Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 18 stycznia 2016 r., I SA/Lu 650/15

postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 18 stycznia 2016 r., I SA/Lu 650/15

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Małgorzata Fita po rozpoznaniu w dniu 18 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2013 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy.

Uzasadnienie

2 W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi skarżący zwrócił się o zwolnienie go od kosztów sądowych. Ze złożonego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz nadesłanych oświadczeń wynika, że prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe, zamieszkując w domu jednorodzinnym o pow. 140 m2. Środki na utrzymanie skarżący czerpie z uprawy gospodarstwa rolnego o pow. 6,20 ha, które określił na kwotę [...]zł rocznie oraz dopłat do produkcji rolnej w wysokości [...] zł rocznie. Majątek jego składa się z podstawowych maszyn i narzędzi rolniczych. Jednocześnie odmówił przedłożenia: wyciągów z posiadanych rachunków bankowych oraz innych dokumentów źródłowych i oświadczeń wskazanych w wezwaniu referendarza sądowego z dnia 26 października 2015 r., powołując się na ustawę o ochronie danych osobowych.

3 Postanowieniem z dnia 17 listopada 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, wskazując na posiadane przez niego źródła dochodu oraz wartość zgromadzonego majątku.

4 Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw, podważając zasadność wydanego rozstrzygnięcia.

5 Następnie wezwany do złożenia dodatkowych informacji podał, że aktualnie uprawia grunty o powierzchni 8,06 ha, obsiewając je głównie pszenicą ozimą. Posiada dwa ciągniki rolnicze oraz niezbędne do uprawy roli narzędzia. Z tytułu uprawy gruntów otrzymuje płatności obszarowe w kwocie [...]zł oraz uzyskuje dochód z tytułu sprzedaży zboża w kwocie około [...] zł. Sam w całości ponosi koszty utrzymania takie jak gaz i energia elektryczna. Pozostałe koszty to żywność (200 zł), lekarstwa (300 zł) i składki KRUS (1600 zł rocznie).

6 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

7 Skuteczne wniesienie sprzeciwu przez stronę skarżącą powoduje zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., iż zaskarżone postanowienie referendarza sądowego traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Innymi słowy sąd nie ocenia zasadności sprzeciwu i zgodności z prawem postanowienia referendarza sądowego, lecz samodzielnie rozstrzyga o wniosku strony na podstawie oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, które były przedstawione we wniosku i wynikały z dokumentów i oświadczeń przedłożonych przez wnioskodawcę. Te natomiast w ocenie Sądu nie uzasadniają uwzględnienia żądania strony w zakresie zwolnienia od kosztów postępowania.

8 Jak to już stronie wyjaśniono, przepis art. 199 p.p.s.a. konstytuuje zasadę odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Wyjątkiem od niej jest możliwość przyznania prawa pomocy, które stosownie do treści art. 245 § 1 p.p.s.a. może zostać przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym.

9 Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, tj. takim jakiego przyznania domaga się skarżący – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

10 Instytucja prawa pomocy, jakkolwiek ma gwarantować realizację prawa strony do sądu, to jednak stanowi wyłom od zasady powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych (art. 84 Konstytucji RP). W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od wyżej określonego konstytucyjnego obowiązku. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia.

11 Z tych też względów w orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się zasadność zastosowania omawianej instytucji w przypadkach osób pozostających w wyjątkowo trudnym położeniu materialnym np. osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, zaś pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów postępowania jest obiektywnie niemożliwe (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 717/11, LEX nr 1103043), osób bezrobotnych, samotnych, bez źródeł stałego dochodu i majątku (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 797/11, LEX nr 1104128). Zarazem podkreśla się, że w pierwszej kolejności wnioskodawca powinien jednakże sam podjąć próbę zgromadzenia stosownych środków, czyli właściwie zaplanować wydatki i poczynić oszczędności do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 826/11, LEX nr 1104143).

12 Analiza stanu faktycznego przedstawionego w niniejszej sprawie nie pozwala na uznanie, by skarżący spełniał przesłanki przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie, a decydujące znaczenie dla tej kwalifikacji ma ocena jego zdolności płatniczej z uwzględnieniem z jednej strony wielkości kosztów sądowych (te szczegółowo wymienia referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu), a z drugiej osiąganych dochodów i posiadanego majątku.

13 W uznaniu Sądu, bezspornym jest, że skarżący posiada stałe źródło dochodów, którym jest uprawa gospodarstwa rolnego o powierzchni 8,06 ha (patrz oświadczenie strony zawarte w piśmie z dnia 27 grudnia 2015 r.) Skarżący jest również właścicielem działek leśnych oraz łąk (patrz akta sprawy I SA/Lu 589/13). Posiada przy tym cały niezbędny do prowadzenia gospodarstwa rolnego sprzęt oraz zabudowania. Otrzymuje również dopłaty obszarowe w kwocie [...]zł. To wszystko nie pozwala zaś uznać skarżącego za osobę, która wpisuje się w kanony ubóstwa dla których przeznaczona jest instytucja prawa pomocy nazywanego pierwotnie "prawem ubogich". Ponadto zgodnie ze stanowiskiem wielokrotnie wyrażanym zarówno w orzecznictwie jak i doktrynie, które Sąd rozpoznający niniejszy wniosek w pełni podziela, posiadanie nieruchomości (w tym gospodarstwa rolnego o powierzchni zbliżonej do średnią powierzchnię gospodarstwa rolnego w województwie lubelskim), wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych.

14 Konkludując, zdaniem Sądu skarżący posiada bądź mógł zabezpieczyć odpowiednie środki pieniężne na uiszczenie należnych kosztów sądowych, których wysokość zarówno obecnie jak i w przyszłości nie przekroczy jednorazowo kwoty [...]zł.

15 Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.