Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 12 maja 2015 r., II SA/Lu 791/14

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 12 maja 2015 r., II SA/Lu 791/14

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Robert Hałabis, Sędziowie: Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca), Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Protokolant: Specjalista Jolanta Sikora, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane oddala skargę.

Uzasadnienie

2 Decyzją z dnia ... Samorządowe Kolegium Odwoławcze ... utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza .. przez Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej ... z dnia ... w sprawie uznania świadczeń wypłaconych K. M. na rzecz jej córki M. M. w okresie od 1 października 2013r. do 31 marca 2014r. za nienależnie pobrane.

3 W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że K. M. pobierała świadczenia z funduszu alimentacyjnego na podstawie decyzji z dnia ... przyznającej jej te świadczenia w wysokości ... zł miesięcznie na okres od 1 października 2013r. do 30 września 2014r.

4 Następnie w związku z jej pismem z dnia 27 marca 2014r. informującym, że dłużnik alimentacyjny – M. C. zmarł w dniu 27 czerwca 2011r., organ I instancji decyzją z dnia ....- na podstawie art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz.U. z 2012r., poz. 1228 ze zm.), zwanej dalej "u.p.o.u.a.", uchylił od dnia 1 października 2013r. decyzję własną przyznającą świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Po uprawomocnieniu się tej decyzji organ I instancji wydał na podstawie art. 2 pkt 7 lit. "a" u.p.o.u.a. wskazaną na wstępie decyzję z dnia ... o uznaniu wypłaconych świadczeń za nienależnie pobrane.

5 W odwołaniu K. M. podnosiła, że dopiero w dniu 27 marca 2014r. dowiedziała się (z pisma Prezesa Sądu Okręgowego ...), że dłużnik alimentacyjny już od 2011 r. nie żyje, o czym natychmiast (tego samego dnia) powiadomiła organ. W jej przekonaniu nie można więc zarzucić jej złej woli i żądać zwrotu wypłaconych świadczeń wraz z odsetkami.

6 Samorządowe Kolegium Odwoławcze ... nie uwzględniło tych zarzutów stwierdzając, że śmierć dłużnika alimentacyjnego skutkuje brakiem podstaw do przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a więc świadczenia wypłacone są świadczeniami nienależnie pobranymi zgodnie z art. 2 pkt 7 u.p.o.u.a., nie ma więc znaczenia to, że wnioskodawczyni ubiegając się o przyznanie świadczenia nie wiedziała o śmierci dłużnika.

7 Kolegium wskazało również, że ma ona jednak prawo ubiegać się i umorzenie bądź rozłożenie na raty należności.

8 W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie K. M. wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji.

9 Skarżąca powtórzyła zarzuty podniesione w odwołaniu, tj. naruszenie art. 2 pkt 7 lit. "a" u.p.o.u.a. poprzez błędne uznanie, że wypłacone świadczenia są świadczeniami nienależnie pobranymi w sytuacji, gdy w okresie ich wypłaty nie wiedziała o śmierci dłużnika alimentacyjnego. Zdaniem skarżącej przez podlegające zwrotowi "świadczenie nienależnie pobrane", o którym mowa w tym przepisie, należy rozumieć wyłącznie świadczenie pobrane przez osobę będącą w złej wierze, która wiedziała, że jej się ono nie należy. Natomiast w sytuacji, gdy osobie, której wypłacono świadczenia, nie można zarzucić złej woli, mamy do czynienia jedynie ze "świadczeniem nienależnym", które nie podlegają zwrotowi, co ma miejsce w niniejszej sprawie, skoro skarżąca nie zataiła świadomie śmierci dłużnika, gdyż o niej wcześniej nie wiedziała, a gdy powzięła tę wiadomość natychmiast poinformowała organ zgodnie z art. 19 ust. 1 u.o.p.u.a.

10 Ponadto skarżąca podniosła, że w okresie pobierania świadczeń funkcjonowała w obrocie prawnym decyzja przyznająca jej te świadczenia, a więc w tym okresie istniała podstawa prawna do ich wypłaty - decyzja ta została uchylona dopiero w dniu ....

11 Skarżąca zarzuciła ponadto naruszenie art. 23 ust. 1 i 7 u.p.o.u.a. poprzez nakazanie jej zwrotu wraz z należnością główną - odsetek w sytuacji, gdy nie można jej przypisać winy.

12 Wyjaśniła również, że pobrane świadczenia zostały na bieżąco wykorzystane na potrzeby małoletniej M. M., a ich zwrot wraz z odsetkami narusza konstytucyjną zasadę pomocniczości.

13 W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

15 Skarga podlega oddaleniu.

16 Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji był art. 23 w związku z art. 2 pkt 7 powołanej wyżej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ("u.p.o.u.a.").

17 Zgodnie z art. 23 ust. 1 u.p.o.u.a. - osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Kwoty nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami ustalone ostateczną decyzją podlegają potrąceniu z bieżąco wypłacanych świadczeń z funduszu (ust. 5). Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty (ust.7).

18 Przepis art. 2 pkt 7 u.p.o.u.a. wskazuje natomiast cztery definicje "nienależnie pobranego świadczenia", jako świadczenia z funduszu alimentacyjnego:

19 a) wypłaconego mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części,

20 b) przyznanego lub wypłaconego w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia,

21 c) wypłaconego bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia,

22 d) wypłaconego, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów.

23 W niniejszej sprawie organ I instancji uznał, że wypłacone skarżącej świadczenia to świadczenia nienależnie pobrane w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. "a" u.p.o.u.a., a więc wypłacone pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, natomiast organ odwoławczy uznał, że są to świadczenia wypłacone bez podstawy prawnej (art. 2 pkt 7 lit. "c").

24 Jak wskazują oba organy, okolicznością decydującą o uznaniu za nienależnie pobrane przez skarżącą świadczenia było ustalenie, że dłużnik alimentacyjny już w dacie wydania decyzji przyznającej świadczenie, nie żył. Okoliczność ta stanowiła od początku przeszkodę wydania decyzji przyznającej świadczenie. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego są bowiem ściśle związane z osobą dłużnika - przysługują tylko wówczas, gdy jest on na mocy prawomocnego orzeczenia sądu zobowiązany do alimentów - taki obowiązek wygasa natomiast z chwilą śmierci dłużnika, a w konsekwencji w takiej sytuacji nie ma podstaw do przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego w trybie u.p.o.u.a. Śmierć dłużnika jest więc okolicznością powodującą, że świadczenie jest uznawane za nienależnie pobrane w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. "c", a nie w art. 2 pkt 7 lit. "a" u.p.o.u.a. (zob. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 16 listopada 2011r., IV SA/Wr 473/11).

25 "Świadczenie nienależnie pobrane" w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. "a" to - zgodnie z tym przepisem - świadczenie wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, a więc okoliczności powstałych już w trakcie realizacji decyzji je przyznającej. W przepisie tym nie chodzi więc o okoliczności, które istniały już w dacie wydawania decyzji przyznającej świadczenie - takie bowiem okoliczności świadczą o braku podstaw do przyznania świadczenia (zob. A. Korcz - Maciejko, Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Komentarz, C.H. Beck Warszawa 2010, s. 67 i 70).

26 Podkreślić przy tym należy, że - wbrew zarzutom skargi - "świadczenie nienależnie pobrane", o którym mowa w art. 2 pkt 7 lit. "c" u.p.o.u.a. nie jest uzależnione od winy osoby, która pobrała to świadczenie, inaczej niż w przypadkach "nienależnie pobranego świadczenia", wymienionych w art. 2 pkt 7 lit. "a, b, d" (por. j.w., s 66). Świadczenie pobrane pomimo braku podstaw do jego przyznania (art. 2 pkt 7 lit. c ) uzależnione jest wyłącznie od wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji je przyznającej, skoro od początku ono nie przysługiwało. Natomiast w pozostałych przypadkach świadczeń nienależnie pobranych (art. 2 pkt 7 lit. "a, b, d") ocenie podlega wina osoby, która je pobrała, co wynika albo wprost z tego przepisu (lit. "b") albo z art. 19 u.p.o.u.a., który nakłada na osobę uprawnioną obowiązek informowania organu o zmianach, które mają wpływ na prawo do uzyskanego świadczenia.

27 Z tego względu, skoro w niniejszej sprawie zachodzi przypadek określony w art. 2 pkt 7 lit. "c" u.p.o.u.a., to bez znaczenia jest to, czy skarżąca wiedziała czy nie o śmierci dłużnika alimentacyjnego. Wprawdzie o świadczeniu nienależnie pobranym w rozumieniu tego przepisu można mówić wtedy, gdy zostało ono wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia, a więc dopiero po wyeliminowaniu z obrotu prawnego w trybie nadzwyczajnym (o stwierdzenie nieważności lub wznowienie postępowania) decyzji przyznającej świadczenie, a w niniejszej sprawie takie postępowanie nie zostało przeprowadzone, to jednak nie można pominąć okoliczności, że decyzja o przyznaniu skarżącej świadczeń została uchylona ostateczną decyzją z dnia ... z datą wsteczną tj. od 1 października 2013r. Niezależnie od prawidłowości decyzji uchylającej, wydanej na podstawie art. 24 ust. 1 u.p.o.u.a., której obecnie Sąd nie może kontrolować, wywołała ona skutek prawny tj. wyeliminowała z obrotu prawnego od 1 października 2013r. decyzję przyznającą świadczenia. Oznacza to, że od tego dnia nie było podstawy prawnej do wypłaty skarżącej świadczeń.

28 Z tych względów organy obu instancji prawidłowo uznały, że wobec śmierci dłużnika alimentacyjnego, pobrane w okresie od 1 października 2013r. do 31 marca 2014r. świadczenia, pomimo pozostawania w obrocie prawnym decyzji je przyznającej, są świadczeniami nienależnie pobranymi.

29 Zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie, podnieść przy tym należy, że zaskarżoną decyzją nie orzeczono zwrotu odsetek, jednak obowiązek ten wynika z powołanego art. 23 ust. 1 i 7 u.p.o.u.a.

30 Wobec powyższego skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012r., poz.270 ze zm.).