapewnia środków niezbędnych do jego funkcjonowania w pełnym zakresie, to przyjąć należy, iż godzą się z ograniczonym w istocie charakterem działalności utworzonego przez nich Stowarzyszenia. W tej sytuacji, Stowarzyszenie nie może twierdzić, że z powodów od siebie niezależnych nie może pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego w niniejszej sprawie, szczególnie że nie wykazało, że wyczerpało wszystkie możliwe sposoby na pozyskanie tych środków, w tym m.in. poprzez podwyższenie składek członkowskich.
4 Stowarzyszenie "[...]" wniosło sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu podniesiono, iż jest to niewielkie stowarzyszenie, które liczy 6 członków, zaś składki członkowskie określone w regulaminie Stowarzyszenia zostały ustalone na kwotę 10 zł rocznie. Zaznaczono przy tym, iż większa część członków Stowarzyszenia nie jest w stanie uiszczać wyższych składek. Ponadto w ocenie Stowarzyszenia kwota 10 zł jest kwotą odpowiednią do realizacji zadań statutowych. Wskazano, że Stowarzyszenie jest organizacją niezależną i dbającą o ochronę interesu społecznego. Celami Stowarzyszenia są m.in. pogłębianie świadomości prawnej społeczeństwa, upowszechnianie i ochrona wolności i praw człowieka oraz swobód obywatelskich. Działalność Stowarzyszenia koncentruje się na uczestnictwie w postępowaniach administracyjnych oraz udzielaniu porad prawnych. Stowarzyszenie aktywnie uczestniczy w rozlicznych postępowaniach dotyczących m.in. regionalnych przewoźników, przyczyniając się do ich sprawnego i prawidłowego przebiegu. W ocenie członków Stowarzyszenia dla działalności jaką prowadzi Stowarzyszenie zbędne jest ustalanie wyższych składek, natomiast odmowa zwolnienia od kosztów sądowych uniemożliwia Stowarzyszeniu realizowanie ww. działalności, a tym samym Stowarzyszenie nie może działać na rzecz interesu społecznego.
5 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
6 Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z dnia 14 marca 2012r., poz. 270, dalej jako: p.p.s.a.) w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W związku z tym, iż sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu.
7 Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych może być przyznane, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zatem w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy to na stronie spoczywa ciężar wykazania, że w sprawie występuje przesłanka uzasadniająca zwolnienie od kosztów sądowych. Przy czym osoba prawna czy też inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, wnioskująca o przyznanie prawa pomocy, obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada niezbędnych środków, ale również, że podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 kwietnia 2008r., sygn. akt II OZ 266/08, dostępne w Internecie). Przy czym należy podkreślić, iż powołane wyżej przepisy nie mają charakteru bezwzględnego i pozostawiają kwestię przyznania prawa pomocy osobom prawnym (jednostkom organizacyjnym) do uznania sądu. Oznacza to, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o przepis art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 września 2014 r., sygn. akt I FZ 325/14, LEX nr 1509799). Jednakże obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie prawa pomocy jest zaś formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie jedynie w sytuacjach wyjątkowych, w których jest co najmniej prawdopodobne, że zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 października 2014 r., sygn. akt II GZ 628/14, LEX nr 1530569).
8 W ocenie Sądu wnioskodawca w niniejszej sprawie nie wykazał obiektywnych okoliczności wskazujących, że zdobycie środków pieniężnych na opłacenie kosztów sądowych jest rzeczywiście niemożliwe.
9 Skarżące Stowarzyszenie "[...]" wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych podnosząc, iż nie posiada środków finansowych, które umożliwiłyby pokrycie tych kosztów. Jak wynika ze złożonego oświadczenia o majątku i dochodach Stowarzyszenie, które obecnie liczy 6 członków, nie posiada żadnego majątku, środków finansowych, ani też rachunków bankowych, zaś swoją działalność finansuje ze składek członkowskich, których wysokość została ustalona na kwotę 10 zł rocznie. Jednocześnie zaznaczono, iż większa część członków Stowarzyszenia nie jest w stanie uiszczać wyższych składek, przy czym w ocenie Stowarzyszenia kwota 10 zł jest kwotą odpowiednią do realizacji zadań statutowych. Ponadto jako stowarzyszenie zwykłe w rozumieniu ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz.U. z 2001r., Nr 79, poz. 855 ze zm.), stosownie do treści art. 42 wskazanej ustawy, wnioskodawca nie może prowadzić działalności gospodarczej, przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej, zaś środki na swoją działalność uzyskuje ze składek członkowskich. Należy jednak wskazać, iż stowarzyszenia, podobnie jak inne organizacje tego typu, są zobowiązane do zapewnienia niezbędnych środków na prowadzenie działalności określonej w statucie lub regulaminie i powinny podjąć odpowiednie kroki w celu ich uzyskania. Zatem w sytuacji, gdy jedynym sposobem uzyskania środków finansowych, koniecznych do prowadzenia działalności, jest pobieranie składek członkowskich, ich wysokość powinna być dostosowana do potrzeb wynikających z prowadzonej przez stowarzyszenie działalności. Zgodnie zaś z regulaminem Stowarzyszenia "[...]" celem tego stowarzyszenia jest m.in. pogłębianie świadomości prawnej społeczeństwa, pomoc osobom poszkodowanym w dochodzeniu odszkodowań, a także udział w postępowaniach administracyjnych na prawach strony, uzasadnionych celami Stowarzyszenia oraz interesem społecznym. Biorąc pod uwagę tak określony profil działalności Stowarzyszenia, niezbędne jest zapewnienie środków koniecznych do jej prowadzenia, w tym przypadku – poprzez ustalenie wysokości składek członkowskich na odpowiednim poziomie. Zatem wysokość składki członkowskiej na poziomie zaledwie 10 zł rocznie wydaje się być niewspółmierna do szeroko określonych celów Stowarzyszenia i różnych form jego działania. Należy przy tym wskazać, że skarżące Stowarzyszenie, chcąc realizować określone w regulaminie zadania, powinno liczyć się z konsekwencjami podejmowanych działań, w tym także z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Jak wskazano bowiem w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 kwietnia 2008r. (sygn. akt II OZ 309/08, dostępne w Internecie) fakt, że stowarzyszenie jest organizacją non profit nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków - chociażby w drodze obowiązkowych składek członkowskich - na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również sprawy sądowe. Odmienne stanowisko prowadziłoby do sytuacji przerzucenia faktycznych kosztów działalności tego typu organizacji na Skarb Państwa. Stowarzyszenie prowadząc statutową działalność winno liczyć się z możliwością ponoszenia kosztów sądowych w postępowaniach, w których uzna swój udział ze celowy i mieć przygotowane za ten odpowiednie środki finansowe. Podobnie w postanowieniu z dnia 16 marca 2012r. (sygn. akt II OZ 154/12, dostępne w Internecie) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że okoliczność, iż działalność Stowarzyszenia finansowana jest wyłącznie ze składek członkowskich nie jest przesłanką do zwolnienia Stowarzyszenia od kosztów postępowania sądowego. Stowarzyszenia nie są zwolnione od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również spory sądowe. Stowarzyszenie jako strona inicjującą lub uczestnicząca w postępowaniu sądowoadministracyjnym powinno zatem przewidzieć obowiązek ponoszenia związanych z tym kosztów. Natomiast w postanowieniu z dnia 25 lipca 2014r. (sygn. akt II OZ 723/14, dostępne w Internecie) stwierdzono, że nawet Stowarzyszenie non-profit nie jest zwolnione od zapewnienia środków na prowadzenie działalności regulaminowej, w zakres której wchodzą również sprawy sądowe, wymagające co do zasady uiszczania opłat i czynienia wydatków. Tym samym Stowarzyszenie powinno zadbać o zwiększenie źródeł finansowania, bowiem przerzucanie ciężaru funkcjonowania stowarzyszenia na państwo przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych powoduje, że faktycznie działalność stowarzyszenia finansowana jest ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku.
10 Także sam charakter działalności Stowarzyszenia również nie może uzasadniać przyznanie prawa pomocy. Należy pamiętać, iż zasadą jest prowadzenie działalności przez Stowarzyszenie na bazie własnego majątku, zaś obowiązkiem członków stowarzyszenia jest ustalenie takich zasad finansowania tej działalności, aby zabezpieczyć odpowiednie środki na realizowanie regulaminowych celów stowarzyszenia. Ustalając określony przedmiot działalności członkowie stowarzyszenia powinni również przewidzieć konieczność ponoszenia stosownych należności publicznoprawnych, w tym także kosztów postępowań sądowych. Okoliczność, że stowarzyszenie nie prowadzi działalności gospodarczej i nie osiąga dochodów nie oznacza, że określając cele i formy działania jego założyciele nie mają obowiązku zapewnienia środków na działalność takiego Stowarzyszenia, a jeśli źródłem finansowania Stowarzyszenia są składki członkowskie, ich wysokość powinna być ustalona na odpowiednim poziomie. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 30 września 2009r. (sygn. akt II OZ 801/09, dostępny w Internecie) jednoznacznie wskazał, że opłacanie składek należy do sfery decyzyjnej danej organizacji, zaś fakt, że określone stowarzyszenie rezygnuje z uzyskiwania tych dochodów, czy też ustala składki na bardzo niskim poziomie nie uzasadnia przyznania prawa pomocy i przejęcia ciężaru kosztów postępowania przed sądami przez Skarb Państwa.
11 W świetle powyższych rozważań Sąd uznał, iż wniosek skarżącego Stowarzyszenia o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługuje na uwzględnienie.
12 W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.